ایمان به ظهور مُنجی بشریت و انتظار وارد شدن وی و برپاییِ عدل و داد، مختص آیین اسلام وجود ندارد، بلکه در اکثری از ملتها و رهروان ادیان دیگر دیده میشود.[۲۲] دربین ادیان متعدد، افرادی تحت عنوان منجی شناخته می شوند؛ مثلا: در یهود: ماشیح (واژه و کلمه عبری مسیح)[۲۳] که مصداق آن را عُزَیر یا این که منحاس بن عازر بن هارون و یا این که داوود دانستهاند،[۲۴] در مسیحیت: عیسی(ع)،[۲۵] در زردشت: سوشیانت،[۲۶] در میان هندوها: ویشنو[۲۷] و در میان بودائیان: میتریه.[۲۸] گفته میگردد، باور مارکسیستها نسبت به انتظار، مانند انتظاری میباشد که مسیحیان به آن پک پذیرایی ترحیم مشهد معتقدند.[۲۹]
اشکال انتظار
از انتظار فرج، دو سیرتکامل تعبیر و تفسیر ارائه شده است:[۳۰]
اینکه بشرِ در انتظار، هیچ مسؤولیتی جز آرزوِ برپایی عدل و داد بر ذمه ندارد و هر چه ظلم در جامعه ترویج یابد، به صلح و عدل و دادِ مهدوی مجاورتخیس میشویم.[۳۱] طبق این نوع بینش هر انقلاب و نزاعای علیه ظلم، قبل از ظهور محکوم میباشد، بلکه شایسته ترین امداد در آماده شدن موقعیت ظهور، اشاعه و رواجٔ خرابی میباشد.[۳۲] مرتضی مطهری این تعبیر و تفسیر از انتظار را با موازین و آموزههای اسلام و قرآن سازگار نمیداند.[۳۳]
انتظاری که خالق، تعهّدآور و تحرّکقسمت میباشد.[۳۴] به گفته محمدرضا مظفر از عالمان شیعه، معنای انتظار این وجود ندارد که مسلمانها در وظایف فقهی خویش از قبیل امداد حقّ، جهاد و فرمان به دارای شهرت و نهی از منکر، فروگذاری نمایند، به امیدی که مُنجی بیاید و امور را صحیح نماید، بلکه هر مسلمانی بایستی خویش را به اجرا دستورهای اسلام مکلّف بداند.[۳۵] مطهری نیز اعتقاد دارد در احادیث ظهور، صحبت از گروهی میباشد که به محض ظهور حضرت مهدی(عج)، به وی می پیوندد. اشکار میباشد کهاین مجموعه، یک نوبت ساختوساز نمیشود، بلکه با وجود اشاعه ظلم و خرابی در جامعه، مسئلههایی وجود داشته که اینگونه گروهی رشد یافته میباشد.[۳۶]
وظایف منتظران
برخی پژوهشگران، با استناد به حدیث «أفضَل الأعمال إنتظارُ الفَرج»،[۳۷] انتظار فرج را از سنخ کار شمرده و وظایفی را بر ذمه ٔ فرد چشم به راه دانستهاند.[۳۸] موسوی اصفهانی مؤلف کتاب مکیال المکارم، بر پایه ی دلیلٔ عقلی و نقلی، هشتاد وظیفه درینباره برمیشمرد؛[۳۹] بعضی از مهمترین وظایف منتظران عبارتاند از:
معرفت و آشناییِ امام بعد از ظهر(عج) و صفاتش؛ چون امامی که اطاعت از وی واجب میباشد، نباید با مدعیانِ دروغینِ مهدویت غلط گردد.[۴۰] درحالتی که درین مورد، به روایات معصومان نیز استناد گردیدهاست.[۴۱] [یادداشت ۱]
دوری از گناه و داشتن خلق پسندیده؛ که گزینه پیشنهاد امام درستگو(ع)[۴۲] به منتظران ظهور میباشد.[۴۳]
توسل،[۴۴] تجدید بیعت و لینک قلبی با امام؛ ازاینرو بر تکرار کلیه روزهٔ دعای قسم تأکید شدهاست.[۴۵]
رابطه و مراجعه به فُقها و مراجع پیروی، جهت دستیابی احکام و معارف آئین؛ که آیتم توصیه امامان میباشد.[۴۶]
حوصله بر رنجها و آزار منکران مهدویت؛ که بسان جهاد در رکاب رسول دانسته گردیده است.[۴۷]
صدقه[۴۸] و دعا برای سالمی[۴۹] و تعجیل در فرج[۵۰] آن حضرت؛ بهسیرتکاملای که ائمه(ع) یاددادن دادهاند.[۵۱]
نقش اصلاحگریِ جامعه در پوسته دستور به دارای شهرت و نهی از منکر؛[۵۲] که در برخی احادیث به آن اشاره گردیده است.[۵۳]
بزرگداشت خاطر و اسم حضرت مهدی(عج)، که مثلا مصادیق آن؛ درود دادن به حضرت نخست هر روز و تعقیب هر نماز،[۵۴] نکوداشت روزهای منسوب به حضرت و برپاخاستن به هنگام شنیدن اسم آن حضرت میباشد.[۵۵]
تصویر کتاب انتظار پویا
پیوستن به مُخلَصان و شیعهها راستین.[۵۶]
دعوت آشکارا و نهان به آیین خداوند.[۵۷]
تکنگاری
بعضی اثر ها مکتوب دربارهٔ انتظار فرج عبارتاند از:
انتظار پويا؛ این تاثیر ترجمه کتاب «الإنتظار المُوَجَّه»، نوشته محمدمهدی آصفی از عالمان شیعه میباشد که به تبیین مضمون درست انتظار میپردازد.[۵۸]
انتظار، بايدها و نبايدها؛ نوشته ابراهيم شفيعى سروستانى. مقصود از کتابت این تاثیر، پاسخگویی به سوالها و پیچیدگیها در مورد فرهنگ وتمدن انتظار نقل شده میباشد.[۵۹]
استراتژى انتظار؛ در سه جلد، تاثیر اسماعيل شفيعى سروستانى. به گفته مولف، این تاثیر سعی بر ذکر عنایت قضیه انتظار در هدایت همگانی جامعه دارااست.[۶۰]
ایمان به ظهور مُنجی بشریت و انتظار وارد شدن وی و برپاییِ عدل و داد، مختص آیین اسلام وجود ندارد، بلکه در اکثری از ملتها و رهروان ادیان دیگر دیده میشود.[۲۲] دربین ادیان متعدد، افرادی تحت عنوان منجی شناخته می شوند؛ مثلا: در یهود: ماشیح (واژه و کلمه عبری مسیح)[۲۳] که مصداق آن را عُزَیر یا این که منحاس بن عازر بن هارون و یا این که داوود دانستهاند،[۲۴] در مسیحیت: عیسی(ع)،[۲۵] در زردشت: سوشیانت،[۲۶] در میان هندوها: ویشنو[۲۷] و در میان بودائیان: میتریه.[۲۸] گفته میگردد، باور مارکسیستها نسبت به انتظار، مانند انتظاری میباشد که مسیحیان به آن پک پذیرایی ترحیم مشهد معتقدند.[۲۹]
اشکال انتظار
از انتظار فرج، دو سیرتکامل تعبیر و تفسیر ارائه شده است:[۳۰]
اینکه بشرِ در انتظار، هیچ مسؤولیتی جز آرزوِ برپایی عدل و داد بر ذمه ندارد و هر چه ظلم در جامعه ترویج یابد، به صلح و عدل و دادِ مهدوی مجاورتخیس میشویم.[۳۱] طبق این نوع بینش هر انقلاب و نزاعای علیه ظلم، قبل از ظهور محکوم میباشد، بلکه شایسته ترین امداد در آماده شدن موقعیت ظهور، اشاعه و رواجٔ خرابی میباشد.[۳۲] مرتضی مطهری این تعبیر و تفسیر از انتظار را با موازین و آموزههای اسلام و قرآن سازگار نمیداند.[۳۳]
