???? ???? ???????

غایب بودن

مرقد علی بن بابویه بابا روضه خوان صدوق. روضه خوان صدوق از داستان‌کنندگانِ مهم گفتارهای محمد و یازده امام گذشته درباره ی امام غایب، زمان غایب بودن و ظهور منجی موعود میباشد.[۱۳۶]
نوشته ی علمی‌های مهم: غایب بودن، غایب بودن صغری، و پک پذیرایی ترحیم مشهد غایب بودن کبری
از نگرش شیعه‌ها، روزگارِ امامت او به دو عصرٔ غایب بودن و ظهور مهدی تقسیم می‌گردد. عصرٔ غایب بودن نیز به دو زمانٔ غایب بودن صغری (کوتاه برهه زمانی) و غایب بودن کبری (بلند بازه) تقسیم می‌گردد. غایب بودن صغری از به دنیاآمدن حجت بن الحسن در سال ۲۵۵ ه‍.ق یا این که درگذشت امام یازدهم در سال ۲۶۰ ه‍.ق استارت می گردد و تا مرگِ چهارمی نایبِ خاصِّ مهدی در سال ۳۲۹ ه‍.ق نقطه نهایی می‌پذیرد. از این فرصت غایب بودن کبری استارت گردیده و تا ظهورِ وی ادامه خواهد داشت. در منابع شیعه حدود هفتاد ماجرا از نبی اسلام و اهل بیت او دربارهٔ غایب بودن به‌طور مصرح یا این که با اشاره یاور با نظارت گفته شده‌میباشد.[۱۳۷]

«غایب بودن» در شیعه به‌معنای ناپیدا بودن در مقابل «ظهور» میباشد و خیر به‌معنای «ناپدید بودن» در مقابل «حضور». از نگرش شیعه‌ها، غایب بودن عصر‌ای میباشد که مهدی فی مابین عموم می‌باشد، البته ظهور ندارد. زمانٔ غایب بودن به دو زمانٔ غایب بودن صغری (خرد‌خیس) و غایب بودن کبری (گران قدر‌خیس) تقسیم می شود و با ظهورِ مهدی به‌نقطه پایان میرسد. از طریقه شیعه، «صاحب و مالک‌الزّمان» تیترِ ویژهٔ امام غایب میباشد. هر کس برای حواسِّ ظاهری ناپیدا، البته حاضر در قلبِ مؤمنان میباشد. از نگاه هانری کوربَن انتقادِ تاریخی برای فهم و کشفِ پدیدهٔ غایب بودن ناکارآمد میباشد، چون غایب بودن مرتبط با «تاریخ قدسی» میباشد.[۱۳۸] کوربن تاریخ قدسی را تاریخی می داند که مبنی بر مشاهده، تصویب و آنالیزِ شواهدِ تجربیْ پایدار وجود ندارد بلکه براساسِ درکی میباشد که از ورای حقایقِ دنیوی و تجربی آمده‌میباشد.[۱۳۹]

به‌باور شیعه، زمین هیچ‌گاه از امامِ معصوم خالی نخواهد ماند و همین دستور دلیلی بر وجود امام مجال در زمانِ غایب بودن کبری میباشد.[۱۴۰] بعضی اسلام‌پژوهانِ مدرن عدم تاییدِ همگانیِ واپسین نابب در بین جامعهٔ شیعه را به‌منزلهٔ باختِ بنیانِ نیابت و سفارت به‌تیتر مرجعِ سلسله مراتبیِ مرکزی بین جامعهٔ شیعه تلقی کرده‌اند.[۱۴۱] موژان مؤمن و ایتان کولبرگ[۱۴۲] می‌نویسند که کانالٔ وکلا توانست به‌اندازهٔ ارتفاعِ قدمتِ طبیعی یک بشر (هفتاد سال) ایفا وظیفه کند. ولی بعد، حیرت و شک و تردیدِّ شیعه ها در ارتباط غایب بودن مجدداً استارت شد. عالمانِ اوایل زمانهِ آل بویه سعی متعددی کردند تا در کتاب‌های خویش غایب بودن امام دوازدهم را ثابت نمایند.[

شهیدشدن حضرت فاطمه(س)
شهید شدن حضرت فاطمه(س) از باورهای برنده و دیرینه بین شیعه‌ها میباشد که بر طبق آن، حضرت فاطمه(س) دختر رسول اکرم(ص) خیر به مرگ طبیعی، بلکه در تاثیر جراحت‌های واردشده از سوی برخی از صحابه رسول به شهیدشدن رسیده میباشد. اهل‌سنت، درگذشت او را ناشی از ناراحتی و غم رحلت نبی(ص) دانسته‌اند؛ ولی شیعه‌ها، ادله مهم شهیدشدن او‌را قدمت بن خطاب میدانند و در روزها فاطمیه به سوگواری برای فاطمه(س) پک پذیرایی ترحیم مشهد میپردازند.
شیعه‌ها برای شهید شدن حضرت زهرا(س) به مواقعی استناد کرده‌اند؛ مثلا آنکه بنابر روایتی از امام کاظم(ع)، تیتر صِدّگریبان شهیده برای فاطمه(س) به‌عمل رفته میباشد. همینطور محمد بن جریر طبری، متکلم امامی قرن سوم هجری، در کتاب دلائل الامامه، روایتی از امام راست گو(ع) نقل کرده که در آن، انگیزه شهیدشدن فاطمه(س)، سقط جنین وی در تاثیر ضربه دانسته گردیده است.
منابع شیعه و اهل‌سنت به جزئیاتی از اتفاق ها منتهی به درگذشت حضرت فاطمه(س) اشاره کرده‌اند؛ مثلا هجوم به منزل فاطمه و امام علی(ع)، سقط شدن جنین (محسن) و همینطور سیلی‌زدن و تازیانه‌زدن به او. قدیمی‌ترین منبعی که دراین باره گزینه استناد شیعه ها قرار گرفته، کتاب سُلَیْم بن قیس هِلالی میباشد که در قرن نخستین هجری قمری نگاشته گردیده است. شیعه ها همینطور شهید شدن فاطمه(س) را مستند به روایاتی دانسته‌اند که در منابع اهل‌سنت نیز وجود داراست. کتاب «الهجوم علی بیت فاطمه» در این زمینه روایاتی از ۸۴ راوی را در منابع اهل‌سنت نقل نموده است.

