???? ???? ???????

علی بن محمد بن یونس نباطی بَیاضی بقاعی (۷۹۱-۸۷۷ق)، از متکلمان امامیه قرن نهم قمری. تاثیر پر اسم و رسم او، «الصراط‌ المستقیم الی مستحقی التقدیم» در ثابت امامت امیرالمومنین میباشد. اثرها اکثری در دانش صحبت، تعبیر و تفسیر، ملل و نحل، و دیگر علم ها به مکان گذاشت. بیشتر نوشته‌هایش، گستردن اثرها گذشتگان مثلا شهید نخستین بوده میباشد. بعضا از آثارش پیوسته منبع و مرجع متکلمان شیعه قرار گرفته و در اکثری از این اثرها، میل غیر فلسفی موج میزند. او دلیل فلسفی بر لزوم بعثت انبیا و قاعده الواحد را فسخ می‌دانست. قرآن را بنده می‌دانست و درباره معجزه آن، اعتقادوباور به صرف پک پذیرایی ترحیم مشهد داشت.

زندگینامه
علی بن محمد بن یونس عاملی نباطی بیاضی بقاعی، ملقّب به زین‌الدّین و نکنّی به ابومحمد، متکلّم، مفسّر، دانش منطق، ادیب و شعر سرا امامی، در رمضان ۷۹۱ در نبطیه جبل استدلال در لبنان زاده شد، و در به عبارتی زادگاهش به حصول دانش پرداخت و در سال ۸۷۷ ق در همانجا درگذشت،[۱] آوازه وی به نباطی و عاملی از همین‌جاست.

در صحبت بزرگان
بیاضی فرضی نقاد به ویژه در تحقیق مسائل کلامی و تاریخ صدر اسلام داشت، او در نگهبانی از مبانی اعتقادی شیعه بسیار دشوار‌کوش بود، ازینرو بزرگانی زیرا مجلسی،[۲] حر عاملی،[۳] کفعمی[۴]و خوانساری[۵] او‌را با تیتر‌های حمد‌آمیزی زیرا: دانشمند، ثقه، علامه و وحید بعدازظهر ستوده و کمالات و فضیلت ها او را برشمرده‌اند.

استادان
از منابعی که به گستردن‌حالا عالمان این حوزه‌ پرداخته‌‌اند، درایت چندانی دربارۀ استادان و شاگردان بیاضی به دست نمی‌آید.[۶] با این اکنون در تاثیرپذیری او از شهید اولیه تردیدی وجود ندارد.[۷]

بعضی استادان او عبارتند از:

جمال‌الدین احمد بن حسین بن مطهر
سید زین‌الدین علی بن دقماق حسینی، نویسندۀ نزهة العشاق
شاگردان
ناصر بن ابراهیم بویهی
شرف الدین بن جمال الدین
تقی الدین کفعمی
محمد بن علی بن یونس بیاضی]فرزند او
آراء شاخص کلامی
از شاخص‌ترین آراء کلامی وی، عبد و بنده فهمیدن قرآن کریم و مهربان،[۸] اطمینان به صرفه در معجزه قرآن[۹]و عهد به نسبت و اضافه در ماهیت دانش [۱۰] میباشد.[۱۱]

شیوه
بیاضی گرایشی به تفکر‌های فلسفی نداشته، و مثال‌هایی زیرا رد دلیل فلسفی بر بایستگی بعثت انبیا[۱۲] و رد قاعده الواحد[۱۳] آرم‌دهندۀ بی‌توجهی وی به فلسفه میباشد. بی‌اعتنایی وی به شیوۀ خواجه نصیرالدین طوسی و اعتنا به متکلمان امامی قبل از وی، به همین منجر بوده، و این رویه، به‌ ویژه در کتاب عصرة المنجود رفلکس‌های چشمگیرتری یافته میباشد. ولی این اختلاف نحوه، فقط در بینش کلامی او بوده، و در مسائلی زیرا فلک که صبغه فلسفی بیشتری دارا‌هستند، به اثرها خواجه نصیر استناد می جوید.[۱۴]

او نسبت به فکر‌های صوفیانه، روی خوش علامت نداده[۱۵] و محور طریقت را مردود می داند.[۱۶]

اثرها
بیشتراز ۲۰ تاثیر درحوزۀ سخن، فقه، تعبیروتفسیر و منطق به وی منسوب شده که چیره آن‌ها تلخیص، یا این که تفصیل اثر ها پیشینیان میباشد.

الصراط‌المستقیم الیٰ مستحقی‌التقدیم

تصویر کتاب الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم بیاضی
الصراط‌المستقیم الیٰ مستحقی‌التقدیم در ثابت امامت علی(ع) میباشد که در سال ۸۵۴ق نگاشته شد و مشهورترین تاثیر بیاضی میباشد. آن را، از دید کثرت استناد، به کتاب ها فریقین، از سایر کتاب‌ها ممتاز میداند.[۱۷]

عصرةالمنجود
او درین تاثیر که دربردارندۀ موضوعات و باب‌های متعدد دانش صحبت میباشد از شیوۀ خواجه نصیر الدین طوسی هجران گزیده، و به متکلمان امامی قبل از وی لحاظ داشته میباشد. بیاضی در کتاب عصرة المنجود، سخن خویش را با صحبت از لزوم گفت و گو عقلی شروع می‌نماید؛ و مباحث وجود و احکام آن در کتاب‌های خواجه طوسی و رهروان وی[۱۸] مکان خویش را در‌این کتاب به وجوب معرفت و شیوه های آن داده میباشد. دیگر آنکه برخلاف این اثر ها که به انگیزه فلسفی شدن نظم مباحث، از موضوعاتی همانند لزوم شکر، معرفت حدوث اجسام، خلق و خوی جاری ساختن، یارا، خوی قرآن و مؤمن گناه کار در آن‌ها سخنی نرفته میباشد، او در‌این تاثیر خویش به شیوۀ گذشتگان به شرح به‌این مباحث پرداخته میباشد.[۱۹] از همین روست که به اقوال و آراء و برهان معتزله میل علامت می دهد.[۲۰]

با اعتنا به حافظه کرد بیاضی از الصراط المستقیم در عصرة المنجود، این کتاب ظاهراً در دو دهه آخری قدمت وی نگاشته گردیده‌است.

الکلمات‌ النافعات
او درین تاثیر که در گستردن کتاب الباقیات‌ الصالحات تاثیر شهید نخستین نگاشته میباشد ، موضوعاتی را که متعارف کتاب ها ملل و نحل نبوده میباشد، به مجموعه‌بندی آراء و مذهبها در آن‌ها میپردازد.[۲۱]

گستردن وی براین تاثیر، متضمن تشریح نکات بلاغی و معانی عبارات، بیان شواهدی از نشانه‌ها و احادیث و اشاراتی به اقوال و عقاید مذهبها و فرقه‌های متفاوت میباشد. این تاثیر در مجموعة اربع رسائل کلامیه به چاپ رسیده میباشد.

المقام‌الاسنیٰ فی تعبیر و تفسیر اسماء الله الحسنیٰ
در گستردن دعای جوشن عظیم،[۲۲] بیاضی خویش با تیتر گستردن‌ الاسماء در الرساله الیونسیه از آن ذکر شده، و بدان استناد نموده است [۲۳] آقابزرگ تهرانی به کتابی با همین تیتر از کفعمی اشاره کرده، و می افزاید که کفعمی قسمت‌هایی از نوشته مدرس خویش را در انتهای البلد الامین آورده میباشد[۲۴]البته بایستی بیان کرد کفعمی صرفا خلاصه‌ای از اثری با تیتر المقصد الاسنیٰ را بی‌آنکه از نسبت به بیاضی یا این که حتیٰ مؤلفی دیگر حرف گوید، آورده میباشد[۲۵] نیز برپایه مقایسه فی مابین متن منقول کفعمی با کتابی به همین اسم از غزالی، نمی‌قدرت هیچ‌سیرتکامل اشتراک مفهومی سراغ اعطا کرد.

