???? ???? ???????

امامت آدینه طهران
حکم انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به امامت آدینه طهران
«بسم الله الرحمن الرحیم ‏
‏سرویس جناب مستطاب سیدالاعلام و حجت‌الاسلام آقای حاج سید علی خامنه‌ای‎ ‏ـ دامت افاضاته زیرا حضور جناب مستطاب حجت‌الاسلام و المسلمین آقای منتظری دامت افاضاته در حوزه مقدسه قم مایحتاج بود و وی انصراف خودشان را از امامت آدینه طهران اعلام نمودند، جنابعالی که بحمدالله به حُسن سوابق موصوف و در دانش و فعالیت سزاوار میباشید به امامت آدینه طهران منصوب هستید. از خدا متعال موفقیت جنابعالی را در پند و هدایت عموم پک پذیرایی ترحیم مشهد خواستارم.»

تاریخ آرشیو، امام خمینی، صحیفه امام، مؤسسه تهیه و تکثیر اثرها امام خمینی، ج۱۲، ص۱۱۶.

امام خمینی در ۲۴ دی ۱۳۵۸ش آیت‌الله خامنه‌ای را، به امامت آدینه طهران منصوب کرد.[۹۹] سفارش برگزاری سمینارهای ائمه آدینه به خواسته انسجام کانال امامان آدینه در باطن مرزو بوم و عالم اسلام از اقدامات وی در‌این عصر بود.[۱۰۰] مشکل خطبه‌های عربی پس از خطبه دوم فارسی از خصوصیت‌های خطبه‌های وی بوده میباشد.[مستلزم منبع]

نمایندگی مجلس شورای اسلامی
آیت‌الله خامنه‌ای در انتخابات اولیه زمان قانونگذاری مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۵۸ش، با پشتیبانی جامعه روحانیت جنگ جو طهران، حزب جمهوری اسلامی و یک سری سازمان و دسته اسلامی دیگر[۱۰۱] از حوزه انتخابیه طهران وارد مجلس شوید.

ترور نافرجام آیت‌الله خامنه‌ای
نوشته‌ی علمیٔ مهم: ترور آیت‌الله خامنه‌ای
آیت‌الله خامنه‌ای در ۶ تیر ۱۳۶۰ش در طول سخنرانی در مسجد ابوذر طهران مقصود ترور قرار گرفت.[۱۰۲] این سوءقصد در تاثیر انفجار بمبی که در ضبط صوت شغل نهاده گردیده بود چهره اعطا کرد. آیت‌الله خامنه‌ای درین ترور از حوزه‌ شانه، سینه و دست راست به شدت مصدوم شد و دست راست وی سعی خویش را از دست اعطا کرد.[۱۰۳] آغاز این ترور به دسته فرقان منتسب شد[۱۰۴] البته بعضا معتقدند ترور فعالیت سازمان مجاهدین اخلاق و رفتار کشور ایران بوده میباشد و سازمان مجاهدین با انتساب آن به تیم فرقان، کوشید از پیامدهای آن در نگهبانی بماند.[۱۰۵]

روزگار سر کردگی‌کشور‌ایران
آیت‌الله خامنه‌ای در ۱۰ مهر ۱۳۶۰ با استخراج ۹۵/۱۱ درصد آراء به‌تیتر سومی مدیریت‌جمهوری نظام کشور‌ایران گزینش شد.[۱۰۶] درین انتخابات که بعداز شهید شدن محمدعلی رجائی برگزار شد، شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از نامزدی وی در انتخابات سر کردگی‌جمهوری پشتیبانی کردند. امام خمینی نیز تا آن مجال که با تصدی روحانیون در جایگاه سر گروهی جمهوری موافق خلا، با نامزدی وی موافقت کرد.[۱۰۷] وی در ۲۵ مرداد ۱۳۶۴ش نیز با استحصال ۱۲ میلیون و ۲۰۵ هزار و ۱۲ رأی (۸۵٪) از آحاد ۱۴ میلیون و ۲۳۸ هزار و ۵۸۷ نفر برای دومی توشه به سر گروهی‌جمهوری کشور‌ایران گزینش شد و تا مرداد ۱۳۶۸ش این مسئولیت را بر ذمه داشت.[مستلزم منبع]

امام خمینی در زمان سر کردگی‌جمهوری آیت‌الله خامنه‌ای برای حل اختلافات مجلس شورای اسلامی و شورای دربان در ثبت لوایح متفاوت، با تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام موافقت کرد.[۱۰۸] و آیت‌الله خامنه‌ای اولی مدیریت آن شد[۱۰۹] که‌این سمت را تا نقطه پایان عصر سر کردگی‌جمهوری ذمه ‌دار بود.[۱۱۰]

امامان و بنی‌عباس
بنی‌عباس از هنگام صلح و گوشه‌گیری امام حسن (ع) از خلافت، از علویان مسافت گرفتند. عبیدالله، اخوی ابن عباس، فرماندهی سپاه امام حسن (ع) را رها کرد و به معاویه پیوست.[۱۱] ابن عباس در جنبش امام حسین (ع) به کوفه در مکه ماند.[۱۲] وی و فرزندانش بعد از شهید شدن امام حسین(علیه السلام) تنها با محمد حنفیه و فرزندش ابوهاشم رابطه مجاورت پک پذیرایی ترحیم مشهد داشتند.[۱۳]

امامت حضرت راست گو(ع)، امام ششم شیعه‌ها و امامان آجل با زمان حکومت بنی‌عباس هم زمان بود. سیاست کلی این امامان مشمول تقیه و عدم مخالفت مصرح با بنی‌عباس در اجتماع، عدم کمپانی در قیام‌های علویان و انتقادهای مصرح و شجاعانه در دیدارهای رودررو با خلفاء بود.[۱۴]