اعتقاد و باور به شهیدشدن حضرت زهرا(س) با شبهاتی مواجه گردیده و به آنان جواب‌هایی نیز داده گردیده‌است؛ مثلا در جواب به اینکه منزل‌های مدینه در آن زمانه درب نداشته میباشد، سید جعفر مرتضی عاملی (درگذشته ۱۴۴۱ق) تاریخ‌پژوه شیعه، به روایاتی استناد کرده که دَر داشتن منزل‌های مدینه، امری رایج بوده میباشد. همینطور در جواب به اینکه در‌حالتی که فاطمه(س) گزینه حمله قرار گرفته میباشد، چرا امام علی(ع) و بقیه افراد خاموش کرده و از او هواخواهی نکرده‌اند، ضمن ذکر آنکه علی(ع) به‌امر رسول اکرم(ص) و برای محافظت مصالح مسلمانها مأمور به طاقت و بی سر و صدا بوده، بیان شده میباشد بنابر نقلی که در کتاب سلیم وجود داراست، بعد از مبادرت قدمت بن خطاب، علی(ع) به او حمله کرد و اورا زمین زد، ولی قدمت از سایر افراد یاری خواست و آنها علی(ع) را بستند. نویسندگان اهل‌سنت مواقعی از مناسبات مثبت در بین امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) با خلفای سه‌گانه را مستندی برای ردّ شهید شدن او دانسته‌اند؛ البته از نگاه نویسندگان شیعه مشورت کردن خلفا با علی(ع) استدلال بر همیاری و همدلی وی با آن ها وجود ندارد به دلیل آنکه ارشاد درباره احکام آئین بر هر عالمی واجب میباشد. همینطور خلفا، علی(ع) را منزوی کرده بودند و در مواقعی از سرناچاری با وی مشورت کردن می‌کردند خیر اینکه وی مشاور آن ها بوده باشد. همینطور شیعه ها درباره وصلت ام‌کلثوم، دختر امام علی، با قدمت بن خطاب، گفته‌اند که‌این تزویج با تحمیل و تحمیل انجام شده و نمی‌تواند نشانٔ رابطه مجاورت بین امام علی(ع) و خلفا باشد.

سن خدیجه هنگام تزویج با نبی(ص)
درباره سن خدیجه(س) هنگام وصلت با فرستاده(ص)، بینش‌های مختلفی از ۲۵ سال تا ۴۶ سال مطرح شد‌ه‌است. بخش اعظمی سن خدیجه(س) را هنگام تزویج با نبی(ص)، ۴۰ سال دانسته‌اند.[۳۰] ولی احادیث دیگری نیز دراین باره وجود دارااست.[۳۱] منابع تاریخی سن خدیجه(س) هنگام تزویج با رسول(ص) را ۲۵[۳۲]،۲۸ [۳۳]،۳۰ [۳۴]،۳۵ [۳۵]،۴۴ ،۴۵ [۳۶] و یا این که ۴۶ سال[۳۷] پک پذیرایی ترحیم مشهد دانسته‌اند.

دست یافتن به سن ظریف حضرت خدیجه(س) هنگام وصلت با رسول(ص) سخت میباشد. با این وصف با حدس این که مقطع معاش مشترک رسول(ص) با خدیجه(س) ۲۵ سال بوده میباشد (۱۵ سال، پیش از بعثت [۳۸] و ۱۰ سال، بعداز بعثت)، و منابع تاریخی نیز سن خدیجه(س) هنگام وفات را ۶۵ سال یا این که بنابر ترجیح بیهقی ۵۰ سال گفته‌اند، به احتمال کارکشته سن خدیجه(س) هنگام وصلت با نبی(ص) بر طبق با یک کدام از این دو عهد و پیمان، ۴۰ یا این که ۲۵ سال بوده میباشد. در شرایطی که خدیجه(س) هنگام وفات، ۵۰ ساله بوده، هنگام تزویج می بایست ۲۵ ساله بوده باشد، نظری که بعضا پژوهشگران آن را ترجیح داده‎‌اند.[۳۹] با دقت به‌این نکته که قاسم از خدیجه(س)، بعد از بعثت از جهان رفته میباشد،[۴۰] بدان مضمون‌ میباشد که قاسم دستکم در ۵۵ سالگی خدیجه(س) یا این که بعداز آن به جهان آمده باشد.

این حیث به ضمیمه طریقه بعضی علمای شیعه که خدیجه(س) را هنگام تزویج با رسول(ص) عَذراء (دختر خانوم) دانسته‌اند[۴۱] تقویت میگردد؛ چون بعید به حیث می رسد زنی همانند خدیجه(س) با منزلت و مکنت خویش در قریش تا ۴۰ سالگی وصلت نکرده باشد. با دقت به آحاد این دلایل بعضا دانشمندان سن خدیجه(س) هنگام وصلت را ۲۵ یا این که ۲۸ سال دانسته‌اند

خطر حملۀ رومیان به امام علی
مهدی پیشوایی، تاریخ‌رسیدگی شیعه، خطر احتمالی حمله رومیان به مسلمان‌ها را از سایر انگیزه‌های بی سر و صدا ۲۵ساله علی(ع) دانسته میباشد.[۳۲] رومیان مسلمانها را خطری دورازشوخی برای خویش می‌دانستند. ازاین‌رو در صدد فرصتی مطلوب برای حمله به مسلمان ها بودند و اختلاف داخلی مسلمان ها می‌توانست این قابلیت را برای آنها مهیا نماید.[۳۳] در روزگار نبی(ص) رومیان سه توشه رو در روی مسلمانها قرار گرفته پک پذیرایی ترحیم مشهد بودند.[۳۴]

تبعیت از طریق پیامبران
بر پایه ی روایتی که از امام علی(ع) آورده شده،[۳۵] وی در جواب به‌این که چرا در قبال عایشه، طَلْحه و زُبَیْر جنگید، ولی در قبال خلفای سه‌گانه بی سر و صدا کرد، ادله بی سروصدا خویش را تبعیت از طریق شش فرستاده، یعنی ابراهیم(ع)، لوط(ع)، یوسف(ع)، موسی(ع)، هارون(ع) و محمد(ص) دانست که آنها هم برای مدتی در قبال خویشان خویش، مجبور به خموشی شدند.[۳۶]

رویدادها زمان ۲۵ساله و موضع ها امام علی(ع)
مصطفی دلشاد تهرانی، تاریخ‌پژوه شیعه، ۲۵ سال بی صدا امام علی را به معنای اخلاق منفعلانۀ وی نمی‌داند و این نظر را دارد امام علی(ع) در قبال تحولات و اتفاق ها مهم جامعه مسلمین، راهبردی فعالانه داشته میباشد.[۳۷]