الباب‌المفتوح‌الیٰ ماقیل فی النفس و الروح
او در‌این رساله به آشنایی نفس و واقعیت روح پرداخته و در آن به آرای فلاسفه و متکلمان درباره تجرد روح اشاره گردیده و نظریه خویش را ذکر نموده است علامه مجلسی از این تاثیر سود کرده، و متن بی نقص آن را در مباحث مرتبط با کتاب السماء و العالم بحار الانوار آورده میباشد.[۲۶]

زبدة البیان و بشر الانسان المنتزع اینجانب مجمع البیان مختصری از تعبیر مجمع البیان تألیف طبرسی میباشد.
الرسالة‌الیونسیه این تاثیر در تفصیل الرسالة‌ التکلیفیه تاثیر شهید نخستین در سال ۸۴۴ق نگاشته گردیده، و در مجموعة اربع رسائل کلامیه به چاپ رسیده میباشد.
نجد الفلاح فی مختصرالصحاح، مختصری از صحاح جوهری میباشد.
منخل الفلاح که به گفته آقا گرانقدر طهرانی مختصر متعدد الشیعه میباشد.
ذخیرة الایمان این کتاب که قدیم‌ترین تاثیر شناخته وی در دانش صحبت میباشد در سال ۸۳۴ ق تألیف گردیده‌است [۲۷]
اثرها دیگر و اشعاری نیز بدو منتسب گردیده که برخی از آن ها برجای باقی مانده میباشد.[۲۸]

پانویس

باب حِطَّه دری که بنی‌اسرائیل بعد از ماجرای سرگردانی در مملکت تیه بایستی از آن عبور می‌کردند. آن ها هنگام ورود به کشور مقدس به دستور خداوند برای آمرزش گناهان خویش با بیان کردن واژه «حطه» می بایست از این در می‌گذشتند. بیشتر مفسران باب حطة را یکی‌از درهای بیت‌المقدس در فلسطین دانسته‌اند. در احادیث شیعه و سنی، اهل بیت(ع) بدین درب تشبیه گردیده‌اند که براساس آنان، هر که به اهل‌بیت رسول(ع) حفاظت آورد نجات پک پذیرایی ترحیم مشهد خواهد یافت.

امر به بنی‌اسرائیل
براساس آیه‌ها قرآن زمانی که بنی‌اسرائیل قصد ورود به یکی شهرهای مرزو بوم مقدس را داشتند به دستور معبود بایستی از دروازه‌ای مشخص و معلوم وارد می‌شدند و واژه و کلمه «حطه» را بر گویش سرازیر می‌کردند.[۱] در احادیث اسم این دروازه «باب حطه» خوانده گردیده‌است.[۲] بیشتر مفسّران [۳] حتى مفسرانى كه قریه را شهر «أریحا» گفته‌اند [۴] «الباب» را اشاره به یكى از درهاى بیت المقدس مى‌دانند.[۵]

واژه و کلمه حطه به معنای تنزل رده، برداشتن توشه و سنگینى تكلیف یا این که گناه از دوش آدم میباشد.[۶]طبرسی در تعبیروتفسیر مجمع البیان درباره باب حطه می گوید: آفریدگار به بنی‌اسرائیل امر اعطا کرد که برای تواضع هنگام ورود به بیت المقدس از باب حطه وارد شوند که بدون چاره به خم شدن هنگام ورود بشوند و بگویند: «حِطَّه» البته آن‌ها، هم از در دیگری وارد شدند و هم این کلمه و واژه را تحریف کرده و تحت عنوان مخالفت با امر خدا و از روی استهزا به گویش سریانی گفتند: «هاطا سماقاتا» ...«حطا سماقاتا» که به معنای گندم سرخ‌رنگی میباشد که در آن جو وجود داراست. [۷]

تشبیه اهل‌بیت به باب حطه
در منابع شیعی، اهل‌بیت‌(ع) به باب حطه تشبیه گردیده‌اند. به عنوان مثال در روایتی از فرستاده(ص) آمده میباشد:

هر كه آیین منرا در پیش گرفت و شیوه منرا پیمود و از سنّت اینجانب پیروى كرد بایستی برترى امامان اهل بیت من را بر تمامی امّت، اعتقاد داشته باشد. مَثَل آن‌ها بین این امّت همانند «باب حطّة» میان بنى‌اسرائیل میباشد.[۸]
در منابع اهل‌سنت نیز روایتی از فرستاده به نقل ابوسعید خدری آمده میباشد:

مَثَل اهل بیت اینجانب در میان شما همانند مَثَل باب حطه در بنی‌اسراییل میباشد هر که از آن باطن خواهد شد بخشیده می گردد.[۹]
درباره این تشبیه گفته‌اند: به عبارتی‌سیرتکامل که باب حطه برای بنی‌اسرائیل تحت عنوان ترازو سنجش اعتقادوباور و ایمان بوده میباشد، اهل‌بیت(ع) نیز ترازو سنجش ایمان امت فرستاده می باشند.[۱۰] طبق این حدیث، اهل بیت(ع) به منزله آن دری می باشند که هر که از بنی‌اسرائیل، به آن هواخواهی آورد، گناهان وی آمرزیده شد، ازاین‌رو، هر که به اهل‌بیت فرستاده(ع) امان آورد نیز نجات خواهد یافت.[۱۱] همینطور ابن‌حجر هیتمی از عالمان اهل سنت در قرن دهم قمری، با نقل حدیث باب حِطّة اعتقاد دارد همانگونه که خدا وارد شدن بنی‌اسرائیل از باب حِطّه را باعث آمرزش آنها قرار اعطا کرد، در امت اسلامی هم مودت اهل‌بیت(ع) را باعث آمرزش آنها قرار داده میباشد.[۱۲]