امام راستگو(ع)
در برخی منابع، از ارسال دو طومار برای امام راستگو(ع) به وسیله ابومسلم در حین دعوت بنی‌عباس و دو طومار از سوی ابوسَلمه خلَاّل، وزیر سفاح قصه گردیده‌است. مسعودی نوشته که امام به دو طومار ابومسلم جوابی نداده میباشد.[۱۵] البته فخر رازی آورده، جعفر بن محمد جواب بخشید: خیر تو از یاران اینجانب هستی و خیر این فرصت، فرصت اینجانب میباشد.[۱۶] اسد حیدر، انگیزه عکس العمل امام درست گو به طومار‌های ابومسلم را در عدم صداقت و عدم وفاداری ابومسلم دانسته میباشد.[۱۷] حضرت راستگو به آورنده طومار ابوسلمه اظهار‌کرد: من‌را کاری با ابوسلمه وجود ندارد! وی شیعه سایرافراد میباشد.[۱۸]

منصور برای اگاهی از رغبت یا این که عدم گرایش و عمل‌های امام جعفر راست گو(ع) علیه خویش، او‌را زیرنظر داشت و گاه اشخاص و طومار‌های جعلی برای وی می‌ارسال کرد. درین زمان روایاتی از امام راست گو(ع) نقل شد‌ه‌است که بر تقیه تأکید میکرد.[۱۹] بعضی نیز با علت‌های متعدد، نزد منصور از امام درست گو بدگویی می‌کردند. عیسی بن موسی، پسرعموی منصور بعد از سرکوب قیام نفس زکیه، بخشی از اموال امام ششم را مصادره کرد. منصور در جواب به گلایه امام، قصد قتل او‌را کرد اما با کلام‌ها و تعهد امام، از این فعالیت صرف نظر کرد.[۲۰] منصور یک سری توشه حضرت درستگو را از مدینه به عراق خواند و اورا وادار به مناظره با ابوحنیفه کرد اما نتوانست اورا مغلوب نماید.[۲۱] امام در ۱۴۸ق، سه سال بعداز قیام نفس زکیه به شهید شدن رسید. تنی چند از علمای شیعه انگیزه شهیدشدن اورا مسمومیت بوسیله منصور میدانند.[۲۲] حضرت راستگو به خیال و خاطر مشقت بار‌گیری‌های عباسیان و به مراد مراقبت جان امام کاظم (ع)، پنج نفر،[یادداشت ۱] مثلا منصور را وصی خویش معرفی کرد.[۲۳]

امام کاظم(ع)
زمان ۳۵ ساله امامت حضرت کاظم(ع)(۱۸۳-۱۴۸ق) به طور همزمان با ۱۰ سال خلافت منصور(حکومت ۱۳۶-۱۵۸ق)، ۱۱ سال خلافت مهدی (حکومت ۱۵۸-۱۶۹ق)، یکسال خلافت هادی (حکومت۱۶۹-۱۷۰ق) و ۱۳ سال خلافت هارون (حکومت۱۷۰-۱۹۳ق) بود.[۲۴] زمانه زندگانی موسی بن جعفر(ع) با روزگار توان تصاحب کردن عباسیان، و قیام‌های گوناگون از سوی علویان علیه آن‌ها همزمان بود. قیام شهید فخ در سال ۱۶۹ق در زمان امامت موسی بن جعفر و خلافت هادی عباسی به وقوع پیوست.[۲۵] امام کاظم(ع) برای رابطه با شیعه ها و تقویت اقتدار اقتصادی آنها، سازمان وکالت را که در طول امام درستگو(ع) مبنا‌گذاری گردیده بود، پیشرفت بخشید.[۲۶] زمانی‌که مهدی عباسی از وی خواست تا حدود فدک را معلوم نماید، امام مرزهایی را انتخاب کرد که با قلمرو حکومت عباسیان برابری میکرد.[۲۷] امام هفتم شیعه ها اصحاب خویش را به عدم همیاری با عباسیان پیشنهاد می کرد، مثلا صفوان جمال را از کرایه دادن شتران خویش به هارون نهی کردن کرد.[۲۸][یادداشت ۲] در عین اکنون از علی بن یقطین که در حکومت هارون الرشید، ذمه ‌دار وزارت بود، خواست تا در دربار بماند و به شیعه ها سرویس نماید. [۲۹][یادداشت ۳] امام کاظم(ع) در زمان روزگار امامتش یک سری توشه از سوی خلفای عباسی احضار و زندانی شد. اول‌توشه در طول خلافت مهدی عباسی، امام را از مدینه به بغداد منتقل کردند.[۳۰] هارون نیز دو توشه امام را زندانی کرد.[۳۱] امام کاظم(ع) سال‌های نهایی قدمت خویش را در زندان‌های فضل و ادب بن یحیی و سندی بن شاهک سپری کرد. بدگویی یحیی برمکی[۳۲]، بیم هارون از وضعیت امام فی مابین عموم و ارتقاء شیعه‌ها وی[۳۳] و عدم رعایت تقیه از سوی برخی یاران امام[۳۴] به عنوان مثال دلایل زندانی شدن وی آورده شده میباشد.

