خداشناسی
از حیث دروزیان، خداوند سازنده اولیه و تمیز از کل صفات میباشد، هیچ مشابه و ضدی ندارد و فارغ دایرۀ فهم و شعور عقل و ورای فهم و شعور آدم میباشد. از این رو، به وصف در نمیآید و با هیچ اسمی نمیقدرت به وی اشاره نمود.[۷] با این هم اکنون معبود خویش را در تجلیات متفاوت، آشکار نموده است تا آدم بتواند شناختی از وی نتیجه ها نماید و به وی انس بگیرد و تقرب پک پذیرایی ترحیم مشهد جوید.[۸]
نظریۀ تجلی نظریۀ تجلی، که گاه از آن به کشف الهی تعبیر و تفسیر میشود، از بنیانیترین اعتقادات دروزیه میباشد.[۹] تجلی معبود در ۷۲ بدور از قدمت حیات عالم... در پوسته العلی الاعلی بوده که پیش از به دور هفتاد و یکم چهره نموده و برهه زمانی آن کلاً ۷۰ به دور و موازی با ۳۴۳ میلیون سال بوده میباشد. ظهور بشر و سجدۀ فرشتگان در مقابل وی در همین ادوار بوده میباشد.[۱۰] آن گاه پروردگار در به دور هفتاد و یکم در پوسته البارّ متجلی گردیدهاست.[۱۱]
در دورۀ «البارّ» عقل در «بشر صفاالکی» یا این که «شَطنیل» ظواهر شد؛ شطنیل عموم را به توحید و غربت از مشرکین فرا خواند. قومی دعوت اورا پذیرا شدند که شطنیل آنهارا به سبب ساز طلاق از مشرکین به «بنّ» نامبردار کرد.[۱۲]در غایت، درین بدور عموم به سوی مشرکان متمایل شدند، و البارّ بر آن ها خشم گرفت و شریعتهایی پیاپی به واسطۀ نوح، ابراهیم، موسی، عیسی، محمد صلی الله علیه و آله و سلم و محمد بن اسماعیل برای آنها ارسال کرد.[۱۳]
بعد از فترتی وقت گیر، خداوند در به دور هفتاد و دوم به ترتیب در ابو زکریا، علی، مُعل، القائم بامرالله، فرزند معل، منصور بالله، المُعِزّ، العزیز و سرنوشت در الحاکم بامر الله متجلی شد.[۱۴]این ادوار تجلی حجتی برای کردار، و غایب شدن پروردگار از انظار برای تست ایمان موحدان میباشد.[۱۵]
اینک نیز خداوند به سبب ساز ترویج شرک دربین عموم برای مدام خویش را از آنها پنهان نموده است.[۱۶]
دروزیه معتقدند که خدای واحد برای واپسین توشه آشکارا در فرد الحاکم بامر الله متجلی گردیدهاست و نباید کسی را در پرستش الحاکم سهم دار کرد.[۱۷]به همین باعث آئین خویش را آیین توحید مینامند.[۱۸]
به لحاظ دروزیان تجلی خداوند در شکل بشری، که از آن به تجلی لاهوت در ناسوت تعبیر و تفسیر می شود، این لطف را داراست که زیرا متعلَّق تجلی از محصول خویش انسان میباشد آدم خوب میتواند با وی انس بگیرد و به وی تقرب جوید.[۱۹]
به لحاظ آن ها این تجلی بشری سزاوارتر و با حکمت و عدل معبود سازگارتر میباشد تا تجلی پروردگار بر درختی که به واسطۀ آن با موسی صحبت اظهار کرد.[۲۰]انسانی که آفریدگار در وی متجلی می گردد دو جنبۀ لاهوتی و ناسوتی دارااست. تبیین این مورد همواره از مناقشه آمیزترین مباحث دروزیان بوده میباشد.[۲۱]الحاکم حقیقتی لاهوتی دارااست که وصف ناپذیر میباشد، با حواس فهم و شعور نمیشود و تمیز از فرصت و جای میباشد.[۲۲]