جستارهای متعلق
طور سیناء
بقاع مبارکه
پانویس
سوره بقره، آیه ۵۸.
نگاه فرمائید به: صدوق، الامالی، ۱۳۷۶، ص۷۴، ح۶.
برای مثال نگاه فرمائید به: طبری، جامع‌البیان، دار المعرفة، ج‌۱، ص۴۲۶؛طَبرِِسی، مجمع‌البیان، ۱۳۸۳، ج‌۱، ص‌۲۴۷؛ ابن عادل، اللباب فی علم ها الکتاب، ۱۴۱۹ق، ج‌۲، ص‌۹۵.
طبری، جامع‌البیان، دار المعرفة، ج‌۱، ص‌۴۲۶؛ ابن عادل، اللباب فی علم ها الکتاب، ۱۴۱۹ق، ج‌۲، ص‌۹۳.
طبری، جامع‌البیان، دار المعرفة، ج‌۱، ص‌۴۲۷؛ ابن عادل، اللباب فی علم ها الکتاب، ۱۴۱۹ق، ج‌۲، ص‌۹۵.
فیروزآبادی، القاموس المحیط، دارالکتب العلمیه، ج‌۲، ص۸۹۴-۸۹۵، پایین «حط»؛ زب‍ی‍دی‌، تاج‌العروس، ج‌۱۰، ص‌۲۱۶-۲۱۷، پایین «حطط».
طبرسی، تعبیر مجمع البیان، الناشر : دار المعرفة، ج۱، ص۲۴۸.
صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۷۴، ح۶ .
هیتمی، الصواعق المحرقة، ۱۳۸۷ق، ج۵، ص ۱۷۹؛ سیوطی و مناوی، جامع الأحادیث، ۱۴۱۴ق، ۱۰ق، ج۸، ح ۸۹۵۶؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ۱۴۱۴ق، ج۹، ص۱۶۸؛ طبرانی، المعجم الصغیر، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۸۲.
حسینی میلانی، جواهر الکلام فی معرفة الإمامة والإمام، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۱۶۷.
خوانساری، ش‍رح‌ آقا جمال خوانساری ب‍ر غ‍رر‌ال‍ح‍ک‍م‌ و دررال‍ک‍ل‍م‌، ۱۳۶۶ش، ج۶، ص ۱۸۶.
هیتمی، الصواعق المحرقه، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۴۴۷.
منابع
ابن‌حجر هیتمی، احمد، الصواعق المحرقة، مطالعه عبد و بنده الرحمن بن عبد و بنده الله التركی و كامل محمد الخراط، لبنان، مؤسسة الرسالة، چاپ اولیه، ۱۴۱۷ق.
ابن‌عادل، قدمت بن‌ علی، اللباب فی علم ها الکتاب، بیروت، دارالكتب العلمیة، چاپ نخستین، ۱۴۱۹ق.
حسینی میلانی، سیدعلی، جواهر الکلام فی معرفة الإمامة والإمام، قم، راس الحقایق الاسلامیه، ۱۳۹۲ش.
خوانساری، محمد بن حسین، ش‍رح‌ آقا جمال خوانساری ب‍ر غ‍رر‌ال‍ح‍ک‍م‌ و دررال‍ک‍ل‍م‌، تصحیح میرجلال الدین حسینی ارموی، طهران، دانش گاه طهران، چاپ چهارم، ۱۳۶۶ش.
زبیدی، محمد بن محمد، تاج‌العروس، بازرسی علی شیری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۴ق.
سیوطی و مناوی، عبدالرحمن بن ابی‌دیده نشده و مخلوق الرؤوف بن محمد، جامع الأحادیث، ۱۴۱۴ق.
صادقی تهرانی، محمد، الفرقان، قم، فرهنگ وتمدن اسلامی، ۱۳۶۶ش.
صدوق، محمد بن علی، الامالی، پژوهش محمدباقر کمره‌ای، طهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش.
طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الصغیر، تفحص محمد شكور محمود الحاج أمریر، بیروت-عمان، دار عمار، چاپ اولیه، ۱۴۰۵ق.
طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت، دار المعرفة، بی‌تا.

استدلال نیاز به دانش رجال بوسیله اصولیان
در بعضا کتاب ها رجالی پیشگفتار‌ای با تیتر نیاز به دانش رجال مطرح گردیده که رده و مداقه این علم را ذکر کرده‌اند.[۲۴] بعضی از مورد ها مطرح‌ گردیده بوسیله علمای رجالی در عنایت و نیاز به دانش رجال پک پذیرایی ترحیم مشهد عبارتند از:

استنباط احکام دینی: آیت‌الله خوئی از مراجع پیروی، استنباط احکام فقهی را در اکثر مفاد متوقف بر احادیث دانسته و این در حالی میباشد که کلیه احادیث حجت نیستند بلکه تنها خبر ثقه و حسن حجت می باشند که برای تشخیص وثاقت راوی نیاز به دانش رجال میباشد.[۲۵] دست‌یابی به حکم قطعی در احکام فقهی اندک میباشد. شغل به ظن بر اساس آیه ها قرآن روا وجود ندارد.[۲۶] منبع موفق حکم فقهی احادیث میباشد و در بین احادیث خبر پی در پی اندک میباشد. کلیه خبر‌ها کل حجیت ندارند و برای تشخیص درستی و ضعف خبرها به دانش رجال نیاز میباشد.[۲۷]
دستیابی ظن و امتثال ظنی: خوئی افزوده میباشد که حتی بنابر عدم حجیت خبر ثقه و حجیت ظن انسدادی یا این که تنزل به امتثال ظنی، گشوده هم یکی‌از طرز‌های استخراج ظن، اقوال علمای رجال میباشد.[۲۸]
قطعیت صدور احادیث کتاب ها اربعه حدیثی: سید ابوالقاسم خوئی با اشاره به مبنای بعضی از علما که احادیث کتاب ها اربعه حدیثی را حجت می دانند، این نکته را متذکر می‌گردد که استنباط احکام منحصربه‌فرد در احادیث کتاب ها اربعه وجود ندارد و به بقیه منابع حدیثی هم نیاز میباشد و به همین دانش رجال عنایت داراست.[۲۹]
تعارض احادیث: به گفته جعفر سبحانی در بعضا احادیث برای ترجیح دربین احادیث متعارض، صفات راوی به عنوان مثال عادل‌خیس و فقید‌خیس بودن، ملاک قرار داده گردیده که احراز این صفات نیاز به دانش رجال دارااست.[۳۰]در روایاتی که برای رفع تعارض روایات اورده شده‌میباشد، بر صفات و خصوصیت‌های راویان تأکید گردیده‌است.[۳۱] آشنایی این اوصاف قضیه دانش رجال میباشد.[۳۲]
جعل حدیث: به نظریه جعفر سبحانی دربین راویان، جاعلان و دروغگویان وجود داشتند که برای تشخیص آن ها نیاز به دانش رجال میباشد.[۳۳] دوراندیشی اجمالی درباره وجود خبر‌ها جعلی و نیز احادیث در مورد خبر ها مجعول، به لزوم پژوهش حال و روز راویان حکم می‌نماید.[۳۴]
وجود اشخاص غیرامامی در سلسله مدرک: این فرمان محتمل میباشد که امام در قبال اشخاص غیرامامی جواب را بر طبق تقیه داده باشد، از این رو برای آشنایی احادیثی که از رمز تقیه صادر گردیده‌است، مستلزم به نظارت‌های رجالی میباشد.[۳۵]
اجماع: بنابر گفته جعفر سبحانی، عالمان شیعه و اهل‌سنت در همگی روزگار بر ضبط صفات راویان و نوشتن کتاب‌های رجالی تاکید داشتند و این نشانه از التفات دانش رجال در درک علم ها شرعی داراست.[۳۶] عالمان امامیه و عالمان تمامی مذهبها اسلامی، بر مداقه دانش رجال اجماع داشته‌اند.[۳۷]
محتوای دانش رجال
دانش رجال دارنده سه محتوای کلی میباشد؛ جرح و تعدیل و پژوهش صفات راوی، قواعد کلی و اصول دانش رجال، بعضی نکات رجالی.

از دانش رجال دو برداشت رایج میباشد: ابتدا ذکر اسم و لقب و موطن راویان و تحلیل وثاقت یا این که عدم وثاقت آن ها (اسماء الرجال) و دوم قواعد و قانون ها کلی‌ که فقیهان و دانشمندان بوسیله آن ها وضع و اوضاع و اوصاف راویان را با جزئیات جانور در کتاب‌های رجالی می یابند.[۳۸]

جرح و تعدیل
در کتاب‌های رجالی مواقعی تحت عنوان توثیقات خاص و عام مطرح گردیده است که در قبول برخی از آنان اختلاف لحاظ وجود داراست.