توده‌آوری قرآن
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: یکسان‌سازی مصحف‌ها
بعد از رحلت فرستاده(ص)، علی(ع) قرآن را در یک مُصْحَف توده کرد.[۳۸] بعضی صحابه این مصحف را نپذیرفتند. به همین ادله علی(ع) آن را از دسترس مردم بیرون کرد.[۳۹] با این اکنون، امام علی از تکان عثمان در یکسان‌سازی قرآن‌ها که به صورت‌گیری مصحف عثمانی انجامید، مدد کرد و بعداز خلیفه‌شدن نیز به به عبارتی قرآن ملتزم بود.[۴۰]

فتوحات مسلمان ها
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: فتوحات مسلمانها
بنابر گزارش مسعودی در کتاب مُروجُ الذَّهَب، زمانی که قدمت از علی(ع) درخواست کرد در فتح کشور ایران کمپانی نماید، علی(ع) نپذیرفت؛[۴۱] بااین‌درحال حاضر در عصر خلافت ابوبکر و قدمت، گاهی در موضوع فتوحات، مشورت کردن‌هایی به آنها ‌می‌بخشید.[۴۲]

قتل عثمان
نوشته ی علمیٔ مهم: قتل عثمان
کودتا و ناآرامی در زمان حاکمیت خلیفه سوم، عُثمانِ بنِ عَفّان، از حوادت تأثیرگذار زمانه ۲۵ ساله حکومت خلفا میباشد.[۴۳] به گفته پیامبر جعفریان، امام علی اکثری از انتقاداتی را که به عثمان می شد، قبول داشت؛ اما از لحاظ سیاسی، با کشتن عثمان مخالف بود و آن را به عایدی مُعاویه می‌دانست.[۴۴] وی شورشیان را اندرز می کرد و اشتباهاتشان را گوشزد می‌نمود

سازمان به جا مانده فرهنگی، صنعت های دستی و توریسم
سازمان به جا مانده فرهنگی، صنعت های دستی و توریسم یک سازمان منحل‌گردیده در جمهوری اسلامی ایران میباشد که در مسافت‌ی سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۳۹۸ شمسی به سر کردگی نائب رئیس مدیریت‌جمهور در موضوع‌های مرتبط با اثرها تاریخی و باستانی و صنعت های دستی و توریسم کار می کرد. در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۳۹۸ شورای پاسبان با طرح مجلس شورای اسلامی بر پایه ی تبدیل این سازمان به وزارت‌منزل موافقت نموده و وزارت به جا مانده فرهنگی، توریسم و صنعت های دستی صورت پک پذیرایی ترحیم مشهد گرفت.[۱]
پیشینه
به جا مانده فرهنگی در کشور‌ایران[۲][۳]
کشور‌ایران به باعث وضعیت جغرافیایی و بیشتراز هفت هزار سال فرهنگ و تمدن و تمدن و نیز تنوع فرهنگی در جغرافیای زیستی خویش، یکی شاخص‌ترین کشورها در حوزه ارثیه فرهنگی بشری میباشد.
تا قبل از انقلاب مشروطیت، هیچ رسمی برای به جا مانده فرهنگی تدوین نشده بود و «به جا مانده فرهنگی» در اذهان همگانی هیچ منزلتی نداشت. شناخت ناصرالدین سلطان در هجرت به فرنگ با موزه‌ها و بناهای تاریخی، تأثیر بخش اعظمی بر وی گذاشت. او پس از برگشت از اولیه مهاجرت فرنگ در سال ۱۲۹۰ ق، امر کرد تا در ارگ سلطنتی موزه‌ای ساخت‌و‌ساز نمایند. این موزه را بایستی اولی موزه سلطنتی و دولتی دانست. این موزه در مقایسه با موزه‌های اروپایی، جذابیتی برای وی نداشت، دستورداد برای موزه نو، عمارت کهن سمت شمال گلشن گلستان را وخیم و به مکان آن مکانی مطلوب برای موزه بسازند. براین اساس سالن موزه، سرسرا، آبگینه منزل و ملحقات دیگر را ساختند. این ساختمان در سال ۱۲۹۹ ق به اسم سالن درود یا این که سالن تاج‌گذاری به اتمام رسید. پشت گرمی السلطنه دربارهٔ اثرها این موزه می‌نویسد: «موزه همایونی مشحون از جواهرات گران‌قیمت، ظرایف نفایس شی ءها و اثر ها علمیه و مهمات حربیه قدیمیه و آلات و ادوات متنوعه و مصنوعات ازمنه سالفه و تمثیل نگارنده‌های بی‌مثل زمان و پرده‌های نگارگری‌های معروف و نتیجه ها صناعی سوله‌های مشهور و ظروف چینی و بلور آلات، مسکوکات قدیمیه با ضرب سلاطین معظم اهل ایران و غیره» میباشد. در سال ۱۳۱۶ ش، نصیب عمده‌ای از اثر ها این موزه در طول پهلوی نخستین به بانک خزانه ملی جابجایی داده شد.
در حین مظفرالدین پاد شاه، با برگشت علم‌آموخته گان اهل ایران از فرنگ، در سال ۱۲۷۶ ش «انجمن معارف» برای توسعه و گسترش نظام آموزشی به نحوه تازه تأسیس شد. این فرمان در توسعه و گسترش تمدن تأثیر بسزایی گذاشت و علم‌آموزان اهل ایران با تاریخ کشور خویش آشنا شدند.
در زمان مشروطیت اسم وزارت علم ها به «وزارت معارف» تغییر‌و تحول یافت. در سال ۱۲۸۹ ش مجلس شورا «ضابطه اداری وزارت معارف و اوقاف و صنعت های مستظرفه» را ثبت کرد.
بعداز انقلاب مشروطیت اسم وزارت علم ها به «وزارت معارف و اوقاف و صنعت های مستظرفه» تغییر و تحول یافت و مجلس شورا «ضابطه اداری وزارت معارف و اوقاف و صنعت های مستظرفه» را ثبت کرد.
در سال ۱۲۸۸ ش مرتضی قلی خان صنیع الدوله به سر کردگی وزارت معارف و اوقاف منصوب شد. وی اول کسی بود که در ابتدا مشروطیت به اندیشه تأسیس اداره‌ای با اسم اداره عتیقات جهت سرو سامان دادن به اوضاع و احوال اسفناک حفریات تجاری و آنچه از این شیوه بخش دولت می شد، زمین‌خورد. روز ها سر گروهی او به طور همزمان بود با جستجو‌های دومورگان فرانسوی در شوش. تفکر‌های صنیع الدوله البته سرانجامی نیافت تا در طی وزارت مرتضی‌خان ممتازالملک و ابراهیم حکیمی در سال‌های ۱۲۹۵ و ۱۲۹۷ ش اداره عتیقات یا این که باستان‌شناسی در ساختمان قدیم اداره معارف در شمال مکتب دارالفنون پایین حیث ایرج میرزا جلال الملک تأسیس شد و اسم موزه ملی به خویش گرفت. در‌این موزه نمایشگاهی با ۲۷۰قلم شیء به اکران گذارده شد. در حین پهلوی نخستین پس از خرید ساختمان‌های عمارت مسعودیه برای وزارت معارف در سال ۱۳۰۴، اثرها موزهٔ ملی به سالن آیینه عمارت مسعودیه جابجایی داده شد.