به این ترتیب، هنگامی اینگونه وجودی در پوسته انسانی متجلی میگردد، نمیقدرت اعلام کرد شکل مرئی خداست، به این دلیلکه در اینحالت اورا محصور کردهایم. در واقع، وی از باب تأنیس و تقرب بهاین شکل درآمده میباشد و نسبت این شکل وی به واقعیت لاهوتیاش نسبت سراب به آب یا این که تصویر منقوش در آیینه به طور حقیقی وواقعی میباشد.[۲۳]
آشنایی تجلی لاهوت در ناسوت به تنهایی ممکن وجود ندارد و به موعظه عقل کلی نیاز میباشد، که در پوسته حمزه ظواهر گردیده است.[۲۴]
خلقت و حدود دعوت
نظام فکری دروزیان در ارتباط خلقت درصورتی که چه همانند دیگر جماعتهای اسماعیلیه بر نظام خلقت افلاکی و نوافلاطونی سازه گردیده است، اندکی با عقاید اسماعیلیان تفاوت داراست.[۲۵]
مطابق تعالیم دروزی، آفریننده با البارّ به فرمان خویش عقل کلی را از فروغ خود آفرید و ارکان همۀ موجودات را در دانش وی به ودیعه بنیان و اورا انگیزه همۀ مخلوقات قرار بخشید. عقل کلی زیرا به خویش حیث کرد و خویش را فارغ از مشابه و ضد یافت در گیر عجب شد و دراین هنگام از وی ضد صادر شد. عقل کلی اخذ که تست شدهاست، بعد از آفریدگار آمرزش طلبید و از وی خواست که او را در مقابل ضد کمک نماید. از این طلبِ آمرزش نفس کلی به وجود آمد، ولی هنگام خلقتش، یاروهمدم فروغ و روشنایی عقل، موادتشکیل دهنده کوچکی از ظلمت نیز در وی متجلی شد.[۲۶] از روشنایی نفس کلی واژه و از واژه و کلمه قدیمی یا این که جبهه اَیمن و از دیرین تالی یا این که جبهه اَیسَر صادر شد. عاقبت، از روشنایی تالی زمین و آنچه در آن میباشد و آسمان ها و بروج دوازده گانه و طبایع چهارگانه و هیولی پدید آمدند.[۲۷]
حمزه، بر پایۀ این نظریه دربارهی خلقت، مراتب عُلوی فوق را به اعضای اصلی تشکیلات دعوت خود نیز اطلاق کرد. پنج رتبه یا این که حد وجود دارااست:
عقل کلی
نفس کلی
کلمه و واژه
جبهه ایمن قدیمی
جبهه ایسر تالی
مرتبۀ عقل کلی در فرد حمزه متجسد شدهاست و چهار مرتبۀ آجل به ترتیب به اسماعیل بن محمد تمیمی، محمد بن وَهب قرشی، سلامة بن عبدالوهاب سامری و علی بن احمد سموقی وابستگی دارااست. اینان اربعۀ حُرُم برگرفته از آیه ۳۶ سوره توبه یا این که حجج اربعهاند که در هر فرصت با صور و اسامی متفاوت ظواهر میگردند.[۲۸] این حدود وزیران یا این که داعیان بهتر رتبۀ الحاکماند که تجسد پنج انبعاث کیهانی یا این که پنج اصل دانا عُلوی به شمار می روند.[۲۹] پایین این حدود پنجگانه به ترتیب داعی، مأذون، و مُکاسر نقیب جای دارد، که با سه اصل علوی جد، فتح و خیال و خاطر همخوانی میباشد. کل مؤمنان معمولی تابع این حدودند.[۳۰] به جز این حدود، حدود دیگری نیز وجود داراست که همپا آنهاست.[۳۱]
در نظام فکری دروزیان، برخلاف فاطمیان، در میان حدود عُلوی و سِلفی دوگانگی نیست، بلکه حدود جسمانی به عبارتی حدود روضه خوان و عُلوی میباشد خیر بر اساس آنان.[۳۲]
از مجال گوشهگیری مقتنی سلسله مراتب سازمان تبلیغی حمزه، به عنوان مثال مرتبۀ داعی و مراتب تحتخیس آن، کم کم کاربردش را از دست بخشید و مجموعۀ نوشتههای مقدّس دروزیان مکان خویش غایب را گرفت.[۳۳]
پک پذیرایی ترحیم مشهد برای مراسم ختم در مسجد؛ چه ترکیبی مناسبتر است؟