انتظاری که خالق، تعهّدآور و تحرّکقسمت میباشد.[۳۴] به گفته محمدرضا مظفر از عالمان شیعه، معنای انتظار این وجود ندارد که مسلمانها در وظایف فقهی خویش از قبیل امداد حقّ، جهاد و فرمان به دارای شهرت و نهی از منکر، فروگذاری نمایند، به امیدی که مُنجی بیاید و امور را صحیح نماید، بلکه هر مسلمانی بایستی خویش را به اجرا دستورهای اسلام مکلّف بداند.[۳۵] مطهری نیز اعتقاد دارد در احادیث ظهور، صحبت از گروهی میباشد که به محض ظهور حضرت مهدی(عج)، به وی می پیوندد. اشکار میباشد کهاین مجموعه، یک نوبت ساختوساز نمیشود، بلکه با وجود اشاعه ظلم و خرابی در جامعه، مسئلههایی وجود داشته که اینگونه گروهی رشد یافته میباشد.[۳۶]
وظایف منتظران
برخی پژوهشگران، با استناد به حدیث «أفضَل الأعمال إنتظارُ الفَرج»،[۳۷] انتظار فرج را از سنخ کار شمرده و وظایفی را بر ذمه ٔ فرد چشم به راه دانستهاند.[۳۸] موسوی اصفهانی مؤلف کتاب مکیال المکارم، بر پایه ی دلیلٔ عقلی و نقلی، هشتاد وظیفه درینباره برمیشمرد؛[۳۹] بعضی از مهمترین وظایف منتظران عبارتاند از:
معرفت و آشناییِ امام بعد از ظهر(عج) و صفاتش؛ چون امامی که اطاعت از وی واجب میباشد، نباید با مدعیانِ دروغینِ مهدویت غلط گردد.[۴۰] درحالتی که درین مورد، به روایات معصومان نیز استناد گردیدهاست.[۴۱] [یادداشت ۱]
دوری از گناه و داشتن خلق پسندیده؛ که گزینه پیشنهاد امام درستگو(ع)[۴۲] به منتظران ظهور میباشد.[۴۳]
توسل،[۴۴] تجدید بیعت و لینک قلبی با امام؛ ازاینرو بر تکرار کلیه روزهٔ دعای قسم تأکید شدهاست.[۴۵]
رابطه و مراجعه به فُقها و مراجع پیروی، جهت دستیابی احکام و معارف آئین؛ که آیتم توصیه امامان میباشد.[۴۶]
حوصله بر رنجها و آزار منکران مهدویت؛ که بسان جهاد در رکاب رسول دانسته گردیده است.[۴۷]
صدقه[۴۸] و دعا برای سالمی[۴۹] و تعجیل در فرج[۵۰] آن حضرت؛ بهسیرتکاملای که ائمه(ع) یاددادن دادهاند.[۵۱]
نقش اصلاحگریِ جامعه در پوسته دستور به دارای شهرت و نهی از منکر؛[۵۲] که در برخی احادیث به آن اشاره گردیده است.[۵۳]
بزرگداشت خاطر و اسم حضرت مهدی(عج)، که مثلا مصادیق آن؛ درود دادن به حضرت نخست هر روز و تعقیب هر نماز،[۵۴] نکوداشت روزهای منسوب به حضرت و برپاخاستن به هنگام شنیدن اسم آن حضرت میباشد.[۵۵]
تصویر کتاب انتظار پویا
پیوستن به مُخلَصان و شیعهها راستین.[۵۶]
دعوت آشکارا و نهان به آیین خداوند.[۵۷]
تکنگاری
بعضی اثر ها مکتوب دربارهٔ انتظار فرج عبارتاند از:
انتظار پويا؛ این تاثیر ترجمه کتاب «الإنتظار المُوَجَّه»، نوشته محمدمهدی آصفی از عالمان شیعه میباشد که به تبیین مضمون درست انتظار میپردازد.[۵۸]
انتظار، بايدها و نبايدها؛ نوشته ابراهيم شفيعى سروستانى. مقصود از کتابت این تاثیر، پاسخگویی به سوالها و پیچیدگیها در مورد فرهنگ وتمدن انتظار نقل شده میباشد.[۵۹]
استراتژى انتظار؛ در سه جلد، تاثیر اسماعيل شفيعى سروستانى. به گفته مولف، این تاثیر سعی بر ذکر عنایت قضیه انتظار در هدایت همگانی جامعه دارااست.[۶۰]
راهنمای انتخاب پک پذیرایی ترحیم مشهد برای مراسم ختم