منابع مسکویه در تایپ کردن تجربه الأمم
مسکویه نخست پیشگفتار‌اش گوید که او تاریخ مردمان و زندگینامه‌ها و خبر ها شهرها و طومار‌های تاریخ را خوانده میباشد. این خویش نماد تعدد منابعی میباشد که او در تایپ کردن تاریخش از آن منفعت جسته میباشد. مسکویه در مرتبه ابتدا، بر طبری، و بعد بر منابع دیگری که از برکت کتابخانه‌های والا آل بویه در مشت داشته، بر هر مورد بر حسب زمان‌های تاریخی توکل نموده است. شناختن ظریف این منابع نیازمند آن میباشد که منابع تمامی گزارش‌های مسند و مرسل او‌را گشوده شناسیم، که اولیه شرط آن، خارج داخل شدن عصر بدون نقص متن تجربه الامم میباشد. منابع مسکویه به اجمال پک پذیرایی ترحیم مشهد اینهاست:

تاریخ طبری
گنجینه‌های گرانقدر و گران‌بهای آل بویه. مسکویه در تجربیات الامم حتی نسبت به زمان‌ای که برابر طبری میباشد به‌ویژه در زمانه قبل از اسلام، متن‌های بی‌نظیر و پرارزشی را می آورد که در اثرها مورخانی زیرا طبری، ابن اثیر، ابن خلدون و سایرافراد چشم نمی شود. مسکویه به برهه زمانی هفت سال خازن کتابخانه ابن العمید وزیر بویهی بود.[۷]
کتاب اثبات بن سنان
مشاهدات خود
ورژن‌های خطی متن عربی تجربیات الامم
از ورژن‌های خطی تجربیات الامم جز دو ورژن که از نظر معدودّیت بی نقص میباشد، و نیز یک سری پاره ورژن، در مشت وجود ندارد:

ورژن ایاصوفیا[۸] این ورژن از نگاه کمیت بدون نقص میباشد و کلیه قسمت‌های ششگانه تجربه الامم را (سوای محاسبه زیر) در برمی‌گیرد. به خط محمد بن علی بن محمد ابو طاهر بلخی میباشد. نگارش نصیب ابتدا در ربیع الاول سال پانصد و پنج (۵۰۵)ق و قسمت آخری آن یعنی قسمت ششم در ربیع الاول سال پانصد و شش (۵۰۶)ق یعنی در دوران یک‌سال نقطه پايان به عهده گرفت.
ورژن بدون نقص مَلِک. ورژن‌ای میباشد بدون نقص، خوش خط البته لبریز خطا میباشد. در یک جلد رحلی بلندمرتبه و در ۱۰۱۴ ورقه. اسم کاتب محمود طباطبایی اردستانی میباشد. تاریخ استنساخ ۱۲۹۴ قمری.
ورژن ناقص ملک. تعداد برگ ۲۳۱ (۴۶۲ ص) جدا وزیری، اسم کاتب محمد بن داود حسینی مشهدی. تاریخ استنساخ ۱۳۰۷ قمری. این ورژن حادثه ها سال ۱۰۱ تا ۲۵۶ق را در برمی‌گیرد. ظاهرا مجلد میانی زمان سه جلدی تجربیات الامم میباشد که مجلد نخستین و سوم آن مفقود میباشد.
ورژن ناقص آستان قدس. ۲۵۷ برگ، ۵۱۴ کاغذ (عده سه قسمت)-استارت و نقطه نهایی آن موازی با ورژن ناقص ملک میباشد. تاریخ نگارش ۱۲۹۷. این ورژن نیز مجلد میانی عصر سه جلدی تجربه الامم میباشد.
ورژن پاریس. ورژن‌ای میباشد ناقص مشمول حادثه ها ۲۴۹ تا ۳۱۵ق.
بادلیان. این ورژن نیز ناقص میباشد و صرفا رویدادها ۳۴۰ تا ۳۶۵ق را در برمی‌گیرد.
آمستردام. (۱۰۷,gnoJed.taC) مشمول رویدادها سال‌های ۱۹۶ تا ۲۵۱ق.
اسکو، ورژن‌ای میباشد ناقص دربرگیرنده حادثه ها سال ۳۶ تا ۶۷ق.[۹]
قسمت‌بندی کتاب
نصیب‌بندی کتاب بر پایه ی ورژن ایاصوفیا این چنین میباشد:

نصیب در آغاز: رخدادهای تاریخی از زمان پیشدادیان تا سال ۳۷ق
قسمت دوم: حادثه ها سال ۳۸ تا سال ۱۰۳ق.
نصیب سوم: رخدادهای سال ۱۰۴ تا ۱۹۱ق.
قسمت چهارم: رخدادهای سال ۱۹۱ تا ۲۳۳ق.
نصیب پنجم: رویدادها سال ۲۳۴ تا ۳۲۶ ق.
نصیب ششم: رخدادهای سال ۳۲۶ تا ۳۶۹ ق.
اولیه مقاله کتاب بعداز پیشگفتار معرفی سلسله پادشان موسوم به فیشداذیّه میباشد که نختسین آن ها اوشهنج میباشد که به عربی می گردد اولیه سیرة العدل یعنی اول منش عدل. بعد از ظهر وی ۲۰۰ سال بعد از گردباد نوح بوده و کیومرث جدّ اوست. اوشهنج به حکومت و اپ‌های کشور سامان داد. وی اولیه کسی میباشد که درختان را جدا کرد و منزل ایجاد کرد و معادن را حصول کرد و دو شهر بابل و سوس را نهاد بنیان. وی سیاستمداری آیتم ثنا عموم بود و فاسدان و روسپیان را از شهرها به کویر‌ها و کوهستان‌ها و جزیره‌ها تبعید کرد. [۱۰]
نقطه پایان نصیب کتاب مرتبط با حادثه ها سال ۳۹۳هجری قمری میباشد. در همین سال همسایه کرخه، باب الطاق، بصره و باب الشعیر از سوگواری در روز عاشورا ممانعت شدند.[۱۱]