امامزاده حمزه علی
امامزاده حمزه علی از نوادگان سجاد مرتبط با زمان تیموریان تا زمان قاجار میباشد و در جوار شهر بلداجی واقع گردیده‌است. این تاثیر در تاریخ ۲۴ فروددین ماه ۱۳۸۲ با شمارهٔ تصویب ۸۲۲۵ به‌تیتر یکی‌از اثر ها ملی کشور ایران به تصویب پک پذیرایی ترحیم مشهد رسیده میباشد.[۱]
معاش‌طومار
وی در سال ۲۵۰ هجری قمری در ادامه ناآرامی‌های جانور در مدینه و عراق به یار و همدم پدرش سید ابوالحسن محمد بن حمزه به حوزه‌ جبل مسافرت نمود.
علامه نسابه ابواسماعیل طباطباء از اعلام قرن پنجم هجری، مسافرت پدرش را به شهر بروجرد می‌نویسد. ظاهراً بدان جهت پایگاه سکونت پدرش در شهر بروجرد بوده که توده کثیری از پسرعموهای او تا قبل از اینً در‌این شهر سکونت داشته‌اند از اینرو وی شایسته ترین جای جهت معاش را در شهر بروجرد برگزید.
سید محمد تا سال ۲۵۶ هجری قمری در قید حیات بود تا اینکه در انتها امسال خداحافظ حیات اظهار‌کرد و در شهر بروجرد به خاک ودیعت شد. آرامگاه وی یک کدام از مزارات معروف شهرستان بروجرد میباشد.
ظاهراً سید حمزه علی به خیال و خاطر دعوت اهل یک محل بروجن (کنونی) به‌این حیطه مسافرت نموده و پیرو ناآرامی‌ها، آخرالامر در دهه اولیه قرن چهارم هجری فوت می‌نماید. در تذکره‌های محلی اینگونه آمده میباشد که وی با نمایندگان خلیفه وقت نزاع می‌کند تا اینکه سرانجام در جای فعلی کشته شد. وی سه فرزند به اسامی احمد، علی و حسن داشت که از آنها عده کثیری به وجود آمده و از بزرگان سادات اهواز و چهارمحال و بختیاری و جبل بوده‌اند
امامزاده سید بهاءالدین محمد
امامزاده سید بهاء الدین محمد، در شهرستان بن و استان چهارمحال و بختیاری و نزدیک روستای روحانی شبان واقع گردیده و این تاثیر در تاریخ ۲۵ آبان ۱۳۸۷ با شمارهٔ تصویب ۲۳۸۲۴ تحت عنوان یکی‌از اثرها ملی کشور ایران به تصویب رسیده‌میباشد

امامزاده سید سعید چلیچه
امامزاده سید سعید چلیچه مرتبط با زمان صفوی - زمان قاجار میباشد و در شهرستان فارسان، قسمت مرکزی، شهر چلیچه واقع گردیده و این تاثیر در تاریخ ۸ مرداد ۱۳۸۱ با شمارهٔ تصویب ۵۹۸۲ به‌تیتر یک کدام از اثر ها ملی کشور‌ایران به تصویب رسیده میباشد
امامزاده سیدمحمد بارده
بقاع امامزاده سیدمحمد بارده بنای مذهبی_تاریخی مرتبط با زمان صفویان تا زمان قاجار میباشد و در روستای بارده از توابع شهرستان بن واقع شده است.[۱] این تاثیر در تاریخ ۷ خرداد ماه ۱۳۸۷ باشماره تصویب ۲۲۹۶۱ به‌تیتر یکی‌از اثر ها ملی کشور ایران به تصویب رسیده‌میباشد.
امامزاده ملک خاتون کناره
امامزاده ملک خاتون کناره مرتبط با اتابکان میباشد و در شهرستان فارسان، نصیب مرکزی، دهستان میزدج سفلی، روستای کناره، خیابان امامزاده واقع گردیده و این تاثیر در تاریخ ۲۵ آبان ۱۳۸۷ با شمارهٔ تصویب ۲۳۸۱۷ به‌تیتر یکی‌از اثرها ملی کشور ایران به تصویب رسیده میباشد

مدفونان سرشناس
آستان امامزاده باتقوا در عصرٔ قاجار یک آرامستان بوده‌میباشد. بعضی صورت‌های پررنگ کشور ایران سازه به وصیت در محوطه دفن گردیده‌اند. سازه به کتاب جغرافیای تاریخی شمیران تا سال ۱۳۷۱، ۵۰ بدن از مشاهیر درین صحن مدفون می‌باشند؛ که مدفونین در تراس و صحن مهم در عصرٔ مرمت امامزاده از در بین رفته‌اند و فعلا امامزاده فقط یک گورستان در زیرزمین آستان با اسم رواق معصومیه داراست، پیکر خیر بدن از جان باختگان سرنگونی پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی در میان‌المللی اوکراین در صحن پک پذیرایی ترحیم مشهد مدفونند.[۱۷]
• حسین قنبری قائم
• محمدولی خان تنکابنی[۱۸]
• ساعدالدوله پسر محمدولی‌خان تنکابنی
• خسروخان (سردار) مشهدسری کرد تبار-بازرگان و نایب الحکومه مشهدسر
• محمدتقی‌خان بیاتی سربندی دربند گرانقدر بستگان طایفه بیاتی‌ها (خان دربند) تقی خان چهل بز کاشانک طهران
• سید محمد تدین[۱۹]
• میرزا ابوالقاسم آهی
• حسین پیرنیا (مؤتمن‌الملک)
• میرزا مجید خان آهی
• حاج صدرالسلطنه نوری
• تقی خواجه نوری (امیر نصرت) شهر‌دار طهران. حکم کننده خراسان. نهاد‌گذار تصویب اوضاع
• حاجی محمدجواد کمددیواری‌ای
• طاهره صفارزاده
• مجید شهریاری
• محسن فخری‌زاده
• سید رضی موسوی
• یوسف آرامش، شعر سرا زمانه قاجار
• مهندس معصومه حاذق، کارشناس مخابرات و کانال های کامپیوتری، مسافر پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی در بین‌المللی اوکراین
• پزشک مهدیه کارکشته، دانشجوی پزشکی، مسافر پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی دربین‌المللی اوکراین
• دکتر معالج محمدحسین اسدی لاری، دانشجوی پزشکی، پی اچ دی، دانش کده تورنتو، مسافر پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی در میان‌المللی اوکراین
• زینب اسدی لاری، دانشجوی مدرک کارشناسی بیولوژی، دانش کده تورنتو، مسافر پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی دربین‌المللی اوکراین
واعظان و امامان جماعت
محمود طالقانی هفته‌ای یکبار در مسجد وعظ داشته‌میباشد. پاد شاه آبادی، سید محمدرضا عالمی، سرابی و سید ضیاء، حاج سید جوادی قزوینی از سایر امامان جماعت این بقاع بوده‌اند. همینطور در سال ۱۳۹۳ از مجتبی یزدانی به دلیل شرکت کردن در تشکیل داد مقبره تجلیل شد.[۲۰]
خادمان و متولیان
از ۳۰ مهر ۱۳۸۹ تا مرداد ۱۳۹۹ عبدالعلی سند از سوی سازمان اوقاف متولی امامزاده بود.
از مرداد ۱۳۹۹ احسان بی‌آزار تهرانی مسئولیت تولیت این جای را بر ذمه دارااست.[۲۱]
روز بزرگداشت
متولیان امامزاده باتقوا، ۵ ذیقعده را به مناسبت روز بزرگداشت این امامزاده انتخاب و مراسم بزرگداشت امامزاده سالانه در ۵ ذیقعده در آستان با پهنا ارادت به آستان امامزاده برگزار می شود.[۲۲]
فیلم مستند با تقوا شمیران بوسیله مستندساز اهل ایران، بابک مینایی، دربارهٔ تاریخچه و نقش این جای زیارتی بر عموم طهران و خاطرات و آداب عموم این حوزه‌ دربارهٔ این امامزاده کارگردانی شده است

