به کنیۀ ابوسهل راضی شدم. پس این لقب بر وی ماند و آن اسم فسخ شد.[۸]
به یقین ابن ندیم، ابوسهل بن نوبخت کتابهایی از فارسی به عربی ترجمه کرده و محور علم وی بر کتابهای ایرانیان میباشد. [۹] ابن ندیم در کتاب الفهرست بعضا از کتابهای ابوسهل بن نوبخت را ذکر شده میباشد. [۱۰] به عنوان مثال تالیفات ابوسهل کتاب النّهمطان فی الموالید میباشد که در دانش نجوم و موالید بوده میباشد.[۱۱] ابن ندیم مطالبی را از این کتاب درباره تاریخ دانش نجوم نقل نموده است. [۱۲] وی منشأ این دانش را به ایرانیان در طی جمشید نسبت داده میباشد و تدوین دوباره آن را که بعد از غلبۀ اسکندر و بعد از زمان ملوک الطوایف (اشکانیان) اعمال گرفته شغل اردشیر ساسانی و پسرش شاپور دانسته میباشد و بهویژه سهم انوشیروان را درینباره یادآور گشته و از علم دوستی وی کلام گفته میباشد. به گفته ابن ندیم، ابوسهل در «بانک الحکمه» هارون الرشید عمل مینموده است.[۱۳] به یقین بعضا از محققین، فقط تاثیر باقیمانده از ابوسهل بن نوبخت، کمی از صفحه های کتاب النهمطان فی معرفه طالع الانسان پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.[۱۴]
ابوسهل نوبختی
نوشته ی علمیٔ مهم: ابوسهل نوبختی
اسماعیل بن علی بن اسحاق بن ابی آسان ابن نوبخت (۲۳۷ ـ شوال ۳۱۱ق)، دارای اسم و رسم به ابوسهل نوبختی متکلم نام دار امامی بومی بغداد از فامیل نوبختیان بود. اقبال آشتیانی با استناد به گفته ذهبی، درگذشت ابوسهل را در شوال ۳۱۱ق میداند. [۱۵] او در بیشتر عصر غایب بودن صغری یکیاز پیشوایان و حامیان بلند رتبه امامیه بغداد بوده و بین عامه شیعهها امامی جایگاهی ویژه داشته میباشد. او نصیب متعددی از شغلهای علمی خویش را به دعوا در مورد مسأله امامت، به ویژه غایب بودن امام دوازدهم(ع) مصروف داشته میباشد.
ابوسهل در طول کودکی امام غایب(ع)، به ملاقات آن حضرت دست یافته میباشد. همینطور وی در زمان سفارت حسین بن روح نوبختی، با او همیاری قربت داشته میباشد.
حسین بن روح نوبختی
نوشتهی علمیٔ مهم: حسین بن روح نوبختی
ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی (درگذشت ۳۲۶ق) سومی نایب خاص امام مهدی(عج) که از معتمدان محمد بن عثمان (دومین نایب امام فرصت(ع)) و از نزدیکان او در بغداد به شمار میرفت.[۱۶] وی از اصحاب امام حسن عسکری(ع) بود.محمد بن عثمان در آخرین روزهای حیات، به فرمان امام مهدی(عج) اورا تحت عنوان جانشین خویش معرفی کرد؛ بعد از آن شیعهها برای تحویل اموال به او بازگشت میکردند.[۱۷] دوران نیابت وی ۲۱سال زمان برد.
حسن بن موسی نوبختی
نوشتهعلمیٔ مهم: حسن بن موسی نوبختی
ابو محمد حسن بن موسی نَاینترنتَختی، از متکلمان و فلاسفه امامیه قرن سوم و چهارم قمری. وی از اول پژوهشگران مسلمانی میباشد که درباره ملل و نحل کتاب نوشتهاند. او نزد ابو آسان نوبختی شاگردی کرد.
نوبختی در زمان غایب بودن، با تمایلهای فلسفی و دوراندیشی از اصول و مبانی اعتقادی فرقههای متعدد، دلیلهای عقلی را در تحکیم مبانی اعتقادی امامیه بهعمل گرفت.
او با متکلمان معتزلی و امامی مشهوری زیرا ابوعلی جبائی، ابوالقاسم بلخی، محمد بن عبدالله بن مَمَلک اصفهانی و ابن قبه رازی، مناظره داشته میباشد. نوبختی اثر ها زیادی نگاشت که بعضی از آن ها تا قرن هفتم هجری قمری جان دار بوده میباشد؛ فرق الشیعه صرفا اثری میباشد که از وی بر مکان باقی مانده میباشد.
قوم و قبیله نوبختی در منابع
عباس اقبال آشتیانی کتابی را با تیتر فامیل نوبختی در زمینه ی قبیله نوبختی نوشته میباشد.[۱۸] این کتاب به گویش عربی نیز ترجمه گردیدهاست.[۱۹]
پانویس
اقبال آشتیانی، قوم و قبیله نوبختی، ۱۳۴۵ش، ص۶-۷.
زریاب، «آل نوبخت»، ص۱۷۷.
مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۲۲۳.
خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۹۹۷م، ج۱، ص۸۸.
ابوریحان بیرونی، اثرها الباقیه، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص ۴۲۱.
خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۰، ص۵۶-۵۷.
طبری، تاریخ طبری، ۱۸۷۹م، ج۶، ص۲۶۲.
قفطی، تاریخ الحکماء، ۱۳۷۱ش، ص۵۵۰.
ابن ندیم، الفهرست، بیتا، ص۳۸۲.
ابن ندیم، الفهرست، بیتا، ص۳۸۲-۳۸۳.
ابن ندیم، الفهرست، بیتا، ص۳۸۲-۳۸۳.
ابن ندیم، الفهرست، بیتا، ص۳۳۱.
ابن ندیم، الفهرست، بیتا، ج۱، ص۳۸۲.
ابن ندیم، الفهرست، ۱۳۴۶ش، ص۳۸۲.
اقبال آشتیانی، قبیله نوبختی، ۱۳۴۵ش، ص۱۰۰.
طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۲۲۳
طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص ۲۲۴- ۲۲۶
اقبال آشتیانی، خویشاوندان نوبختی، ۱۳۴۵ش، ص۱.
اقبال آشتیانی، آل نوبخت، ۱۳۸۳ش، ص۱.
منابع
ابن ندیم، محمد بن اسحاق،ٰٰ الفهرست، بیروت، دار المعرفة، بیتا.
ابن ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ترجمه محمدرضا تجدد، طهران، خزانه بازرگانی کشور ایران، ٰ۱۳۴۶.
اقبال آشتیانی، عباس، آل نوبخت، تعریب علی هاشم اسدی، مشهد، بنیاد بازرسیهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۸۳ش.
اقبال آشتیانی، عباس، خویشان نوبختی، طهران، طهوری، ۱۳۴۵ش.
بیرونی، ابوریحان، محمد بن احمد، آثارالباقیه، ترجمه اکبر فقیه سرشت، طهران، امیرکبیر، ۱۳۸۶ش.
خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دارالكتب العلميه، ۱۹۹۷م.
زریاب، عباس، «آل نوبخت»، در گروه دایره المعارف تبارک اسلامی، طهران، راءس دایره المعارف
چگونه بهترین پک پذیرایی برای مراسم ترحیم را انتخاب کنیم؟