مناظره امام رضا با فقید زرتشتی، ذکر کردوگویی علمی بین امام رضا(ع) و هِربِذ زرتشتی درباره ثابت نبوّت حضرت موسی، حضرت عیسی و حضرت محمد(ص). درین مناظره، امام رضا(ع) مبتنی بر استدلال هِربِذ بر نبوت زرتشت، پیامبریِ پیامبران یهودیت، مسیحیت و اسلام را برای وی ثابت پک پذیرایی ترحیم مشهد مینماید.
این خاطرنشان کردوگو در نشستای جاری ساختن شد که در آن، بهخواست مأمون خلیفه عباسی، امام رضا(ع) با عالمان یهودی، مسیحی، زرتشتی و صابئی بهشکل کامل گفت و گو کرد. حدیث مناظره را اولتوشه روضه خوان صدوق در توحید و عُیُونُ اَخبارِ الرّضا نقل کرده نموده است.
سازه به داستان وی، هِربِذ جواب گونه های امام رضا(ع) را نمیدهد و خیلی زود، مشاجره را مجموع مینماید.
مسئله صورتگیری مناظره و مسئله آن
مناظره امام رضا(ع) با هِربِذ اکبر، دانا زرتشتی اعلام کردوگوی کوتاهی میباشد که در آن از ثابت نبوت زرتشت و حضرت موسی و حضرت عیسی و حضرت محمد(ص) مشاجره گردیدهاست. این مناظره بهخواست مأمون خلیفه عباسی برگزار شد. وی زمانی که امام رضا از مدینه به مرو رفت، از عالمان مسیحی، یهودی، زرتشتی و صابئی خواست با او مناظره نمایند.[۱]
درین گرد هم آیی، جاثَلیق (بلندمرتبه مسیحیان)، رأسالجالوت (گران قدر یهودیان)، بزرگان صابئان و عِمران صابی هم حضور داشتند و مناظره کردند.[۲] حسن بن محمد نوفلی راویِ مناظره، غرض مأمون از برگزاری آن را تست امام رضا ذکر نموده است.[۳]
متن مناظره
امام رضا: دلیلت بر نبوت زرتشت ـکه اورا رسول میدانیـ چیست؟
هِربِذ:وی چیزى برایمان آورده میباشد که قبل از وی، کسی نیاورده بود. ولی ما خویش، اورا ندیدهایم، البته اخباری از پیشینیانمان به ما رسید مبتنی بر اینکه وی چیزهایی را برای ما حلال کرد که کسی جز وی حلال نکرد و چیزهایی را حرام کرد که غیر وی حرام نکرد. ازاینرو از او تاسی کردیم.
امام رضا: پس شما بهجهت اخباری که درباره وی آمده میباشد، از وی تقلید میکنید؟
هربذ: آری.
امام رضا: دیگر امتها نیز همینطورند. اخباری درباره آنچه پیامبرانشان، به عنوان مثال موسی و عیسی و محمد(ص) برایشان آوردهاند، به آنان رسیده میباشد. در صورتیکه دلیلتان برای قبول نبوت زرتشت، خبر ها پی درپی میباشد، چرا به نبوت آن پیامبران اقرار نمیکنید؟
هربذ پاسخی بدین سؤال نداد و خاطرنشان کردوگو را نقطه پایان بخشید.[۴] [یادداشت ۱]
منابع حدیث
اولیهتوشه، متن مناظره در کتابهای توحید[۵] و عیون خبرها الرضا،[۶] نوشته روضه خوان صدوق (۳۰۵-۳۸۱ق) گزارش گردیده است. بعداز آن، احمد بن علی طَبرسی (زیسته در قرن ششم قمری) در احتجاج آن را نقل نموده است.[۷] در بحارالانوار هم حدیث بهنقل از دو کتاب روحانی صدوق، داستان شدهاست.[۸]
اعتبار مدرک حدیث
رجالیان راجعبه سلسلهٔ راویان این حدیث، اختلافحیث داراهستند. گروهی کلیه آنهارا ثقه دانستهاند و اشخاصی دیگر برخی از آن ها را غیرثقه شمردهاند.[۹] افزون بر این، مدرک حدیث، مُرسَل میباشد؛ یعنی برخی از اشخاص سلسلهٔ راویانش بیان نشده میباشد. براین اساس حدیث را بهنظر گواهی، ضعیف میدانند.[۱۰] با وجود این، بعضا بر این باورند کهاین حدیث، ضعیفِ مورد قبول میباشد؛ یعنی با این که ضعف در مدرک داراست، مبنی بر آن شغل میگردد؛ چون عالمی دارای اعتبار همانند صدوق، آن را داستان کرده و وی فقط روایاتی را نقل میکرده که به صدورشان از معصوم اعتقاد و باور داشته میباشد.[۱۱]
جستارهای متعلق
مناظره با ابوقُرّة
مناظره با جاثَلیق
مناظره با رأسُالجالوت
مناظره با سلیمان مَرْوزی
مناظره با عِمران صابی
مناظره درباره ی توحید
پانویس
روحانی صدوق، توحید، ۱۳۹۸ق، ص۴۱۷-۴۱۸؛ روحانی صدوق، عیون خبرها الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۵۴-۱۵۵.
روضه خوان صدوق، توحید، ۱۳۹۸ق، ص۴۱۷-۴۴۱؛ روحانی صدوق، عیون خبرها الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۵۴-۱۷۵.
روحانی صدوق، توحید، ۱۳۹۸ق، ص۴۱۹؛ روحانی صدوق، عیون خبرها الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۵۵.
روضه خوان صدوق، توحید، ۱۳۹۸ق، ص۴۱۹؛ روضه خوان صدوق، عیون خبر ها الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۶۷-۱۶۸.
روضه خوان صدوق، توحید، ۱۳۹۸ق، ص۴۱۹.
روحانی صدوق، عیون خبرها الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۶۷-۱۶۸.
طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۴۲۴.
مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۳۱۰.
خسرویان، «نظارت و آنالیز مدرک مناظرات امام رضا(ع) در عراق و خراسان»، ص۱۱۲-۱۱۳، ۱۱۶-۱۲۵.
خسرویان، «تحقیق و بررسی مدرک مناظرات امام رضا(ع) در عراق و خراسان»، ص۱۲۶.
خسرویان، «نظارت و محاسبه مدرک مناظرات امام رضا(ع) در عراق و خراسان»، ص۱۲۶.
چگونه بهترین پک پذیرایی برای مراسم ترحیم را انتخاب کنیم؟