عذاب‌های آل فرعون
مبتنی بر با آنچه در قرآن آمده، زیرا قبطیان و رهروان فرعون که قرآن، آنها‌را آل فرعون میخواند به معبود ایمان نیاوردند خداوند آنان‌را یک‌سری سال در گیر به قحطی نمود تا شاید به خاطر آفریدگار بیفتند و دست از انجام ناشایسته خودشان بردارند ولی آنان زمانی که از برکت و نعمتی منتفع می‌شدند آن را به خویش نسبت می‌دادند و هر وقت آفت و بلا و محنتی به آن ها روی میاورد، می‌گفتند این از نحوست و شومی موسی پک پذیرایی ترحیم مشهد و رهروان اوست.[۴۹]

خداوند خویشان موسی را به بلاهای زیادی همانند گردباد، ملخ، کَنِه، قورباغه‌ها و خون‌آلود شدن آب نیل در گیر نمود.[۵۰] این آسیب ها که به تعبیروتفسیر قرآن مُفَصَّلات بودند یعنی یکی از یکی از و با مسافت نازل می‌شدند، هر توشه فرعونیان را به ستوه می‌آوردند تا جایی که از موسی طلب دعا می‌نمودند تا عذاب از آن ها برداشته گردد و در ازای آن‌ها به وی ایمان آورند و بنی‌اسرائیل را بدو واگذار نمایند ولی زیرا موسی دعا می‌نمود و عذاب برداشته میشد، نقض عهدوپیمان می‌کردند. در بعضی احادیث میباشد که هر سال یا این که هر ماه به بعضا از این عذاب‌ها گرفتار می‌شدند.[۵۱] براساس احادیث این عذاب‌ها فقط دامان فرعونیان را می‌گرفت و بنی‌اسرائیل از آن مصون بودند. [۵۲] درباره «وَ الدَّمَ». بعضى گفته‌اند بیمارى «رُعاف» (خون دماغ شدن) به طور یک بیمارى عمومى درآمد و همگى گرفتار آن شدند. ولى بیشتر راویان و مفسران گفته‌اند: رودخانه گسترده نیل به رنگ خون درآمد، آن چنان که براى هیچ مصرفى قابل به کارگیری خلا. [۵۳]). بعضی مفسران براین باورند که زیرا «ضفادع» توده «ضفدع» میباشد و «ضفدع» به معنى قورباغه میباشد، این کلمه و واژه به طور گردآوری در آیه فوق آمده ولى عذاب هاى دیگر به طور مفرد نام برده میباشد؛ شاید برهان بر آن باشد که گونه های مختلفى از قورباغه را پروردگار بر اینها مسلط ایجاد کرد[۵۴]

غزوه سویق
غزوه سَویق از غزوات رسول(ص) در سال دوم هجری میباشد. درین غزوه مشرکان مکه برای انتقام از کشتگان مبارزه بدر به گوشه و کنار مدینه حمله کردند و بعد از کشتن دو مسلمان و سوزاندن نخلستان گریختند. آنها برای فراروگریز سریع‌خیس از دست مسلمانها که در تعقیب آنها بودند، توشه و بنه خویش که در آن خوردنیِ سویق بود، بر زمین ریختند. این غزوه سوای تضارب نقطه پایان پک پذیرایی ترحیم مشهد یافت.

انتقام مبارزه بدر
ناکامی مشرکان در نبرد بدر و کشته‌شدن تنی چند از احاطه مکه، آنان‌را در تامل انتقام از نبی(ص) و مسلمان‌ها انداخت. ابوسفیان که فرزند و بعضی نزدیکان خویش را از دست داده بود، قسم خورد تا از مسلمان ها انتقام نگیرد، همبستر زنان نشود و گیسو خویش را روغن نزند.[۱] در ماه ذی الحجه سال دوم هجری ابوسفیان به یاروهمدم تعدادی از مشرکان به قصد حمله به مسلمان‌ها از مکه بیرون شد. در بعضی نقل‌ها تعداد مشرکان دویست نفر و در برخی چهل سوارکار مذکور میباشد.[۲]

قتل دو بدن از مسلمان‌ها
مشرکان مکه بعداز عبور از ناحیه نَجْدیّه به قربت چاهی در کنار کوهی به اسم تیت رسیدند.[۳] ابوسفیان به علت اگاهی از حالت مسلمانها، نزد فامیل بنی‌ نضیر رفت.[۴] بدین خواسته در بالا به منزل حُیی بْن أَخْطَب رفت. ولی او به جهت خوف، در را به روی ابوسفیان گشوده نکرد.[۵] او آنگاه به سراغ سَلَّام بْن مِشْکَم رییس و بانک‌دار یهودیان بنی‎نضیر رفت. سلّام از ابوسفیان پذیرایی کرد و اطلاعاتی دربارۀ حال و روز نبی و مسلمان ها به او بخشید. هنگام سحر ابوسفیان با ملازمان خویش به نخلستان دور و اطراف مدینه هجوم پیروزی. مشرکان بعداز سوزاندن یک نخل و دو منزل در حیطه عُرَیض به دو مرد از انصار حمله کردند و آن دو را کشتند.[۶] ابوسفیان با این انتقام به قسم خویش فعالیت کرد[۷] و با مشرکان به سوی مکه گریخت.