توثیقات خاص: توثیق یک راوی فارغ از قانون کلی و همگانی که بعضی از مصادیق آن عبارتند از:[۳۹]
تصریح معصومین: از شیوه های ثابت وثاقت راوی، تصریح یکی‌از معصومین میباشد. ولی این تصریح می بایست به قصه دارای اعتبار اثبات گردد.[۴۰]
تصریح اعلام متقدم: به اطمینان ابوالقاسم خوئی با شهید شدن یک کدام از صاحبان کتاب ها اول رجال مانند برقی، کشی، روحانی طوسی، نجاشی، وثاقت وی اثبات می گردد.[۴۱]
ادعای اجماع: به اعتقادوباور جعفر سبحانی اجماع منقول عالمان متقدم بر وثاقت یک راوی، منجر ثابت توثیق وی میگردد. چون که ادعای اجماع، لا اقل این را مقاله را کشف می‌نماید که بعضا از علما نظریه به وثاقت راوی داشته‌اند و همین برای ثابت وثاقت کافی میباشد.[۴۲]
مدح کشف کننده از حسن ظواهر: جعفر سبحانی نظریه دارااست که ثابت وثاقت، مخصوص در لفظ «ثقة» و «عدل» وجود ندارد بلکه مدح رجالیون از فردی کشف کننده از حسن ظواهر میباشد و به تبع ملکه عدل و داد اثبات می‌گردد.[۴۳]
توثیقات عام: توثیق جمع‌ای از راویان که زیر قانون خاصی نقل شده که برخی از مصادیق آن عبارتند از:[۴۴]
اصحاب اجماع: ابوعمر کشّی، اسم هجده‌نفر از اصحاب امام باقر(ع) تا امام رضا(ع) که از ثقات محدثین میباشند را به‌تیتر اصحاب اجماع ذکر کرده‌ که علمای شیعه روایات این اشخاص را می‌نمایند.[۴۵] آیت‌الله خوئی برداشت‌های متعدد از این عبارت را تحقیق و مناقشه نموده است.[۴۶]
مشایخ تعبیر قمی: به نظریه سید ابوالقاسم خوئی از‌آن‌جا‌که علی بن ابراهیم قمی در پیشگفتار تفسیرش گفته که روایات این کتاب را از مشایخ و ثقات شیعه نقل کرده‌میباشد، دلالت بر این دارااست که تمامی عده ای که علی بن ابراهیم از وی نقل نموده است ثقه می باشند.[۴۷]
مشایخ بی نقص‌ الزیارات: ابن‌قولویه نیز در پیشگفتار بدون نقص الزیارات گفته که روایات کتابش را از ثقات نقل نموده است و به نظریه بعضی رجالیون برای مثال خوئی کلیه مشایخ بدون نقص الزایارت ثقه میباشند.[۴۸]
مشایخ صفوان و بزنطی و ابن‌ابی‌عمیر:
مشایخ اذن:
کثرت قصه:

(۱۹۴۷–۲۰۱۹م) شیخ مستبصر و مبلغ شیعه اهل ترکیه که در یک خانواده شافعی‌مذهب چشم به جهان گشود و بعد از شناخت با فکر‌های امام خمینی مذهب تشیع را عهده دار شد. وی برای مخالفت با سخنان کَنان اِورَن (ريیس‌جمهور وقت ترکیه)، درباره عفاف و حجاب از سوی دولت ترکیه به هلند، تبعید شد. آوجی با تأسیس راس اسلامی قرآن و اهل‌بیت(ع) در هلند و آلمان، باعث تمایل اشخاص متعددی به تشیع شد. آوجی در سال ۱۳۹۶ش، آحاد مرکز ها تأسیس‌گردیده را به آستان قدس رضوی وقف کرد. او همینطور از اعضای مجمع جهانی اهل بیت(ع) پک پذیرایی ترحیم مشهد بود.

معاش‌طومار
محمد آوجی در سال ۱۹۴۷م در شهر آلازیغ در ترکیه، در خانواده‌ای شافعی‌مذهب به‌عالم آمد.[۱] او بعداز نقطه نهایی دروس ابتدایی، به تحصیلات حوزوی پرداخت و امام جماعت مسجدی در شهر آلازیغ شد.[۲]

آوجی بعد از شناخت با اثرها و فکر‌های امام خمینی و انقلاب اسلامی کشور‌ایران، مذهب تشیع را عهده دار شد و به اشاعه آموزه‌های اهل‌بیت(ع) پرداخت.[۳]

محمد آوجی که برای زیارت مقبره امام رضا(ع) به مشهد مهاجرت کرده بود، در ۱۲ دی سال ۱۳۹۷ش (۲ ژانویه ۲۰۱۹م) در مشهد درگذشت.[۴] پیکر او به شهر قم منتقل شد و بعداز تشییع و تلاوت نماز میت بوسیله علیرضا اعرافی، در بقعه حضرت معصومه(س)، دفن شد.[۵] برخی از مرکزها و مؤسسات همانند مجمع جهانی اهل‌بیت،[۶] مجمع جهانی شیعه‌شناسی،[۷] مجمع جهانی تخمین مذهب ها[۸] و اتحادیه علمای اهل‌بیت(ع) تُرک اروپا[۹] درگذشت اورا تسلیت گفتند.

عمل‌های علمی و تبلیغی
محمد آوجی به سخنان کَنان اِورَن (ريیس‌جمهور وقت ترکیه)، که داعیه کرده بود در قرآن، آیاتی درباره عفاف نیامده میباشد، اعتراض کرد و به‌همین عامل اورا به هلند تبعید کردند.[۱۰] او مدتی سپس به جمهوری اسلامی ایران رفت و در حوزه علمیه قم، به علم آموزی پرداخت. بعد از آن مجدد به هلند برگشت و راس اسلامی قرآن و اهل‌بیت(ع) را تأسیس کرد.[۱۱] این راس سبب شناخت مسلمان‌ها هلند و دیگر کشورهای اروپایی با مذهب تشیع شد.[۱۲] محمد آوجی آن گاه به آلمان رفت و در راس اسلامی فرانکفورت، دروس اعتقادی برای مستبصران برپا کرد.[۱۳] گفته می گردد کار‌های آوجی در کشورهای اروپایی سبب ساز میل بیش تر از دو هزار نفر به مذهب تشیع و حضور ده‌ها نفر از آن ها در جمهوری اسلامی ایران برای علم آموزی علم ها حوزوی گردیده است.[۱۴]

آوجی به عضویت مجمع همگانی مجمع جهانی اهل بیت(ع) درآمد.[۱۵] وی همینطور در سال ۱۳۹۶ش راءس اسلامی قرآن و اهل‌بیت(ع) و شعبه‌های آن را وقف امام رضا(ع) کرد.[۱۶] برگزاری نرم افزار‌هایی به مناسبت ۲۲ بهمن و راهپیمایی روز جهانی قدس ازجمله شغل‌های او بود.[۱۷]

پانویس
«با روحانی محمد آوجی از ولادت در "آلازیغ ترکیه" تا وفات در مشهد مقدس»، مقر استحضار‌رسانی و خبری جماران.
«با روحانی محمد آوجی از میلاد در "آلازیغ ترکیه" تا وفات در مشهد مقدس»، مقر اگاهی‌رسانی و خبری جماران.
«با روضه خوان محمد آوجی از میلاد در "آلازیغ ترکیه" تا وفات در مشهد مقدس»، مقر اگاهی‌رسانی و خبری جماران.
مراسم تشییع و مراسم‌تدفین پیکر روضه خوان محمد آوجی برگزار شد، خبرگزاری ابنا.
«پیکر روحانی محمد آوجی، از علمای ترکیه تشییع و خاک سپاری شد»، وبگاه خبرگزاری قانونی حوزه.
«پیام تسلیت مجمع جهانی اهل بیت(ع) درپی درگذشت حاج روضه خوان محمد آوجی»، خبرگزاری ابنا.
«پهنا تسلیت مجمع جهانی شیعه شناسی به مناسبت ارتحال فقیه خدوم و با اخلاص مرحوم روحانی محمد آوجی از عالمان خستگی ناپذیر و پرتلاش ترکیه»، وبگاه مجمع جهانی شیعه‌شناسی.
«پیام تسلیت مجمع جهانی تخمین مذهب ها در ادامه درگذشت حاج روضه خوان محمد آوجی»، خبرگزاری تخمین.
«پیام تسلیت اتحادیه علمای اهل‌بیت(ع) رخنه‌ اروپا به مناسبت درگذشت روحانی محمد آوجی»، خبرگزاری ابنا.
«با روضه خوان محمد آوجی از ولادت در "آلازیغ ترکیه" تا وفات در مشهد مقدس»، مقر اگاهی‌رسانی و خبری جماران.
«با روحانی محمد آوجی از به دنیا آمدن در "آلازیغ ترکیه" تا وفات در مشهد مقدس»، مقر اگاهی‌رسانی و خبری جماران.
«با روحانی محمد آوجی از به دنیا آمدن در "آلازیغ ترکیه" تا وفات در مشهد مقدس»، مقر استحضار‌رسانی و خبری جماران.
«روضه خوان محمد آوجی؛ رهیافته‌ای که به‌خیال و خاطر قرآن تبعید شد»، وبگاه رهیافته.
«روضه خوان محمد آوجی؛ رهیافته‌ای که به‌خیال و خاطر قرآن تبعید شد»، وبگاه رهیافته.
«با روحانی محمد آوجی از ولادت در "آلازیغ ترکیه" تا وفات در مشهد مقدس»، مقر اگاهی‌رسانی و خبری جماران.
«با روحانی محمد آوجی از به دنیا آمدن در "آلازیغ ترکیه" تا وفات در مشهد مقدس»، مقر استحضار‌رسانی و خبری جماران.