مسجد جمکران
(اسم‌های دیگر: مسجد صاحب و مالک‌الزمان، قدمگاه، حسن بن مثله) یکی مشهورترین و مهمترین مساجد شیعه ها و منسوب به حجت بن الحسن امام دوازدهم شیعه ها دوازده امامی میباشد که در محدوده محلهٔ جمکران شهر قم واقع شده است. این مسجد، به خیال قرارداشتن در‌این محله، به مسجد جمکران آوازه یافته‌میباشد و به سبب ساز انتساب به حجت بن الحسن، مسجد صاحب و مالک‌الزمان هم نامیده می‌گردد، در قبل به مسجد قدمگاه نیز پر اسم و رسم بوده‌میباشد. به گفته دانشنامه عالم اسلام جمکران در پیشین روستای مهمی بوده و اسم آن در کتاب تاریخ قم بارها تکرار شده است.[۱] این مسجد سوابق‌ای بیش تر از ۱۰۰۰ سال داراست و در سده اخیر به‌دنبال دقت شماری از علمای شیعه، به یک کدام از زیارتگاه‌های اساسی کشور ایران تبدیل گردیده، و آداب و رسوم و باورهای خاصی پیرامون آن صورت پک پذیرایی ترحیم مشهد گرفته‌میباشد.[۲]
این مسجد دارنده ساختمان اداری، هیئت امنا، دایره انتظامات، محل کار تصویب کرامات، انتشارات کتاب جمکران، واحد پژوهش ها، واحد موعظه و کتابخانه تخصصی میباشد.[۳]
تاریخچه
اسم
این مسجد، به خیال قربت به جمکران، به مسجد جمکران آوازه یافته‌میباشد و به جهت انتساب به حجت بن الحسن، مسجد مالک‌الزمان هم نامیده میگردد، در پیشین به مسجد قدمگاه نیز دارای شهرت بوده‌میباشد.[۴]
پیشینه
بدور نمایی از مسجد جمکران در شب
به نقل از تاریخ قم، او‌لین مسجدی که در قم، قبل از هجرت اشعریان از کوفه بدین شهر در اوایل قرن دوم، سازه شوید، مسجد قریه جمکران بود که خَطّاب اسدی آن را نهاد بنیان و در آن به تنهایی نماز می‌گزارد. مدرسی طباطبایی احتمال داده‌میباشد که مسجد جمکران فعلی به عبارتی مسجد خطّاب اسدی باشد که بعد از فرار ساکنان غاضریه از بستگان بنی اسد به جمکران، به هنگام قیام مختار در کوفه، توسعه و گسترش بیشتری یافت. البته عهدوپیمان معروف دربارهٔ ایجاد کرد مسجد کنونی جمکران به داستانی بر میگردد که میرزا حسین نوری نقل کرده‌میباشد. مبنی بر این حکایت، حسن بن مثله جمکرانی به‌دنبال رؤیایی که می‌بیند، در سه شنبه ۱۷ رمضان ۳۷۳ هجری قمری[۵] به سرویس حجت بن الحسن می رسد و در آن گرد هم آیی فرمانِ تشکیل داد مسجد در مکانی که برگزیده و در آن علامت‌هایی قرار داده گردیده، نماز خاص آن مسجد و قربانی کردن یک بز و انفاق آن بر عموم به وی ابلاغ می گردد، بعد از آن سیدابوالحسن، از درآمد زمین سابق الذکر، که در مشت حسن بن مسلم بوده، به اضافه وجوه نتایج از زمین ها رَهَقِ منطقه اَردَهالِ کاشان، مسجد را، با سقفی از چوب، تاسیس می‌نماید. پژوهشگران تعدادی اِشکال بر این حکایت وارد کرده‌اند، که از آن گزاره میباشد: وفات روضه خوان صدوق پیش از وقوع این واقعه؛ تألیف کتاب تاریخ قم در ۳۷۸ و عدم وجود ورژن‌ای از اصل عربی آن و بیان نشدن این حکایت در ورژن فارسی آن؛ و ثابت‌نشدن صحت انتساب کتاب مونس الحزین فی معرفة الحق و الیقین به روحانی‌صدوق. برخی نیز به‌این اِشکالها جواب داده‌اند.[۶] در عین هم اکنون، در دهه‌های اخیر اکثری از مراجع تبعیت و علما برای این مسجد احترام و قداست ویژه قائل گردیده و برای عبادت در آنجا حضور یافته و عبادت در آنجا را به دیگرافراد نیز سفارش کرده‌اند.[۷][۸] نجم الدین طبسی به گزارش ناصر مکارم شیرازی میگوید که مسجد مقدس جمکران دارنده مدرک قطعی میباشد و به امر حجت بن الحسن تأسیس گردیده و اذن نمی‌دهیم که کسی با شبهه ها سندیت مسجد را تحت سؤال برنده شود.[۹]
دربارهٔ این مسجد در هیچ‌یک از منابع تاریخی سخنی وجود ندارد و صرفا منشی قمی، علاوه بر اتفاق ها سال ۹۸۶، در گستردن‌درحال حاضر میرغیاث‌الدین محمد میرمیران نوشته‌میباشد که وی به هنگام توقف در قریه لَنجَرودِ قم، گاهی در مَقامِ با احترام حجت بن الحسن در جمکران اعتکاف می کرد، که به گفته فقیهی غرض از آن جایگاه، مسجد جمکران میباشد. اگاهی دیگر، مأخود از کتیبه تاریخی مسجد، شامل شعری با مادّه تاریخ ۱۱۶۷، میباشد که به تعمیر مسجد در آن سال اشاره دارااست. ظاهراً در به عبارتی مجال راهی درشکه‌رو برای مسجد تاسیس شوید.[۱۰]
مراسم شب قدر رمضان ۱۳۹۶
در اواخر زمان قاجار و اوایل عصر پهلوی، ساختمان مسجد سابق و نصفه‌ویران بود. رونق مسجد جمکران در روزگار اخیر به جهت همت محمد تقی بافقی میباشد. پیش از وی صرفا برخی از اشخاص مطّلع برای شب‌زنده‌داری به مسجد جمکران می‌رفتند. بافقی هر شب چهارشنبه، به یار و همدم گروهی از طلاب، پیاده به مسجد می رفت و نماز مغرب و عشاء را در آنجا اقامه میکرد و تا اذان صبح در آنجا به عبادت می‌پرداخت و به این‌ترتیب، اعتنا عموم را بدین مسجد جلب کرد.[۱۱]
بعد از تشکیل اولیه هیئت امنای مسجد در ۱۳۹۴ ه‍. ش، پایین پژوهش سازمان اوقاف، اعتنا بیشتری به‌این مسجد شد. بعد از برد انقلاب اسلامی، شورای رئیس حوزه علمیه قم اعضای هیئت اعضای هیئت امنا را معرفی کرد و اداره موقوفات نیز رسیدگی بر کارها مسجد را برعهده گرفت. این مسجد دارنده ساختمان اداری، هیئت امنا، دایره انتظامات، محل کار تصویب کرامات، واحد انتشارات و پژوهش ها، واحد موعظه و کتابخانه تخصصی میباشد و هر ساله حدود پانزده میلیون زائر دارااست.[۱۲]
بخش اعظمی از شیعه‌ها شب چهارشنبه و شب نصفه شعبان - به دنیا آمدن حجت بن الحسن - بدین مسجد میروند و جاری ساختن آن را بجا میاورند. ایفا آن دو رکعت نماز تحیت مسجد میباشد و دو رکعت نماز که به نماز امام فرصت پر اسم و رسم میباشد به نحوه‌ای خاص به‌مکان آورده می‌شو