غزوه سوای زد خورد
نبی(ص) بعداز دور اندیشی از روایت، ابولبابة بن عبدالمنذر را جانشین خویش در مدینه کرد و به همپا دویست نفر از مهاجران و انصار به تعقیب مشرکان مکه پرداخت. سپاه مسلمانها تا جایی به اسم قَرقَرةُ الکُدر پیش رفت و زیرا به ابوسفیان دسترسی نیافت، از آن‌جا به مدینه رجوع.[۸]

به نقل طبری، با دقت به اینکه جنگی دربین مسلمان‌ها و مشرکان در نگرفت، مسلمانها از پیامبر معبود(ص) سؤال کردند که آیا می‌‎توانند این تعقیب و فرار را غزوه بنامند که نبی(ص) غزوه بودن این واقعه را تأیید کرد.[۹]

انگیزه اسم‌گذاری
سویق به آردی از گندم یا این که جو تفت داده گفته میشود که با آب یا این که عسل یا این که روغن ترکیب میگردد.[۱۰] انگیزه نامگذاری این غزوه به سویق آن میباشد که ابوسفیان و مشرکان هنگام فرارو گریز به سوی مکه، برای مدل‎باری و سرعت بیشتر آذوقه‌های خویش که دربین آن سویق بود به زمین ریختند و مسلمانها آنها‌را بر می‌داشتند. از این رو این غزوه به اسم غزوه سویق اسم‎گذاری شد.[۱۱]

علم آموزی، درس دادن و تألیفات

تأییدیه اجتهاد و تایید صلاحیت پوشیدن جامه روحانیت بهاء‌الدین محلاتی در عصر پهلوی نخستین
بهاءالدین محلاتی علم آموزی را از مکتب شریعت شیراز، از مدرسه های تازه با مدل فراگیری اسلامی، شروع کرد.[۲۳] بعداز آن، به علم آموزی علم ها اسلامی نزد پدرش و بعضی عالمان شیرزا پرداخت.[۲۴] همینطور او در نجف در درس افرادی زیرا محمدحسین نائینی، آقا ضیاء عراقی، سید ابوالحسن اصفهانی و محمدکاظم شیرازی کمپانی کرد و از برخی از آن ها اذن اجتهاد گرفت.[۲۵] گرچه وی برای ماندن و درس دادن در نجف با سماجت سید ابوالحسن اصفهانی و آقا ضیاء عراقی مواجه شد البته به درخواست پدرش به شیراز پک پذیرایی ترحیم مشهد برگشت.[۲۶]

به گزارش منابع، بهاءالدین محلاتی بعداز رجوع و برگشت کوشید تا با برگزاری درس و تربیت محصل به حوزه علمیه شیراز رونق دهد.[۲۷] وی در مکتب مُقیمیّه درس بیرون فقه و اصول می‌بیان کرد.[۲۸] درس محلاتی را مختصر، موءثر و خالی از حشو و زوائد تعریف کرده‌اند.[۲۹] اورده شده که وی مطالب غامض را با بیانی پر‌نور و ظریف ارائه می‌نموده است.[۳۰] سید عبدالحسین دستغیب به عنوان مثال شاگردان وی قلمداد گردیده‌اند.[۳۱] مثلا اثر ها وی به رساله عملیه، مناسک حج، لبه بر عروة‌الوثقی و رهنمای حق اشاره گردیده است.[۳۲]

رهنمای حق کتابی درباره اصول عقاید شیعه.
مبارزات سیاسی
بهاءالدین محلاتی را شالوده مبارزات سیاسی حیطه عجم قبل از انقلاب اسلامی دانسته‌اند.[۳۳] اولی حضور وی در مبارزات سیاسی را در کنار پدرش برای نبرد با قوای انگلستان در دشتستان و تنگستان گزارش کرده‌اند.[۳۴] گزارش گردیده که در زمان پهلوی نخستین، محلاتی به‌ مخالفت با حکومت پرداخت و به‌شدت با کشف عفاف و حجاب تقابل کرد.[۳۵] محلاتی در جریان نهضت ملی‌شدن صنعت نفت به مدد از دولت ملی محمد مصدق پرداخت.[۳۶]

در سندها ساواک، از مخالفت محلاتی با اصلاحات ارضی به‌ادله مخالفت آن با شرع خاطر شد‌ه‌است.[۳۷] به‌گزارش علی دوانی، در جریان ثبت لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی، محلاتی خلال اعلامیه‌ای مخالفت با این لایحه و امان خویش از امام خمینی را گفت.[۳۸] در قیام ۱۵ خرداد ماه، محلاتی، علاوه بر رهبری اعتراضات در شیراز، بعد از دستگیر امام خمینی دست به تحرکاتی زد که باعث به دستگیر چهارماهه وی شد.[۳۹] امام خمینی بعداز آزادی خویش از زحمات محلاتی تقدیر کرد.[۴۰] بعداز تبعید امام‌خمینی در آبان ۱۳۴۳ش به‌برهان مخالفت با کاپیتولاسیون، محلاتی مخالفت خویش را با این لایحه و تبعید امام خاطرنشان کرد.[۴۱]

از آبان ۱۳۴۳ش تا بهمن ۱۳۵۷ش، محلاتی، خلال ادامه نقد از حکومت پهلوی،[۴۲] به عملکرد برای ساخت و ساز هماهنگی فی مابین معارضان حکومت و هواخواهی از آنها پرداخت.[۴۳] مدد از عفاف و حجاب علم آموزان دختر در مدرسه ها،[۴۴] مخالفت با پای کوبی‌های ۲۵۰۰ساله شاهنشاهی[۴۵] و مخالفت با اپلیکیشن‌های غیراخلاقی در پای کوبی هنر شیراز[۴۶] از سایر عمل‌های وی در‌این زمانه میباشد. سال برد انقلاب، روزگار نقطع ی عطف عمل‌های سیاسی محلاتی دانسته گردیده‌است:[۴۷] اعلام عزای همگانی به‌خیال کشتار ۱۹ مرداد شیراز،[۴۸] [یادداشت ۱] صدرو اعلامیه علیه حکومت یک دیروز از ۱۷ شهریور،[۴۹] دعوت از عموم برای ادامه تظاهرات و اعتصابات،[۵۰] مخالفت با حکومت نظامی در آبان[۵۱] و خودداری از تندروی به نام انقلاب[۵۲] برای مثال شغل‌های وی در سال ۱۳۵۷ش دانسته گردیده است.

