حسین بن روح نوبختی (متوفای ۳۲۶ق)، سومی نایب از نواب اربعه امام مهدی(عج) میباشد که به دوران ۲۱ سال (۳۰۵ - ۳۲۶ق) نیابت خاصه را بر ذمه داشت. وی از اصحاب امام عسکری(ع) و از یاران مجاورت نایب دوم در بغداد بود. محمد بن عثمان در آخرین روزهای حیات خویش، حسین بن روح را به امر امام مجال، جانشین خویش کرد. بعداز مدتی در ۶ شوال ۳۰۵ق، اولین توقیع از سوی حضرت مهدی(عج) در تأیید حسین بن روح صادر شد. حسین بن روح در اولِ نیابت خویش در دستگاه حکم دهنده عباسی دارنده حالت و احترام ویژه بود، ولی بعد ها مبتلا نقص شد و مدتی معاش مخفیانه داشت و آنگاه پنج سال زندانی شد. از مهمترین اتفاقات روزگار حسین بن روح، ماجرای شلمغانی میباشد که نماینده قانونی آیتم اتکا وی بود، ولی در گیر انحراف نظریه شوید و توقیعی از جانب امام فرصت(عج) در لعن وی صادر شد. وضعیت علمی حسین بن روح نوبختی، به جهت تألیف کتاب ها دینی و احاطه کافی در مناظرات علمی، ممتاز دانسته گردیده است. در منابع روایی، کراماتی از وی نقل گردیده پک پذیرایی ترحیم مشهد است.
معاشطومار
سال به دنیا آمدن حسین بن روح مشخص و معلوم وجود ندارد. لقب وی ابوالقاسم میباشد و در منابع، از وی با القاب نوبختی، روحی[۱] و قمی[۲] حافظه شدهاست. قمیبودن اورا به جهت حرفاعلام کردن با لهجهِ فارسی اهل یک محل آبه (مجاورت ساوه) و مناسبات نزدیکش با عموم آنجا احتمال دادهاند،[۳] البته در بیشتر منابع، معروف به نوبختی میباشد. نقل شده انتساب او به بستگان نوبختی، از سوی مادرش بوده میباشد.[۴] بعضا نیز گفتهاند وی از شاخه بنونوبخت قم بوده و در طی نایب اولیه به بغداد هجرت نموده است.[۵]
رابطه با امام عسکری
بارگاه حسین بن روح
اینکه حسین بن روح از یاران امام حسن عسکری(ع) بوده، آیتم اختلاف میباشد. ابن شهرآشوب در المناقب او را از اصحاب و همینطور دستیار خاص امام عسکری(ع) می داند،[۶] ولی دیگر علمای رجال، سخنی دراین مورد نگفتهاند. برخی هم قائلند پذیرفتن این خبر ایراد میباشد، زیرا امام عسکری(ع) در سال ۲۶۰ق رحلت کرد و نوبختی در سال ۳۲۶ق درگذشت.[۷]
خصوصیتها
روضه خوان طوسی در کتاب الغیبة گفته میباشد حسین بن روح از عاقلترین عموم بعد از ظهر خویش بود و در معاشرت با معارضان، تقیه میکرد؛[۸] تا آنجا که یکی خدمتکارانش را به انگیزه ناسزا اعلام کردن به معاویه عزل کرد.[۹]
به گفته جاسم حسین در کتاب تاریخ سیاسی غایب بودن، آنچه حسین بن روح را بهاین رده رساند، اوصاف، آمادگیها و کارآییهای او بود که اورا مناسب جایگاه نیابت ساخته بود.[۱۰] ام کلثوم دختر محمد بن عثمان، درباره ارتباط ها حسین با پدرش میگوید حسین از خاصیت و نزدیکان وی بود و پدرش مسائل محرمانه معاشاش را به ابن روح نوبختی میگفته میباشد.[۱۱]
ابوسهل نوبختی درباره رازداری حسین بن روح گفته میباشد در صورتیکه وی امام را ذیل دامن خویش نهفته دارااست و بدنش را با قیچی قطعهقطعه نمایند تا اورا علامت دهد، هیچ گاه اینگونه نخواهد کرد.[۱۲]
وفات
حسین بن روح نوبختی در ۱۸ شعبان سال ۳۲۶ق از عالم رفت. قبر وی در محله نوبختیه در بازار عطاران یا این که شورجه بغداد قراردارد که هماینک به جایگاه حسین بن روح معروف گردیده و زیارتگاه شیعهها میباشد.[۱۳]
نیابت
نوشتهیعلمیٔ مهم: نیابت خاصه
بعداز درگذشت نایب دوم امام مجال در سال ۳۰۵ق، حسین بن روح به منزلت نیابت منصوب شد. او قبل از آن، از کارگزاران مالی آیتم متکی بودن و مجاورت محمد بن عثمان بود[۱۴] و محمد بن عثمان اورا رابط خود با دیگر وکلا در بغداد قرار اعطا کرد.[۱۵]
طومار امام در تأیید حسین بن روح
«ما وی (حسین بن روح) را می شناسیم، معبود آحاد نیکیها و خوشنودیهای خود را به او بشناساند و اورا با اهمیت خویش شادمان گرداند. از طومار وی مطلع شدیم و در مسؤولیت واگذار گردیده به او اعتقادوباور داریم. وی نزد ما دارنده مقامی میباشد که موجب شعف او گردد. خدا احسان خویش را نسبت به او زیاد گرداند.»