(اسم‌های دیگر: مسجد صاحب و مالک‌الزمان، قدمگاه، حسن بن مثله) یکی مشهورترین و مهمترین مساجد شیعه‌ها و منسوب به حجت بن الحسن امام دوازدهم شیعه‌ها دوازده امامی میباشد که در محدوده محلهٔ جمکران شهر قم واقع شده است. این مسجد، به خیال و خاطر قرارداشتن درین محله، به مسجد جمکران آوازه یافته‌میباشد و به منجر انتساب به حجت بن الحسن، مسجد صاحب و مالک‌الزمان هم نامیده می‌گردد، در پیشین به مسجد قدمگاه نیز دارای اسم و رسم بوده‌میباشد. به گفته دانشنامه عالم اسلام جمکران در قبل روستای مهمی بوده و اسم آن در کتاب تاریخ قم بارها تکرار شده است.[۱] این مسجد سوابق‌ای بیش تر از ۱۰۰۰ سال داراست و در سده اخیر در‌پی اعتنا شماری از علمای شیعه، به یک کدام از زیارتگاه‌های اساسی کشور‌ایران تبدیل گردیده، و آداب و رسوم و باورهای خاصی پیرامون آن صورت گرفته‌میباشد.[۲]
این مسجد دارنده ساختمان اداری، هیئت امنا، دایره انتظامات، دفتر کار تصویب کرامات، انتشارات کتاب جمکران، واحد پژوهش ها، واحد پند و کتابخانه تخصصی میباشد.[۳]
تاریخچه
اسم
این مسجد، به خیال قربت به جمکران، به مسجد جمکران آوازه یافته‌میباشد و به جهت انتساب به حجت بن الحسن، مسجد صاحب و مالک‌الزمان هم نامیده میشود، در پیشین به مسجد قدمگاه نیز پر اسم و رسم بوده‌میباشد.[۴]
پیشینه
به دور نمایی از مسجد جمکران در شب
به نقل از تاریخ قم، او‌لین مسجدی که در قم، قبل از مسافرت اشعریان از کوفه بدین شهر در اوایل قرن دوم، سازه شوید، مسجد قریه جمکران بود که خَطّاب اسدی آن را نهاد بنیان و در آن به تنهایی نماز می‌گزارد. مدرسی طباطبایی احتمال داده‌میباشد که مسجد جمکران فعلی به عبارتی مسجد خطّاب اسدی باشد که بعداز فراروگریز ساکنان غاضریه از خویشاوندان بنی اسد به جمکران، به هنگام قیام مختار در کوفه، توسعه و گسترش بیشتری یافت. ولی قسم معروف دربارهٔ تشکیل داد مسجد کنونی جمکران به داستانی بر می شود که میرزا حسین نوری نقل کرده‌میباشد. مبنی بر این حکایت، حسن بن مثله جمکرانی پیرو رؤیایی که می‌بیند، در سه شنبه ۱۷ رمضان ۳۷۳ هجری قمری[۵] به سرویس حجت بن الحسن می رسد و در آن گردهمایی فرمانِ ایجاد کرد مسجد در مکانی که برگزیده و در آن آرم‌هایی قرار داده گردیده، نماز خاص آن مسجد و قربانی کردن یک بز و انفاق آن بر عموم به وی ابلاغ می شود، بعد از آن سیدابوالحسن، از درآمد زمین سابق الذکر، که در دست حسن بن مسلم بوده، به اضافه وجوه نتیجه ها از زمین ها رَهَقِ حیطه اَردَهالِ کاشان، مسجد را، با سقفی از چوب، تاسیس می‌نماید. دانشمندان چندین اِشکال بر این حکایت وارد کرده‌اند، که از آن پاراگراف میباشد: وفات روحانی صدوق پیش از وقوع این رخداد؛ تألیف کتاب تاریخ قم در ۳۷۸ و خلا ورژن‌ای از اصل عربی آن و بیان نشدن این حکایت در ورژن فارسی آن؛ و ثابت‌نشدن صدق انتساب کتاب مونس الحزین فی معرفة الحق و الیقین به روحانی‌صدوق. برخی نیز به‌این اِشکالها جواب داده‌اند.[۶] در عین حالا، در دهه‌های اخیر بخش اعظمی از مراجع پیروی و علما برای این مسجد احترام و قداست ویژه قائل گردیده و برای عبادت در آنجا حضور یافته و عبادت در آنجا را به بقیه افراد نیز سفارش کرده‌اند.[۷][۸] نجم الدین طبسی به گزارش ناصر مکارم شیرازی می گوید که مسجد مقدس جمکران دارنده گواهی قطعی میباشد و به فرمان حجت بن الحسن تأسیس گردیده و اذن نمی‌دهیم که کسی با شک ها سندیت مسجد را تحت سؤال غالب شود.[۹]
دربارهٔ این مسجد در هیچ‌یک از منابع تاریخی سخنی وجود ندارد و صرفا منشی قمی، خلال اتفاق ها سال ۹۸۶، در گستردن‌اکنون میرغیاث‌الدین محمد میرمیران نوشته‌میباشد که وی به هنگام توقف در قریه لَنجَرودِ قم، گاهی در مَقامِ با احترام حجت بن الحسن در جمکران اعتکاف می کرد، که به گفته فقیهی هدف از آن رده، مسجد جمکران میباشد. اگاهی دیگر، مأخود از کتیبه تاریخی مسجد، دربرگیرنده شعری با مادّه تاریخ ۱۱۶۷، میباشد که به تعمیر مسجد در آن سال اشاره داراست. ظاهراً در به عبارتی فرصت راهی درشکه‌رو برای مسجد تاسیس شوید.[۱۰]
مراسم شب قدر رمضان ۱۳۹۶
در اواخر عصر قاجار و اوایل زمان پهلوی، ساختمان مسجد سابق و نصفه‌ویران بود. رونق مسجد جمکران در زمان اخیر به جهت همت محمد تقی بافقی میباشد. پیش از وی صرفا بعضا از اشخاص مطّلع برای شب‌زنده‌داری به مسجد جمکران می‌رفتند. بافقی هر شب چهارشنبه، به یار گروهی از طلاب، پیاده به مسجد می رفت و نماز مغرب و عشاء را در آنجا اقامه میکرد و تا اذان صبح در آنجا به عبادت می‌پرداخت و به‌این‌ترتیب، اعتنا عموم را به‌این مسجد جلب کرد.[۱۱]
بعداز تشکیل اولیه هیئت امنای مسجد در ۱۳۹۴ ه‍. ش، ذیل تحقیق سازمان اوقاف، دقت بیشتری بدین مسجد شد. بعداز برد انقلاب اسلامی، شورای رئیس حوزه علمیه قم اعضای هیئت اعضای هیئت امنا را معرفی کرد و اداره وقف نیز بررسی بر کارها مسجد را برعهده گرفت. این مسجد دارنده ساختمان اداری، هیئت امنا، دایره انتظامات، دفتر کار تصویب کرامات، واحد انتشارات و پژوهش ها، واحد راهنمایی و کتابخانه تخصصی میباشد و هر ساله حدود پانزده میلیون زائر داراست.[۱۲]
بخش اعظمی از شیعه‌ها شب چهارشنبه و شب نصفه شعبان - میلاد حجت بن الحسن - بدین مسجد میروند و اجرا آن را بجا می آورند. انجام آن دو رکعت نماز تحیت مسجد میباشد و دو رکعت نماز که به نماز امام مجال پر اسم و رسم میباشد به طریق‌ای خاص به‌مکان آورده می‌شو

انگیزه تشکیل داد مسجد امام اصفهان
فرمان روا طهماسب صفوی درپی برد در یکی مبارزه های خویش، نذر کرد که به خواسته ثنا و قدردانی از خدا، مسجدی تاسیس نماید، ولی نزاع و مبارزه های پشت سرهم که صورت بخشید، فرصتی برای وی باقی نگذاشت تا بتواند نذرش را به ایفا برساند. وقتی که نوه وی (فرمانروا عباس صفوی) به خلافت رسید این نذر پدربزرگش را با هزینه فردی خویش ادا کرد و ثوابش را به روح وی نثار نمود. دیدنی میباشد بدانید که سلطان عباس صفوی قصد داشت دقت همگان را به روی میدان نقش عالم منعطف نماید، از همین رو همت های خویش را اعمال بخشید تا مسجدی باشکوه سازه نماید. وی به خواسته گرامیداشت جد خویش، اسم فرمان روا را بر روی مسجد بنیان. در گذر فرصت این مسجد به اسم های گوناگونی خوانده شد که عبارت اند از: مسجد سلطان، مسجد سلطانی نو، مسجد جامع عباسی، مسجد المهدی پک پذیرایی ترحیم مشهد و مسجد امام.
یکی دیدنی ترین بخش های مسجد امام اصفهان سنگ شاخص ساعت بوده که بیان‌کننده ظهر فقهی میباشد. این سنگ که طبق اصول مهندسی خاصی به وجود آمده در مجموع روزهای سال، به هنگام ظهر فارغ از سایه است.
نشانی: کشور ایران/ اصفهان/ میدان نقش عالم
تلفن: 03132225486
مسجد استقلال (اصلی ترین مسجد جنوب شرق آسیا)
مسجد استقلال وسیعترین مسجد مجمع الجزایر اندونزی میباشد که در جاکارتا سازه شد‌ه‌است. ایجاد کرد این مسجد در سال 1961 استارت شد و تا سال 1978 ادامه داشت. مسجد استقلال که بنای مکعبی صورت را مشمول می گردد، دارنده 7 ورودی میباشد. گنبد این مسجد از متاع استیل میباشد که قطری 45 متری و ارتفاعی 17 متری داراست.
در فضای مهم مسجد 12 ردیف پیاده سازی گردیده البته ایوان هایی که در پشت آن قراردارد، در مجموع 1800 ردیف را در اخلاق مکان داده میباشد. گنجایش فضای داخلی و فضای گشوده مسجد استقلال حدود 200 هزار نفر است.
مسجد سلیمانیه
مسجد سلیمانیه یک کدام از دیگر از مساجد جالب مرز و بوم ترکیه میباشد که به عصر عثمانی مربوط می‌گردد و در سال 1556 به وسیله فرمان روا سلیمان مبنا گذاری شد. معمار این مسجد میمار سینان بود که همت بخش اعظمی برای ایجاد کرد این سازه کرد. تراس درونی مسجد 4 مناره در 4 کناره خویش مکان داده که از این دربین 2 مناره در دو سوی مسجد و 2 مناره هم در انتهای ایوان واقع شد‌ه‌است. این مسجد مجموعاَ 3 درب ورودی داشته که برنامه ای دیده نواز دارا هستند.
فضای داخلی مسجد حدود 3400 متر مربع میباشد. در مسجد سلیمانیه قسمت های دیگری از قبیل: مکتب طب، مهمان منزل، درمان‌گاه، رستوران، مکتب طب و کاروانسرا هم وجود دارااست که گردشگران تور ترکیه میتوانند از آن‌ها برخوردار شوند.
مسجد حسن دوم (دارنده بلندترین مناره دنیا)
یک کدام از دیگر از زیباترین مساجد دنیا در آفریقا و در جوار اقیانوس اطلس قراردارد که نمایی بی سابقه داراست. مسجد حسن دوم مناره ای 210 متری دارااست که باعث گردیده آن را بین مساجد عالم متمایز نماید. معمار این سازه میشل پینسیو بوده که به شایسته ترین صورت پیاده سازی آن را جاری ساختن داده میباشد، وی به فرمان سلطان حسن دوم این شغل را به اعمال رساند. بعداز اینکه تشکیل داد این مسجد یا این که مبلغ 800 میلیون دلار و به واسطه یاری های مردمی نقطه نهایی یافت، گردش گر ها توانستند در سال 1993 از قسمت های متفاوت آن بازدید به شغل آورند.

صحن در مسجد
یکی خصوصیت های بارز معماری قبل از اسلام کشور ایران و مسجد، تراس میباشد. تراس مربع یا این که مربع مستطیل صورت میباشد که در مسجد ایراینی صحن نیز خوانده می‌شود. اکثر وقت ها اول فضایی میباشد که خداپرست در وقت ورود در آن قرار می‌گیرد. به مراد وضو دریافت کردن برای ورود به فضای مسجد در کشور ایران باید حوضی در اواسط این صحن پک پذیرایی ترحیم مشهد تعبیه گردد.
ایوان
در مسجد اهل ایران ایوان بخشی از آن میباشد که مستقیما به سوی دنیا ملکوتی یا این که دنیا گزینه آرزوی مومنان باز شد‌ه‌است. ایوان مسجد در کشور‌ایران، در واقع مکانی با ویژگی کیهانی که می بایست آن را به مثابه تالاری تلقی کرد ک گنبد آن، سقف ملکوتی، آسمان میباشد. این نگاه کیفیتی فرا کالبدی به اجزای فضایی اهل ایران می‌دهد. ایوان از یک فضای معمولی کالبدی به فضایی هم داخلی هم فرنگی تمجید می شود.
فضایی فرنگی نسبت به فضاهای دورادور آن وداخلی از آن جهت که با همت اسمان یک فضای بدون نقص میگردد. این سقف اسمان که گنبد ایوان اهل ایران میباشد دارنده چهار رکن یا این که شالوده میباشد . چهار تراس در جهت چهار رکن فقیه نیز تشکیل شده اند . به این ترتیب یک پایه هندسی متقاطع چلیپایی که سوی موادسازنده فقید را آرم می‌دهند به چهار رکن نمادین یعنی ایوانها ختم میشوند .
حیاط
یک کدام از موادتشکیل دهنده قدیم معماری اهل ایران میباشد که به طور بی آلایش از تاقی ساخته شده که یک طرف آن گشوده میباشد. رفته رفته حیاط در مسجد اهل ایران تحت عنوان نماد مشخصه مسجد به مدل اهل ایران شناخته گردیده است و مساجد کشور‌ایران معمولا از یک تا چهار ایوانه از هم متمایز می باشند.
تراس ها را در نزدیکی صحن یا این که ایوان مسجد اعمال می نمایند که خویش ساخت سلسله مراتب می نماید برای ورود به شبستان ها که محل اساسی عبادت میباشد، سوابق بنایی واسطه در میان صحن و باطن سازه به اسم تراس که به پیش از اسلام و به اشکانیان و ساسانیان گشوده می‌شود و از دید کارکردی، این فضای خالص اهل ایران، نقش واسطه فی مابین باطن و برون سوز‌و‌سرما و گرما، فروغ و روشنایی و ظلمت اعمال می نماید.
این اطراف، فضای تعقل و مشاجره مسلمین بعداز نماز، تماشای صحن و پندار خداپرست در فقیه خلقت میباشد. حیاط های مسجد اهل ایران دارنده تزئنات متنوعی می‌باشند مثلا مقرنس که در بالا به طور معمولی انجام میشده البته رفته رفته به صورت بی نقص تری در آمد، هر یک‌سری که کاربرد مقرنس در بعدازظهر سلجوقی متداول بوده و لیکن نقط ی اوج آن در بعد از ظهر ایلخانان میباشد.
معمولا مقرنس کاری را با خشت یا این که کاشیکاری تزیین می نمایند. این مقرنس ها جلوه های دنیوی روشنایی خدایی می‌باشند که از بالای حیاط ها و محراب ها به طور ستاره معلق گردیده اند.
مناره
مناره یکی‌از موادتشکیل دهنده کالبدی ویژه در بناهای مذهبی اسلامی میباشد که پیشینه ای قدیمی در معماری پیش از اسلام داشته میباشد. این عنصر در طول تاریخ و در‌پی ادراک آدم از معنا و همینطور در ادغام با الگوهای معماری مملکت های گوناگون ، اشکالی متفاوت یافته و با اهدافی مختلف آیتم استعمال قرار گرفته میباشد.
در معماری اسلامی نیز به کارگیری از عنصر منار مداقه بدون شوخی یافته میباشد تا جایی که‌این عنصر در کنار گنبد و سردر، تحت عنوان مهم‌ترین و رایج ترین نماد های شهری جهت معرفی مسجد اهل ایران و راءس شهر سلامی آیتم به کار گیری قرار گرفته اند. منار ضمن آنکه به صورت سنتی جای اذان بیان کردن میباشد، علامت و ارشادوراهنمایی میباشد شهری، اشاره به هدایتی میباشد آسمانی با نشانه زمینی، تحت عنوان شاخص و محل تکرار اسماء الهی و آسمانی میباشد.
صورت نمادی منار القای مفاهیم بزرگی و دوباره و عظمت را در ذهن میرساند که گاه علل سیاسی نیز داشته میباشد.