با برد انقلاب اسلامی، محلاتی به‌ سرپرستی کمیته انقلاب اسلامی در عجم پرداخت و بعداز استقرار دولت موقت مجموع وظایف را به آن سپرد.[۵۳] محلاتی عموم را به کمپانی در همگی‌پرسی جمهوری اسلامی دعوت کرد.[۵۴] در جریان انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی کشور، محلاتی را در بالا لیست حزب جمهوری اسلامی قرار داده بودند، ولی وی از کاندیداتوری انصراف بخشید.[۵۵] در جریان برگزاری دادگاه‌های بعد از انقلاب، محلاتی با برخی تندروی‌های بر خلاف شرع مخالفت و به آنان اعتراض کرد.[۵۶] نقل شده که‌این مخالفت از سوی بعضی موجب فشار به وی و برخیً بی‌حرمتی نسبت به جایگاهش شد.[۵۷] امام خمینی در مواقعی به‌این بی‌حرمتی‌ها عکس العمل نماد بخشید و همت کرد تا از وی دلجویی نماید.[۵۸]

زد خورد، عهد و پیمان‌طومار و عهدوپیمان‌شکنی
بعد از گفتگوهایی بین دو طرف، سرنوشت جنگی شدید درگرفت و در نقطه پایان با شروطی مصالحه کردند که تا وصال امیرالمؤمنین از پیکار پرهیز نمایند. به این نحوه عثمان به دارالاماره رجوع و برگشت و به یارانش بیان کرد سلاح‌هایتان را زمین بگذارید و آسیب‌هایتان را پک پذیرایی ترحیم مشهد مداوا فرمائید.[۱۵]

ولی طلحه و زبیر به آشتی‌طومار با مسئولیت نماندند و با رایزنی با رؤسای برخی از قبایل بصره آن ها را به‌طرف خود کشانیدند و با پایدار شدن کارشان در یک‌شب به مسجدی که عثمان بن حنیف در آنجا امام جماعت بود وارد شدند و از امام جماعت شدن او بازداشتن کردند و زیرا یاران عثمان به‌مدد از او برخاستند یاران زبیر در جدال بر آنان برنده شدند. به دنبال عثمان را کتک زدند و موهای راز، ابرو، پلک‌ها و همگی موهای صورتش را کندند و وی و ۷۰ نفر از یارانش را نزد عایشه بردند. عائشه به ابان فرزند عثمان بن عفان اعلام‌کرد: به‌سویش [یعنی به‌سوی عثمان بن حنیف] برو و گردنش را بزن؛ چراکه انصار پدرت را کشتند و بر قتلش کمک نمودند. عثمان بن حنیف خاطرنشان کرد:‌ ای عائشه و ای طلحه و زبیر! برادرم آسوده، جانشین علی بن ابی طالب در مدینه میباشد و قسم می خورم که در صورتی بکشیدم بر خاندانتان خنجر می کشد و کسی از شما‌را باقی نمی‌گذارد. به این طرز، آنان از هراس اینکه آسوده در مدینه با خاندانشان اینگونه نماید دست از عثمان برداشتند.[۱۶] اما چنان‌که قطب راوندی نوشته میباشد، همسر عثمان آنها‌را با انذار نام برده ترساند و خیر خویش عثمان.[۱۷]

کشتن یاران عثمان بن حنیف
بعد از این، عائشه به زبیر پیام بخشید که سیابجه (۷۰ نفر از یاران عثمان بن حنیف) را بکش. با حرف عائشه، زبیر به ملازمت پسرش عبدالله آن‌ها‌را سربریدند. باقی‌ماندگانی از سیابجه که دربان مال همه مردم بودند گفتند: بیت‌المال را به شما نمی‌دهیم تا اینکه امیرالمؤمنین(ع) بیاید. ولی زبیر شبانه بدان‌ها حمله کرد و ۵۰ نفر از آنها را اسیر گرفت و کشت. چنان‌که ابومخنف نقل نموده است، کشته‌های سیابجه در آن روز ۴۰۰ نفر بوده میباشد.[۱۸]

پیوستن عثمان به اردوگاه امام(ع)
عثمان بن حنیف زمانی از دست آن ها رها شد، از بصره خارج رفت و زمانی‌که به امیرالمؤمنین رسید و او‌را روئت کرد، گریست و خاطرنشان کرد: پیرمرد از تو غیروابسته شدم و اَمرَد [یعنی فرد نوجوانی که گیسو شکل ندارد] برگشتم. بعد از این، امام علی(ع) ۳ توشه فرمود:[۱۹] إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیهِ رَ‌اجِعُونَ (ترجمه:«ما از آنِ پروردگار هستیم، و به‌سوی وی گشوده می گردیم.»)[بقره–۱۵۶]

پانویس

بارزترین جنبه ی معماری مدارس تاریخی پک پذیرایی ترحیم مشهد این عصر تقارن فوق العاده و سازمان خردمندانه آن میباشد که‌این دو خصوصیت بیشتراز هر چیز مدرسه ها تاریخی این عصر را از عصر ی قبل از آن متمایز می سازد.
در پلان مدرسه ها تاریخی این عصر ، نوع چهار ایوانی موفق بود و در مقیاسی بلندمرتبه خیس از آن چه در سایر ی مرز و بوم های اسلامی اشاعه داشت ساخته شد. مکتب ی غیاثیه خرگرد الگویی میباشد که نماد میدهد به چه شکل عملکردهای متفاوت در مدرسه ها کهن این روزگار میتوانند با یکدیگر تلفیق شوند
درین زمان تأکید نو بر مقیاس به معنای تأکیدی بر اساس با آن بر نماهای فرنگی بود برای مثال از مناره ها جهت معلوم کردن کناره ها استعمال میشد.
همینطور در یک خط قرار دادن ورودی درگاه با قبله، پیشرفت ی محوری یک دست را ضمانت می‌کرد.
پیرایش متقارن و منطقی حجره های طلاب از سایر خصوصیت های شاخص مدرسه ها این زمان بود.
مدرسه های تاریخی تعالی در عصر ی تیموری معمولاً در شهرهای مهم متمرکز گردیده بودند