از شخصیت‌های اصلی زمانه نا‌آگاهی و گرانقدر فامیل اوس بود. او بعد از مسافرت رسول به مدینه جزء معاندان او شد و از مدینه به مکه رفت و علیه اسلام و مسلمانها فعال بود. او محور‌گذار مسجد ضرار نیز بوده میباشد. فرزند او حنظله دارای اسم و رسم به غسیل الملائکه، از اصحاب نبی و نوه‌اش عبدالله بن حنظله، از معارضان یزید پک پذیرایی ترحیم مشهد بود.

رده اجتماعی
عبدعمرو بن صیفی، تعالی بستگان اَوس بود[۱] و در زمان نا آگاهی، رهبانیت می‌ورزید و از قیامت و آیین حنیف صحبت می‌بیان کرد و به راهب آوازه داشت.[۲] او همینطور واجدِ علمِ اهل کتاب بود.[۳] به نوشته بلاذری[۴] او سودای پیامبری در رمز داشت و بعداز گفتگویی با رسول اکرم(ص)، از سوی او گناه کار خوانده شد
ابوعامر بعد از مذاکره با فرستاده(ص) به خشم آمد و یار با ۶۵ بدن به قریش پیوست و در آنجا به تحریک مشرکان قریش و یهودیان و انصار مدینه بر ضد فرستاده پرداخت.[۶] او در غزوه بَدر با مشرکان قریش ملازمت نکرد، اما در غزوه احد اولیه کسی بود که مبارزه را استارت کرد،[۷] و حتی گودی‌هایی بر راز راه و روش مسلمانها حفر کرد که از قضا یکی مشرکان که قصد کشتن رسول(ص) را داشت، در یکی آن ها زمین‌خورد و مسلمان‌ها اورا به قتل رساندند.[۸]

اقامت در شام
ابوعامر بعداز فتح مکه به طائف گریخت و بعداز مسلمان شدن عموم طائف، آخر و عاقبت به شام رفت. ظاهراً در آنجا بود که او به پندار عده سلاح و سپاه برای حمله به مدینه زمین‌خورد، البته در به عبارتی جا، در سال نهم یا این که دهم هجری از عالم رفت.[۹]

مسجد دارای اسم و رسم به مسجد ضرار که طبق آیه ۱۰۷ سوره توبه، رسول اکرم(ص) مأمور تخریب آن شد، به تحریک ابوعامر درست شده بود تا بعد از برد بر نبی اکرم(ص)، او در آنجا سخنرانی نماید. مبتنی بر منابع، خواسته قرآن از عبارت «وَ اِرصاداً لِمَنْ حارَبَ اللّهَ و رَسولَهُ» درین آیه، ابوعامر بوده میباشد. به نوشته مقریزی، ابوعامر مصمم بود قبر آمنه، مامان رسول اکرم(ص) را بشکافد، ولی چیره بدین شغل نشد
پانویس
مقریزی، امتاع الاسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۱۳۲.
ابن اثیر، اسد الغابة، انتشارات اسماعیلیان، ج۲، ص۵۹.
ابن شبّه نمیری، تاریخ المدینة المنورة، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۵۳.
بلاذری، انساب الاشراف، دمشق، ج۱، ص۳۴۹.
ابن هشام، السیرة النبویة، ۱۳۸۳ق، ج۲، ص۴۲۳-۴۲۴؛ ابن اثیر، الکامل، بیروت، ج۲، ص۱۵۰.
مقریزی، امتاع الاسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۱۳۲.
واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۲۳.
واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۵۲.
ابن هشام، السیرة النبویة، ۱۳۸۳ق، ج۲، ص۴۲۴؛ طبری، سلسله۱، ص۱۷۴۰.
مقریزی، امتاع الاسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۱۳۲؛ همینطور نگاه فرمایید به: واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۳، ص۱۰۷۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، دمشق، ج۱، ص۳۲۹-۳۳۰

دانا و محدث شیعی سده سوم و چهارم هجری، صاحب و مالک تاثیر دارای شهرت قُربُ الاِسناد و زنده در زمانه امامت امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع) و همینطور در زمان غایب بودن صغری.او از اول اشخاصی میباشد که در حوزه علمیه کربلا به تربیت فراگیر کارایی گمارده میباشد. سازه بر نقل روضه خوان طوسی، عبدالله بن جعفر حمیری دارنده هفده کتاب بود که فقط یک تاثیر وی به دست ما رسیده پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.[۱]

به دنیاآمدن
از تاریخ ظریف به دنیا آمدن و وفات عبدالله بن جعفر اطلاعی در چنگ وجود ندارد، ولی با یقین در روزگار امامت امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع) و در زمان غایب بودن صغرا می‌زیسته میباشد.

حمیری، از مشایخ و بزرگان قم بود، در سال‌های آخری قرن سوم به کوفه مهاجرت کرد و محدّثان آن شهر از او روایات اکثری شنید.[۲]

فرزندان
حمیری ضمن فرزندش محمد، که شخصی دارای اسم و رسم و صاحب و مالک تألیفات بوده، سه فرزند دیگر، به اسم‌های احمد و جعفر و حسین، داشته میباشد که تمامی دارنده مکاتباتی با امام مجال(عج) بوده‌اند.[۳]

راوی حدیث
حمیری نقش مهمی در ماجرا مکتوبات حدیثی محدّثان قم داشته میباشد.[۴] همینطور اسم او در سلسله اوراق روایی بخش اعظمی از اثرها محدّثان شیعی کوفه و بخشها دیگر چشم می‌گردد.[۵]

بعضا از عده ای که حمیری از آنان ماجرا کرده عبارت‌اند از:

احمد بن محمد بن خالد برقی[۶]
محمد بن حسین بن ابی الخطاب[۷]
محمد بن خالد طیالسی[۸]
ایوب بن نوح بن دراج[۹]
مهمترین راویان حدیث از حمیری نیز عبارت‌اند از:

فرزندش محمد بن عبدالله حمیری[۱۰]
احمد بن محمد بن یحیی عطار قمی[۱۱]
محمد بن همام اسکافی[۱۲]
محمد بن حسن بن ولید قمی[۱۳]
علی بن حسین بن بابویه[۱۴]
ابوغالب زُراری[۱۵]
محمد بن موسی بن متوکل[۱۶]
اما روضه خوان طوسی در رجال خویش[۱۷] بین اصحاب امام رضا (ع) از شخصی به اسم ابوالعباس حمیری حافظه کرده که خویی[۱۸] ـ با ارائه دلایلی، مثلا تاریخ مسافرت حمیری به کوفه، که نجاشی آن را گزارش کرده ـ او را غیر از عبداللّه بن جعفر حمیری دانسته میباشد.[۱۹]

اثر ها
حمیری اثر ها زیادی تألیف کرده که اکثر وقت ها دربرگیرنده موضوعات آیتم عشق و علاقه محدّثان آن عصر میباشد. به عنوان مثال موضوعاتی که محدّثان شیعه آن عصر اثر ها زیادی درباره آن تدوین کرده‌اند، جواب‌های ائمه به سوال‌های اصحاب درباره مسائل شرعی و کلامی میباشد که مفاد فراوانی از آن ها در کتاب ها اربعه نقل گردیده‌است.[۲۰]

مکاتبات دینی ـ کلامی
عبدالله بن جعفر حمیری بعضا مکاتبات فقاهتی ـ کلامی دربین امامان شیعه و اصحاب را گردآورده و اثراتی با این مورد تألیف نموده است.