تاریخ آرشیو
با اینکه وکلای نائب دوم در بغداد حدود ده نفر بودند، البته محمد بن عثمان در طول بیماری، ابن روح را قائمجایگاه خویش و سفیر مالک الامر خواند و از شخصیتهای شیعه خواست بعد از مرگش به وی رجوع و برگشت نمایند.[۱۶] چنانکه علامه مجلسی نوشته، روزی که نایب دوم درگذشت، حسین بن روح در خانه وی نشست و خادم محمد بن عثمان صندوقچهای را که ودایع امامت در آن بود، به حسین بن روح تحویل بخشید.[۱۷] بعداز مدتی در ۶ شوال ۳۰۵ق، اولین توقیع از سوی حضرت مهدی در تأیید حسین بن روح صادر شد.[۱۸]
از بعضا نقلها اینگونه برمیآید که حالت ابن روح، بر عکس سفیر نخستین و دوم، میان امامیه آشکار بود و به همین استدلال، جمعای از شیعهها بر آن شدند تا وکلای نواحی خویش را نادیده گرفته و مستقیما با سفیر سوم در تماس باشند.[۱۹]
حسین بن روح نوبختی (متوفای ۳۲۶ق)، سومی نایب از نواب اربعه امام مهدی(عج) میباشد که به دوران ۲۱ سال (۳۰۵ - ۳۲۶ق) نیابت خاصه را بر ذمه داشت. وی از اصحاب امام عسکری(ع) و از یاران مجاورت نایب دوم در بغداد بود. محمد بن عثمان در آخرین روزهای حیات خویش، حسین بن روح را به امر امام مجال، جانشین خویش کرد. بعداز مدتی در ۶ شوال ۳۰۵ق، اولین توقیع از سوی حضرت مهدی(عج) در تأیید حسین بن روح صادر شد. حسین بن روح در اولِ نیابت خویش در دستگاه حکم دهنده عباسی دارنده حالت و احترام ویژه بود، ولی بعد ها مبتلا نقص شد و مدتی معاش مخفیانه داشت و آنگاه پنج سال زندانی شد. از مهمترین اتفاقات روزگار حسین بن روح، ماجرای شلمغانی میباشد که نماینده قانونی آیتم اتکا وی بود، ولی در گیر انحراف نظریه شوید و توقیعی از جانب امام فرصت(عج) در لعن وی صادر شد. وضعیت علمی حسین بن روح نوبختی، به جهت تألیف کتاب ها دینی و احاطه کافی در مناظرات علمی، ممتاز دانسته گردیده است. در منابع روایی، کراماتی از وی نقل گردیده پک پذیرایی ترحیم مشهد است.
معاشطومار
سال به دنیا آمدن حسین بن روح مشخص و معلوم وجود ندارد. لقب وی ابوالقاسم میباشد و در منابع، از وی با القاب نوبختی، روحی[۱] و قمی[۲] حافظه شدهاست. قمیبودن اورا به جهت حرفاعلام کردن با لهجهِ فارسی اهل یک محل آبه (مجاورت ساوه) و مناسبات نزدیکش با عموم آنجا احتمال دادهاند،[۳] البته در بیشتر منابع، معروف به نوبختی میباشد. نقل شده انتساب او به بستگان نوبختی، از سوی مادرش بوده میباشد.[۴] بعضا نیز گفتهاند وی از شاخه بنونوبخت قم بوده و در طی نایب اولیه به بغداد هجرت نموده است.[۵]
رابطه با امام عسکری
بارگاه حسین بن روح
اینکه حسین بن روح از یاران امام حسن عسکری(ع) بوده، آیتم اختلاف میباشد. ابن شهرآشوب در المناقب او را از اصحاب و همینطور دستیار خاص امام عسکری(ع) می داند،[۶] ولی دیگر علمای رجال، سخنی دراین مورد نگفتهاند. برخی هم قائلند پذیرفتن این خبر ایراد میباشد، زیرا امام عسکری(ع) در سال ۲۶۰ق رحلت کرد و نوبختی در سال ۳۲۶ق درگذشت.[۷]
خصوصیتها
روضه خوان طوسی در کتاب الغیبة گفته میباشد حسین بن روح از عاقلترین عموم بعد از ظهر خویش بود و در معاشرت با معارضان، تقیه میکرد؛[۸] تا آنجا که یکی خدمتکارانش را به انگیزه ناسزا اعلام کردن به معاویه عزل کرد.[۹]
به گفته جاسم حسین در کتاب تاریخ سیاسی غایب بودن، آنچه حسین بن روح را بهاین رده رساند، اوصاف، آمادگیها و کارآییهای او بود که اورا مناسب جایگاه نیابت ساخته بود.[۱۰] ام کلثوم دختر محمد بن عثمان، درباره ارتباط ها حسین با پدرش میگوید حسین از خاصیت و نزدیکان وی بود و پدرش مسائل محرمانه معاشاش را به ابن روح نوبختی میگفته میباشد.[۱۱]
ابوسهل نوبختی درباره رازداری حسین بن روح گفته میباشد در صورتیکه وی امام را ذیل دامن خویش نهفته دارااست و بدنش را با قیچی قطعهقطعه نمایند تا اورا علامت دهد، هیچ گاه اینگونه نخواهد کرد.[۱۲]
وفات
حسین بن روح نوبختی در ۱۸ شعبان سال ۳۲۶ق از عالم رفت. قبر وی در محله نوبختیه در بازار عطاران یا این که شورجه بغداد قراردارد که هماینک به جایگاه حسین بن روح معروف گردیده و زیارتگاه شیعهها میباشد.[۱۳]
نیابت
نوشتهیعلمیٔ مهم: نیابت خاصه
بعداز درگذشت نایب دوم امام مجال در سال ۳۰۵ق، حسین بن روح به منزلت نیابت منصوب شد. او قبل از آن، از کارگزاران مالی آیتم متکی بودن و مجاورت محمد بن عثمان بود[۱۴] و محمد بن عثمان اورا رابط خود با دیگر وکلا در بغداد قرار اعطا کرد.[۱۵]
طومار امام در تأیید حسین بن روح
«ما وی (حسین بن روح) را می شناسیم، معبود آحاد نیکیها و خوشنودیهای خود را به او بشناساند و اورا با اهمیت خویش شادمان گرداند. از طومار وی مطلع شدیم و در مسؤولیت واگذار گردیده به او اعتقادوباور داریم. وی نزد ما دارنده مقامی میباشد که موجب شعف او گردد. خدا احسان خویش را نسبت به او زیاد گرداند.»
تاریخ آرشیو
با اینکه وکلای نائب دوم در بغداد حدود ده نفر بودند، البته محمد بن عثمان در طول بیماری، ابن روح را قائمجایگاه خویش و سفیر مالک الامر خواند و از شخصیتهای شیعه خواست بعد از مرگش به وی رجوع و برگشت نمایند.[۱۶] چنانکه علامه مجلسی نوشته، روزی که نایب دوم درگذشت، حسین بن روح در خانه وی نشست و خادم محمد بن عثمان صندوقچهای را که ودایع امامت در آن بود، به حسین بن روح تحویل بخشید.[۱۷] بعداز مدتی در ۶ شوال ۳۰۵ق، اولین توقیع از سوی حضرت مهدی در تأیید حسین بن روح صادر شد.[۱۸]
از بعضا نقلها اینگونه برمیآید که حالت ابن روح، بر عکس سفیر نخستین و دوم، میان امامیه آشکار بود و به همین استدلال، جمعای از شیعهها بر آن شدند تا وکلای نواحی خویش را نادیده گرفته و مستقیما با سفیر سوم در تماس باشند.[۱۹]
چگونه بهترین پک پذیرایی برای مراسم ترحیم را انتخاب کنیم؟