سید محسن طباطبائی حکیم
سید محسن طباطبائی حکیم (۱۳۰۶ـ۱۳۹۰ق)، مرجع تاسی شیعه‌ها در قرن ۱۴ هجری قمری، بومی نجف. وی بعداز درگذشت آیت‌الله بروجردی، از مراجع تبعیت معروف بود. سیدمحسن در راستای رویا رویی با کمونیسم در عراق، عضویت در حزب کمونیست را تحریم کرد و در راستای پیشرفت شغل‌های فقاهتی، جماعت العلماء را در نجف شالوده‌گذاری کرد. حکیم در جوانی و در جریان مبارزه جهانی اولیه، در حمایت از عثمانی، فرماندهی بخشی از عراقیان را بر ذمه داشت. وی تعدادی کتابخانه در یکسری سرزمین فرنگی تأسیس کرد. کتاب مستمسک العروة الوثقی مشهورترین تاثیر پک پذیرایی ترحیم مشهد فقاهتی اوست.

تنی چند از فرزندان سید محسن حکیم، به وسیله حکومت بعث عراق زندانی و کشته شدند. سید محمدباقر حکیم مشهورترین فرزند اوست که در سال ۱۳۸۲ش در انفجار بمب در نجف کشته شد.

معاش
سید محسن حکیم در ۱۳۰۶ق در نجف به دنیا آمد.[۱] پدرش، سید مهدی حکیم، از عالمان نجف بود.[۲] محسن، در شش سالگی پدرش را از دست بخشید.[۳] حکیم، ده پسر و چهار دختر داشت. یوسف، محمدرضا، محمدمهدی، کاظم، محمدباقر، عبدالهادی، عبدالصاحب، علاءالدین، عبدالعزیز، و محمدحسین، پسران وی می‌باشند.

سال‌های نهایی معاش سیدمحسن با حبس خانگی و سختگیری بر حوزه علمیه و شیعه ها عراق و مقاومت او یاور بود؛ بعداز کودتای حسن‌البکر، فشارهای حزب بعث بر حکیم بیشتر شد و حزب بعث کارایی میکرد وی تسلیم گردد.[۴] سید محسن حکیم در ۲۷ ربیع‌الاول، ۱۳۹۰ق[۵]، در ۸۴ سالگی، بر تاثیر بیماری در بغداد درگذشت. پیکر وی از بغداد تا کربلا و بعد از آن تا نجف تشییع شد و در مسجد هندی و در کنار کتابخانه‌اش، به خاک امانت شد.[۶]

تحصیلات
حکیم از هفت سالگی تلاوت قرآن و تلاوت و تایپ کردن، و از خیر سالگی علم آموزی علم ها فقهی را استارت کرد.[۷] درس‌های مقدماتی، مانند ادبیات عرب و منطق و بعضی متن ها اصول فقه (مانند مقررات و معالم) و بعضی متن‌ها فقه (مانند شرایع و لمعه) را نزد برادرش، سید محمود، و دروس مقاطع فراتر را نزد عده ای زیرا درست گو جواهری و درست گو بهبهانی خواند. [۸]

اساتید
حکیم در ۱۳۲۷ق، یادگرفتن دروس خوب حوزه (عصر بیرون) را شروع کرد و نزد محمدکاظم خراسانی، آقا ضیاء عراقی، روحانی علی جواهری، محمدحسین نائینی و ابوتراب خوانسانی، فقه و اصول و رجال را آموخت و به سکو اجتهاد رسید. در خلق و خوی، از سید محمدسعید حبوبی، باقر قاموسی، سید علی حکم کننده طباطبایی، ملا حسینقلی همدانی و روضه خوان علی قمی استفاده نمود.[۹]

شاگردان
حکیم از ۱۳۳۳ق، درس دادن عصر سطح حوزه و از ۱۳۳۷ق، درس دادن زمان بیرون فقه و اصول را استارت کرد و بیشتراز نیم قرن درس دادن کرد. شماری از شاگردان وی عبارتند از:

محمدتقی آل فقید از علمای لبنان (درگذشت ۱۳۷۸ش)
سید اسماعیل صدر فرزند سید حیدر
سید محمدحسین فضل و ادب الله
محمدتقی جعفری
سید محمدعلی حکم کننده طباطبائی
سید محمد سرور واعظ بهسودی
محمدآصف محسنی قندهاری[۱۰]
سید محمدتقی بحرالعلوم
سید محمد موسوی بجنوردی
سید علی حسینی سیستانی
سید جلال الدین آشتیانی
سید هاشم رسولی محلاتی
محمدمهدی شمس‌الدین
سید حسین مکی عاملی
سید محمدباقر صدر
ناصر مکارم شیرازی
حسین وحید خراسانی
محمدهادی معرفت
سید مصطفی خمینی
محمدجواد مغنیه
سید یوسف حکیم
سید اسدالله مدنی
سید حسن خرسان
سید محمدسعید حکیم
امام موسی صدر
نصرالله شبستری
محمدهادی امینی نجفی
احمد کافی[۱۱]
حسین حقیقت کاشانی
عباسعلی عمید زنجانی
اثر ها علمی
سید محسن حکیم بیش تر از چهل تاثیر از خویش به مکان نهاده که بعضی از آنان تألیف و بعضا گستردن یا این که لبه‌اند.