او در کتاب مسائل الرجال و مکاتباتهم اباالحسن الثالث (ع)،[۲۱] طومار نگاری‌هایی در میان بعضا اصحاب امام هادی(ع) با وی را، که غالبا شامل مسائل فقاهتی میباشد، گرد آورده میباشد.

(درگذشته ۴ق)، مامان امام علی(ع)، همسر ابوطالب و از زنانی که جزء اصحاب نبی(ص) به شمار میروند.[۱] وی یاز‌دهمی شخصی (و بین زنان، دومی زن) میباشد که مسلمان شد و او‌لین زنی که با رسول(ص) بیعت کرد. از رسول(ص) سخنانی درباره فاطمه بنت اسد گفته شده که نشانه از رده ویژه‌ وی نزد نبی اکرم داراست. بقعه فاطمه بنت اسد در آرامستان بقیع در مدینه پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.

نسب خانوادگی و معاش‌طومار
فاطمه بنت اسد، از دودمان هاشمی میباشد و گستردن‌ حالا‌نگاران نسب اورا اینگونه تصویب کرده‌اند: فاطمة بنت أسد بن هاشم بن مخلوق مناف.[۲] در مکه به دنیا آمد و در به عبارتی شهر پروش یافت و با ابوطالب تزویج و بعداز ظهور اسلام، به مدینه مهاجرت کرد و همانجا درگذشت. گویند اول زن از دودمان هاشمی بوده که همسرش هاشمی بوده و فرزندان از هر دو سوی هاشمی به جهان آورده و اولیه زن هاشمی بوده که فرزندش خلیفه مسلمانها گردیده است.[۳]

فرزندان
فاطمه بنت اسد مالک یک‌سری فرزند بود به اسم‌های: طالب، عقیل، جعفر، علی(ع)، هند یا این که فاخِتة (ام هانی)، جُمانة، رَیطة یا این که امّ طالب و اسماء.[۴]

فضیلت ها
بعضا منابع با توکل بر چندین ماجرا ضعیف، بر آن گردیده‌اند که فاطمه بنت اسد تا واپسین لحظات مرگ اسلام نیاورده میباشد.[۵] عمده منابع تاریخ اسلام سابق و معاصر، این داعیه را رد کرده و از احادیث آن ها برمی‌آید که وی در مکه اسلام آورده و بعد به مدینه مهاجرت نموده است.[۶] برای این بانو، فضیلت ها اکثری در منابع مذکور میباشد که برخی از آن‌ها عبارتند از:

سرپرستی نبی(ص)
رسول(ص) درباره فاطمه بنت اسد فرمود:

وی به‌حقیقت مادرم بود؛ چه خردسال ها خویش را گرسنه می‌داشت و منرا سیر میکرد، و آنها را گردآلود می‌گذاشت و من را شسته و مرتب می‌داشت، حقیقت که مادرم بود.

آیتی، تاریخ رسول اسلام، ۱۳۷۸ش، ص۴۹.

ازآنجاکه فرستاده اکرم(ص) در کودکی، بابا، مامان و جدش را از دست بخشید، از ۸ سالگی ذیل سرپرستی عمویش ابوطالب درآمد.[۷] فاطمه بنت اسد تحت عنوان همسر ابوطالب در سرپرستی پیامبر پروردگار(ص) سهیم بود. بخشندگی فاطمه بنت اسد نسبت به رسول(ص) چنان بود که بعداز درگذشت او، نبی(ص) فرمود: «امروز مادرم وفات کرد.» و او‌را در تی شرت خود کفن کرد و در قبرش فرود آمد و در لحد وی خوابید، و زیرا به وی گفتند:‌«ای نبی پروردگار! برای فاطمه دشوار بی‌تاب گشته‌ای!» اظهار کرد: «وی به‌حقیقت مادرم بود، چه خردسالان خویش را گرسنه می‌داشت و من را سیر می کرد، و آنها را گردآلود می‌گذاشت، و من را شسته و تروتمیز می‌داشت، حقیقت که مادرم بود».[۸]نیز نقل میباشد که فرمود: «بعداز ابوطالب، کسی زیرا فاطمه به اینجانب خوبی نکرد.»[۹]

میلاد فرزند در کعبه
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: مولود کعبه
بنابر بعضا احادیث، فاطمه صرفا زنی بوده میباشد که در کعبه وضع حمل نموده است. به نقل منابع، زمانی هنگام وضع حمل وی فرارسید، در کنار کعبه از پروردگار خواست[یادداشت ۱] تولد نوزادش را بر وی سهل گرداند.[۱۱] آن‌گاه دیوار کعبه شکافته شد وی به داخل کعبه رفت. بعداز سه روز ماندن در کعبه، در روز چهارم یعنی سیزده رجب سی سال بعد از عام الفیل، در حالی که فرزندش امام علی(ع) را در آغوش داشت، از کعبه خارج آمد.[۱۲]

دو‌مین زن مسلمان
وی یاز‌دهمین شخص مسلمان[۱۳] و از اولیه زنانی بود که به نبی اکرم (ص) ایمان آورد
اولی زن بیعت‌کننده با رسول(ص)
بعد از فتح مکه، زمانی که فرستاده(ص) بر کوه صفا قرار گرفته بود و از مردان بیعت می‌گرفت، زنان مکه که ایمان آورده بودند برای بیعت خدمتش آمدند. درین فرصت، آیه ۱۲ سوره ممتحنه نازل شد که خطاب به نبی(ص) میفرماید: «ای رسول! زمانی که زنان مؤمن نزد تو آیند و با تو بیعت نمایند که چیزی را سهم دار پروردگار قرار ندهند، دزدی و زنا نکنند، فرزندان خویش را نکشند، افترا و افترایی پیش دست و پای خویش نیاورند و در هیچ شغل لایق‌ای مخالفت امر تو نکنند، با آن‌ها بیعت کن و برای آنها از درگاه خدا آمرزش بطلب که خدا آمرزنده و کریم ومهربان میباشد.»[۱۶]

ابن عباس می گوید که‌این آیه در‌ شأن فاطمه بنت اسد، نازل گردیده‌است.[۱۷] ابن ابی الحدید، می گوید: «فاطمه بنت اسد اولیه زنی بود که با فرستاده(ص) بیعت کرد.»

فعال سیاسی بحرینی و دبیر تمام جمعیت وفاق اسلامی بحرین میباشد. معاش فردی علی سلمان در سال ۱۹۶۵م، در روستای "البلاد القدیم" متولد شد. زمانه کودکیش را در به عبارتی‌جا سپری کرد. تحصیلات ، علی سلمان در سال ۱۹۸۲م در یکی دانش کده‌های ایالات متحده عربی به علم آموزی در فن ریاضی ها درگیر شد ولی دیدار با روضه خوان عیسی قاسم مسیر معاش و تحصیلی او را عوض کرد. وی علم آموزی در آن فن را رخنه‌ کرد و در سال ۱۹۸۵م برای علم آموزی علم ها فقاهتی به قم رفت و تا سال ۱۹۹۲م در آنجا به علم آموزی پرداخت و بعد از آن به بحرین رجوع. او با این که تصمیم داشت مجددا برای ادامه علم آموزی به قم بازگردد البته به خیال و خاطر کثرت شغل‌های سیاسی و اجتماعی در بحرین، دیگر زمان پک پذیرایی ترحیم مشهد نیافت. [مستلزم منبع]

کار سیاسی
علی سلمان از کودکی با سیاست آشنا شد. برادران والا روضه خوان سلمان، شیدا سیاست بودند. اخوی بزرگترش "عبدالشهید" مدام به خرید رونامه و پیگیری خبرها آن عشق و علاقه ویژه داشت؛ الوطن و الخلیج را می خرید صدای رادیوها هیچ‌گاه از منزل‌اشان انقطاع نمی شد. بعد از موفقیت انقلاب اسلامی کشور ایران، صدای رادیو کشور‌ایران مدام در منزل پدری علی، به گوش میرسید. با این هم اکنون او به هیچ یک از مجموعه‌های مذهبی و فقاهتی روستا ملحق نشد.

اتفاقات روز یازدهم محرم در سال ۱۹۸۵م مسیر معاش علی سلمان را تغییر‌و تحول اعطا کرد. در آن روز، نیروهای آل خلیفه روستای الدَرمز(محل سکونت روضه خوان عیسی قاسم) را محاصره کرده، بازدارنده از آمد و شد مجموعه‌های سوگواری به‌این روستا می‌شدند. علی سلمان در آن روز شاهد به کارگیری نیروهای امنیتی از گاز اشک‌اور علیه عزاداران و دستگیر تعدای از آن‌ها بود. سخنان روضه خوان عیسی قاسم نیز در آن روز برایش خیلی هیجان‌اور بود و همین شد که علم آموزی ریاضی ها را رها کرد و به قم رفت و به علم آموزی در آنجا درگیر شد.

علی سلمان در سال ۱۹۹۲م به بحرین رجوع و برگشت. به عبارتی سال "روحانی عیسی قاسم" تصمیم میگیرد، به قم هجرت نماید و همین موجب میشود تا روضه خوان علی سلمان برای ادای نماز و خطابه در مسجد "الخواجه" و همینطور در مسجد جامع امام درست گو در حوزه‌ "الدراز" به جانشینی روضه خوان قاسم گزینش خواهد شد.

علی سلمان در سال ۲۰۰۱ با یاری یک‌سری نفر دیگر جمعیة الوفاق الوطنی الاسلامیة را نهاد بنیان و از آن سال به آن گاه عمل‌های سیاسی خویش را از روش این حزب دنبال نموده است. او هم‌فعلا دبیر آحاد این جمعیت میباشد.

این جمعیت در جریان بیداری اسلامی در بحرین نقشی بسیار فعال دارااست.[۱]

دستگیر
علی سلمان در سال‌های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۴م بارها دستگیر شد و سرنوشت در نقطه پايان سال ۱۹۹۴م به امارات تبعید شد که تا ۲۰۰۱م ادامه یافت.[۲]

علی سلمان در جریان بیداری اسلامی نیز همواره پایین‌حیث حکومت بوده میباشد. دولت بحرین توشه دیگر او را در ۲۰۱۳م دستگیر کرد که به انگیزه شدت اعتراضات به‌این مبادرت، او را یک سری ساعت آن گاه آزاد کردند.[۳]

حکومت بحرین توشه دیگر در ۷ دی ۱۳۹۳ش او‌را دستگیر کرد[۴] که سبب اعتراض نهاد های داخلی و در بین‌المللی شد.[۵]

پانویس
از قم تا منامه؛ از فوتبال تا انقلاب، وب سایت خبری مشرق.
روضه خوان علی سلمان که می باشد؟، خبرگزاری دانشجو ها.
سلطات البحرین تفرج عن الشیخ علی سلمان آن گاه اعتقال لساعات، خبرگزاری ایرنا.
منامه روضه خوان علی سلمان را دستگیر کرد، خبرگزاری عجم.
عکس العمل سازمان ملل به دستگیر روضه خوان علی سلمان، خبرگزاری مهر.

از معاندان امام علی(ع) بوده میباشد. او اخوی مادری عثمان بن عفّان و از سران بنی‌امیه میباشد که بعداز فتح مکه، مسلمان شد. بابا او عقبة بن ابی‌معیط، از سران مشرکان و آزاردهندگان رسول(ص) در مکه بود که در نزاع بدر اسیر و به فرمان رسول(ص) گردن زده شد. مبتنی بر گزارشات تاریخی و تفسیری، آیه ۶ سوره حجرات درباره لاف‌گویی ولید نسبت به مرتد شدن خویشان بنی‌مصطلق و آیه ۱۸ سوره سجده درباره فسق وی نازل پک پذیرایی ترحیم مشهد شد‌ه‌است.

ولید در حین خلافت عثمان به حکومت کوفه منصوب شوید؛ ولی بعداز شراب‌خواری و قرائت نماز در حالا مستی، از حکمرانی کوفه برکنار شد و بعد از احضار به مدینه، به وسیله امام علی(ع)، حد خورد. ولید در پیکار جمل یاروهمدم عایشه با امام علی(ع) جنگید و از تحریک کنندگان معاویة به پیکار با امام علی(ع) بوده میباشد. او در مبارزه صفین نیز در سپاه معاویه حضور داشت.

دشمنی با نبی(ص) پیش از فتح مکه
وَلید بن عُقبَه از معاندان رسول(ص) در مکه و از معاندان امام علی(ع) بوده میباشد.[۱] او از سران بنی‌امیه و اخوی مادری عُثمان بن عَفّان میباشد.[۲] ولید از سران قوم بنی‌امیه، لقب‌اش ابی‌وهب و لقبش صفوان[۳] میباشد.[۴] او در روز فتح مکه به یاور برادرانش، عماره و خالد، اسلام آورد.[۵] بابا ولید، عقبة بن ابی‌معیط از معاندان و آزاردهندگان نبی(ص) در مکه میباشد.[۶] عقبه در مبارزه بدر اسیر شد و به فرمان نبی(ص)، بوسیله عاصم بن اثبات گردن زده شد.[۷]

به نقل از ابن ابی‌الحدید، از شارحان نهج‌البلاغه، ولید برای آزادکردن اسیران بنی‌امیه در مبارزه بدر به مدینه آمد و حارث بن ابی‌وجره، از اسیران قریش، را با چهار هزار درهم آزاد کرد.[۸] به گفته مفسران و تاریخ‌نویسان، آیه ۶ سوره حجرات دارای اسم و رسم به آیه نبأ و آیه ۱۸ سوره سجده درباره لاف‌گویی و فسق ولید نازل گردیده است.

مامان ولید، أروَیٰ دختر کُرَیز بن رَبیعة بن حبیب بن عبدشمس میباشد که آغاز همسر عَفّان بن ابی‌العاص بن امیه بود که عثمان بن عفان از وی چشم به جهان گشود آن‌گاه أروی پس از عفان با عقبة بن أبی‌معیط تزویج کرد که نتایج آن ولید، خالد و عماره بود.[۹]

دشمنی با امام علی(ع)
به نقل از مِنقَری، (درگذشت:۲۱۲ق) از تاریخ‌نگاران، ولید از اشخاصی میباشد که امام علی(ع) او را لعن نموده است.[۱۰] ولید بن عقبه در حین حکومت کوفه به جهت شرابخواری و نماز تلاوت در درحال حاضر مستی به دست امام علی(ع)، حد بر او ایفا شوید.[۱۱]

شروط ولید برای بیعت با امام علی(ع)
به گفته یعقوبی، (درگذشت: ۲۸۴ یا این که ۲۹۲ق) از تاریخ‌نویسان، در ماجرای بیعت و خلافت حضرت علی(ع) بخش اعظمی از اشخاص قریش با امام علی(ع)، بیعت کردند و فقط ولید بن عقبه، مروان بن حکم و سعید بن عاص از بیعت کردن جلوگیری کردند.[۱۲] ولید با تذکر کشته شدن پدرش و بابا سعید بن عاص در پیکار بدر به‌دست امام علی(ع)، شرط بیعت با امام را حسابرسی نکردن از اموال آن ها و مجازات قاتلان عثمان اعلام می‌نماید.[۱۳] امام علی(ع) با رد این شروط، کشته شدن پدران آن‌ها در نبرد بدر را به حق ذکر می‌نماید و حسابرسی اموال و بازگرداندن اموال را به بیت‌المال مبتنی بر عدل و داد دانسته و عدل و داد را لازمه حکومت معرفی می‌نماید.[۱۴] همینطور لازمه مجازات قاتلان عثمان را در نزاع با عاملان آن اعلام می‌نماید.[۱۵] همینطور امام علی(ع) بیعت با آن‌ها را بر فعالیت به کتاب آفریدگار و سنت فرستاده(ص) قرار می دهد. در غایت امام، آن‌ها را در بیعت کردن و یا این که رفتن از مدینه، آزاد میگذارد.[۱۶]

(۱۲۸۲-۱۳۶۶ق)، عارف، و مدرس کردار حوزه علمیه نجف در قرن چهاردهم قمری بود. برخی از علما، فقیهان و مراجع پیروی در مدرسه اخلاقی وی حضور داشته‌اند. سید محمدحسین طباطبائی، سید هاشم موسوی حداد و محمدتقی بهجت از شاگردان وی پک پذیرایی ترحیم مشهد بوده‌اند.

حاکم طباطبایی در عرفان از طریقۀ ملا حسینقلی همدانی تقلید می کرد و وصال سالک به جایگاه توحید را سوای پذیرفتن ولایت ائمه و حضرت زهرا(س) قابلیت‌پذیر نمی‌دانست. در طریقت عرفانی وی اجرا مستحبات، رفتن به زیارت قبور، توسل به امام حسین(ع) و گزینش معلم منزلت مهمی داشت. رساله سیر و سلوک بحرالعلوم را شایسته ترین کتاب عرفانی می‌دانست و طرز احراق را پیشنهاد می کرد. از او کراماتی نیز نقل گردیده است.

شدت عشق وی به ابن عربی و مولوی به حدی بود که مخالفت برخی علما را درپی داشت.

آوازه حاکم طباطبایی بیشتر به‌برهان بعد از آن عرفانی شخصیت اوست؛ ولی وی در علم ها دیگر مانند حدیث، فقه و تعبیر و تفسیر نیز صاحب و مالک‌لحاظ بود.

معاش‌طومار
سید علی حکم دهنده طباطبایی، در ۱۳ ذی‌الحجه ۱۲۸۲ق (۹ اردیبهشت ماه ۱۲۴۵ش) و به گزارش بعضا از تذکره‌نویسان در ۱۲۸۵ق (۷ فروددین ماه ۱۲۴۸ش) در تبریز چشم به جهان گشود.[۱]

بستگان او از سادات طباطبایی بودند و نسبشان به ابراهیم طباطبا، نوادۀ امام حسن مجتبی(ع) میرسد.[۲]

پدرش، سید حسین حکم کننده (درگذشت۱۳۱۴ق)، از شاگردان میرزای شیرازی بود که در تعبیروتفسیر قرآن اثراتی نوشته میباشد. جد مادری سیدعلی، میرزا محسن حکم کننده تبریزی (درگذشت۱۳۰۶)، نیز دانا بود و با ملا هادی سبزواری مصاحبت داشت
درگذشت
حاکم در سال‌های پایان قدمت به مریض شد و در ۶ ربیع‌الاول ۱۳۶۶ق، موازی ۹ بهمن ۱۳۲۵ش درگذشت.[۴] سید جمال‌الدین گلپایگانی بر وی نماز خواند و در وادی السلام در کنار مرقد پدرش به خاک ودیعه شد.[۵]

خانواده و فرزندان
حاکم در حین حیاتش چهار زن و ۱۱ پسر و ۱۵ دختر داشت.[۶] برخی از فرزندان وی به دانش و فضل و ادب شناخته می گردند؛ مثلا سید محمدحسن حکم دهنده طباطبائی که از شاگردان پدرش بود و بحر المعارف عبدالصمد همدانی را نزد او خواند. دسته‌ای ۱۰جلدی به اسم صفحه ها اینجانب تاریخ الاعلام از تألیفات اوست که جلد نخستین و دوم آن را برادرش، سید محمدعلی حکم دهنده‌نیا، مدرس دانشکدۀ الهیات، به فارسی ترجمه و با تیتر آیت الحق در ۱۳۸۹ش در طهران منتشر نموده است. سید محمدحسن در جلد اولیه این کتاب، اشعار پدرش را عده‌آوری و تفصیل نموده است.[۷]

از سایر فرزندان حاکم، سید مهدی، معلمِ حسن حسن‌زاده آملی میباشد
جانشینان او در خوی و عرفان
دربارۀ وصی وی در باب خوی و عرفان اقوال مختلفی میباشد:

پسرش، سید محمدحسن حاکم، وصی او‌را دامادشان، میرزا ابراهیم شریفی، دانسته میباشد.[۹] از حسنعلی نجابت شیرازی، فراگیر حاکم نیز بیان شده که او در واپسین روزهای حیاتش محمدجواد انصاری همدانی را جانشین معنوی خویش معرفی کرد.[۱۰]

برخی سید محمدحسین طباطبائی را وصی حکم دهنده معرفی کرده‌اند[۱۱] ولی دارای اسم و رسم این میباشد که وصی قانونی حاکم، عباس هاتف قوچانی بوده میباشد.[۱۲]

مطرح بودن چندین وصی برای حکم دهنده، با دقت به حالت آن مجال و دشواری پیوندها و وضع و اوضاع خط مش‌ها، قابلیت داشته میباشد و شاید او، به همین دلایل، یکسری بدن را برای یکسری حیطه و یک سری زمینه وصی خویش معرفی نموده است.[۱۳]

استادان
حاکم طباطبائی مبادی علم ها فقهی و ادبی را در زادگاهش یادگرفت[۱۴] و نزد پدرش تعبیروتفسیر کشاف را خواند. ضمن پدرش، استادان دیگر او موسی تبریزی (مؤلف حاشیۀ رسائل روضه خوان انصاری) و محمدعلی قراچه‌داغی (مؤلف لبه‌ای بر تفصیل لمعه) بودند.

وی ادبیات فارسی و عربی را نیز از محمدتقی نیر تبریزی فرا گرفت.[۱۵]

او مدتی، به توصیۀ پدرش، برای تهذیب نفس نزد امام قلی نخجوانی شاگردی کرد.[۱۶] آن‌گاه در ۱۳۰۸ق، برای استخراج دانش به نجف سفر کرد[۱۷] و در آنجا نزد محمد فاضل شربیانی، محمدحسن مامقانی، روضه خوان الشریعه اصفهانی، آخوند خراسانی و حسین خلیلی تهرانی، فقه، اصول، حدیث، تعبیروتفسیر و دیگر علم ها را فرا گرفت و از این عده، حسین خلیلی تهرانی، معلم کردار او نیز بود.[۱۸]

وی همینطور برای تهذیب نفس یکسری سال نزد سید احمد کربلایی و محمد بهاری، از شاگردان ملا حسینقلی همدانی، شاگردی کرد.[۱۹]

هرچند آوازه حکم کننده بیشتر به عرفان و خوی میباشد، ولی در حدیث و فقه و تعبیروتفسیر نیز تبحر داشت.[۲۰] حکم دهنده، در درس بیرون فقه سید محمدکاظم یزدی و سید محمد اصفهانی و دیگر علمای نجف نیز کمپانی می کرد و از او نقل گردیده است که در هفت عصر درس بیرون کتاب طهاره روضه خوان مرتضی انصاری کمپانی کرده بود.[۲۱]