مستمسک العروة الوثقی، اولیه گستردن استدلالی بر عروة الوثقی.
حقائق الاصول، تفصیل بر کفایة الاصول.
نهج الفقاهة، گستردن و لبه بر کتاب المکاسب.
منهاج الناسکین، مناسک و احکام تفصیلی حج.
شرحی استدلالی بر تبصرة المتعلمین علامه حلی.
گستردن تشریح الافلاک روضه خوان بهایی در هیئت.
گستردن المختصر النافعِ پژوهشگر حلّی، اول تاثیر فقاهتی حکیم.
المسائل الدینیة.
رسالة فی ارث الزوجة.
منهاج الصالحین، رساله عملیه میباشد و مشمول فتاوای حکیم در ابواب مختلف فقه.[۱۲]

منزلت علمی، شیوه درس دادن

مجلس درس سید حسین بروجردی کنار صحن آستانه مقدسه قم
در اذن اجتهادی که استادش آخوند خراسانی برایش صادر کرده اورا کسی دانسته که به نقط ی اوج اجتهاد مطلق نائل گشته و آحاد مناصبی را که مجتهد مطلق حائز میباشد. (مانند: فتوا دادن و قضاوت) برای وی اثبات و تاسی از اورا بر عموم واجب و مخالفت با او‌را حرام پک پذیرایی ترحیم مشهد دانسته میباشد.[۲۷] [یادداشت ۱]

طریق وی در درس دادن دانش اصول، بی آلایش گویی و کوتاه کردن مطالب و اجتناب از مباحث زائد بود. وی همانند علمای سلف مثل روضه خوان اثرگذار، سید مرتضی، روضه خوان طوسی، روضه خوان طبرسی و علامه بحرالعلوم، در علم ها اسلامی دارنده جامعیت بود. در فقه طرز ای استنباطی را به شغل موفقیت. ضمن این، به تتبع و کاوش در اقوال پیشینیان و نظرها قدما در فقه (چه شیعه و چه سنی) می پرداخت.

وی در دانش رجال روشی منحصربه‌فرد و ابتکاری داشت. سندهای روایات کتاب کافی، تهذیب، استبصار و… را از متن‌ها آن ها غیر وابسته کرده و با تمرکز پژوهش میکرد و این عمل دست‌آوردهای ارزشمندی بخش پژوهشگران میکرد.

خصوصیت‌های فردی و اخلاقی
اخلاص: وی پروردگار را با تک تک وجود اعتقاد و باور کرده بود، هر وقت صحبت از سرویس ها وی به در بین می‌آمد، می‌اظهار کرد: «خلص العمل فان الناقد بصیر؛ کار خویش را خالص کن چون بازرس شغل بسیار بیناست.»[۲۸]
شوق واشتیاق به آموزش دانش: وی تا انتها قدمت لحظه‌ای دست از استخراج دانش و معرفت برنداشت. از وی نقل میباشد که: «اینجانب از مطالعات علمی خسته نمی شوم؛ بلکه هرگاه از شغل های دیگر خسته می شوم، با مطالعات علمی خستگی خویش را رفع می کنم.»[۲۹]
سعه صدر: وی در عین اقتدار و توانگری، تملک نفس آرم داده؛ بی‌مهری‌های معارضان خویش را با تفصیل صدر شگفت‌انگیزی نادیده می‌گرفت و از لغزش‌های آن ها صرف لحاظ میکرد و این خویش یکی دست اندرکاران بسیار اساسی در سازمان یافتن سر گروهی بدون نقص و بلاعزل برای وی بود.[۳۰]
اهتمام به آئین: در واپسین روزهای عمرشان زمانی خبر دادند پرفسور موریس کارشناس قلب، از پاریس برای درمان وی به قم آمده میباشد، وی را به حضور نپذیرفتند و از ملازمان خواستند اتاق را آراسته نمایند و کتف‌ای به وی بدهند تا محاسن خویش را آراسته نماید و زمانی به وی پهنا کردند؛ اشکالی ندارد؛ زیرا اکنون شما خیلی بهتر وجود ندارد؛ گفته بود: «اینجانب امروز پیشوای مسلمین هستم، نباید در مقابل یک بیگانه به‌این درحال حاضر باشم.»[۳۱]
کظم غیظ: آیت‌الله بروجردی در کارها دنیایی با خویش عهد و پیمان کرده بود، در صورتی عصبانی گردد 1سال کل روزه بگیرد و یک توشه که عصبانی شد، یک‌سال مجموع (به غیر از روزهای حرام) روزه گرفت.[۳۲]
آرزوی شهیدشدن: آیت‌الله سید محمد رضا گلپایگانی نقل می‌نماید: «مرحوم آیت‌الله بروجردی بسیار اظهار تأسف می کردند، به باعث این که با آماده شدن مسئله شهید شدن، این سود والا را شعور نکردند و به منزلت شهیدشدن نایل نشدند.»[۳۳]
پر‌نور‌بینی: مرتضی مطهری میگوید: «یکی‌از مزایای پر رنگ آیت‌الله بروجردی که نماینده طریق فکر پر‌نور او بود، عشق و علاقه‌مندی او به تأسیس مدرسه ابتدایی‌ها و متوسطه‌های نو پایین لحاظ سرپرستان متدین بود که علم آموزان را هم دانش بیاموزند و هم آیین. وی دیانت عموم را در بی‌خبری و بی‌اطلاعی و بی‌سوادی کاوش نمی کرد؛ بلکه معتقد بود که در صورتی‌که عموم فقید شوند و آئین هم به‌طور درست و سنجیده به آن ها آموختن شود؛ هم فقیه خواهند شد و هم متدین. آن پاره ای که اینجانب استحضار دارم، مبالغ متعددی از وجوه و سهم امام را اذن اعطا کرد که صرف تأسیس برخی از متوسطه‌ها خواهد شد.»[۳۴]
مؤمن واقعی: