عضو هیات مؤسس انجمن صنفی مرمتگران اثر ها فرهنگی و هنری اصلاح نوسازی مسجد جامع عباسی/امام اصفهان را مشروط به قوانینی قابلیتپذیر دانست و در عین هم اکنون بیان کرد: ایرادات گنبد مسجد روحانی لطفالله در قیاس با مسجد امام (جامع عباسی) زیاد خلا؛
پک پذیرایی ترحیم مشهد بازسازی گنبد مسجد امام ایرادات فاحش داراست و مناسبتترین کلمه و واژه برای وصف حالت آن، «فاجعه» میباشد.
تکثیر تصاویری از گنبد مسجد جامع عباسی مدتی میباشد در کانالهای اجتماعی رمز و صدای متعددی به پا نموده است. داستان از این قرار میباشد که بعداز برچیده شدن بخشی از داربستهایی که بیشتراز ۱۱ سال روی گنبد این سازه نصب گردیده بوده، ایرادهایی در تجدید بنا پدیدار گردیده است. گنبد با کژی، فرورفتگی و انحنا و ناهمواریهایی به ویژه در رأس و همینطور تفاوت رنگ در کاشی و نقش، مواجه میباشد؛ طوری که برخی مرمتگران آن را یک «فاجعه مرمتی» دانستهاند.
مدیرکل به جا مانده فرهنگی استان اصفهان هرچند این نقد ها را پذیرفته، البته ادله مهم این فاجعه را فشار و سنگینی ۱۱ ساله داربستها دانسته و به پیمانکار امر اصلاح داده و گفته میباشد: درحالی که اقداماتی روی َسوراخهای یک، دو و سه قدیم گنبد مسجد امام در حالا ایفا میباشد، کاشیهای معیوب و خللداری که سبب ساخت ناهمواری در سطح و رخنههای ۱۵ و ۱۶ گنبد گردیدهاست، برداشته و کاشیهای تازه نصب میشود.
حال فتحالله نیازی ـ مرمتگر و متخصص پژوهشکده هواخواهی و نوسازی اثر ها فرهنگی ـ تاریخی ـ در جواب بدین پرسش که آیا قابلیت اصلاح آنچه فاجعه مرمتی خوانده گردیده است، وجود داراست؟ به ایسنا میگوید: قابلیت اصلاح وجود دارااست. تجدید بنا اصلاحشدنی میباشد، ولی برای برطرف کردن اعوجاج (کژی و خمیدگی) بایستی آن قسمت را بازچینی نمایند و کاشیها عوض خواهد شد که خواه ناخواه آن کاشیها، سلامت بیرون نمیشود. مجدد یک هزینه و فعالیت مازاد میباشد. مجدد می بایست داربست بسته گردد؛ اما داربست بستن اصول خاصی داراست. اینکه الان مطرح مینمایند فشار داربستها یک کدام از عامل ها حال و روز امروز گنبد میباشد، می بایست از آنها این پرسش را پرسید که آیا بررسی وجود نداشته که داربستها را به شکلی بستهاند که فشار وارد نموده است؟ این یکی ایرادهای مهم میباشد؛ چرا از رمز خویش گشوده میکنید؟ داربست برای نوسازی اثرها نفیس، می بایست اصولی نصب خواهد شد. نباید به بنا فشار وارد نماید. حتی موردنیاز میباشد برنامه ای برای کیفیت نصب داربست تنظیم گردد. روی هوا داربست نبندند، زیرا مجدد همین قصه پیش می آید.
وی بعد از آن به اتفاقی که در تجدید بنا گنبد روحانی لطفالله فیس بخشید و به تغییر تحول رنگ یکیاز تَرکهای گنبد سبب شد، اشاره نمود و خاطر نشان نمود: مشکلات بازسازی گنبد مسجد روحانی لطفالله در قیاس با مسجد امام به مراتب خیلی کمتر بود. غلط آنجا بود که روی سطح کاشیها روغن برزک زده بودند که سریع گرد و غبار جذب مینماید. اما روی مسجد امام (جامع عباسی) هم روی کاشیهای ساب زده گردیده، روغن زدهاند و رنگ کاشیها عوض شده میباشد. به هیچ وجه استعمال از پوشش روغن برزک روی کاشی (مسجد روحانی لطفالله) نادرست میباشد و به لحاظ میرسد برای اصلاح شغل خودشان دست بدین شغل می زنند.
«فاجعه مرمتی» گنبد مسجد امام جبرانشدنی میباشد؟
نیازی اضافه کرد: به هر اکنون، مشکلات بازسازی گنبد مسجد روحانی لطفالله در قیاس با مسجد امام زیاد عدم وجود، در گنبد مسجد امام مشکلات فاحش مشاهده می گردد که مناسبتترین کلمه و واژه برای توضیح موقعیت آن «فاجعه» میباشد. با این وجود تجدید بنا آن قابل اصلاح میباشد، تنها می بایست طرح بازسازی ارائه خواهد شد، نوع داربست بستن از پیشین مشخص و معلوم گردد، دو تا سه ناظر داشته باشد و با روشی اصولی اصلاح و بازسازی صورت بپذیرد، وگرنه همین فاجعه مجدد تکرار می شود.
این متخصص نوسازی تاکید کرد: بایستی این فاجعه اصولی اصلاح گردد، اکنون هرچه قدر مجال پیروز شود. اینطور نباشد که تنها بخشهای فرو رفته و ناهموار را صحیح نمایند. بایستی برای بازسازی اصولی آن، یک کمیته فنی از اشخاصی که ذیعایدی نیستند تشکیل خواهد شد، اعضای آن یک توشه از گنبد بازدید نمایند، ایده ها خویش را کتبی به فرد وزیر ارائه دهند، براساس آن نظرها پیمانکار بازسازی را اصلاح نماید. خیر اینکه مدیرکل ارثیه فرهنگی استان اصفهان با پیمانکار تماس بگیرد، به هوای اینکه آبرویشان رفته میباشد، تنها ایرادهایی که چشم گردیده را برطرف نمایند.
نیازی بابیان اینکه نگرانی ما حال خدشه آمدن به قسمتهای تاریخی گنبد میباشد، به اشتباهات اصلی اینشیوه تجدید بنا اشاره نمود و بیان کرد: مرمتگری که برای این فعالیت گزینش گردیده به واسطه شکاف تشریفات بوده میباشد و برهمین پایه ظاهرا صلاحیت پیمانکار را نخواستهاند و مورد بازسازی گنبد مسجد هم وارد مناقصههای پیمانکاری سازمان اپلیکیشن و دارایی نشده میباشد. معمولا درباره بازسازی اثر ها باارزش تاریخی به این شکل واکنش میگردد، ولی در قوانینی از این راه و روش تبعیت میگردد که پیمانکار رتبه یک و با رزومهای شناخته گردیده باشد. از طرفی زمانی پیمانکار به اینراه تعیین گردیدهاست با رعایت آنکه هزینه آن توافقی گزینش می گردد، دیگر عذرای برای چگونگی ذیل نوسازی نباید داشته باشد.
وی اضافه کرد: شنیدهایم که استان اصفهان تجدید بنا گنبد مسجد جامع عباسی/امام را به کسی امانت که مهندس عمران میباشد و خانوادگی دراین عمل بودهاند و کارهایی برای به جا مانده فرهنگی اصفهان جاری ساختن دادهاند. ظاهرا هم تحقیق عالیه تجدید بنا با دانشکده هنر اصفهان بوده میباشد، ولی شواهد علامت میدهد نظارتی در فعالیت نبوده میباشد. الان هم که ارثیه فرهنگی اصفهان و وزارت به جا مانده فرهنگی اذعان مینماید که به هیچ عنوان از مراحل فعالیت و تجدید بنا اگاهی نداشتند، زیرا داربست روی گنبد نصب بوده میباشد؛ ولی نمیدانم این مطالب چقدر سندیت داشته باشد، البته این سخنها مطرح گردیدهاست. درحال حاضر ما فرض را بر این بگیریم که تمامی این اتفاقات افتاده میباشد، که دراین حالت نادرست فاحش چهره داده میباشد، زمانی عمل پر ارزش فرهنگی تاریخی در چنگ پیمانکار قرار داده میشود، می بایست ناظر مستقر و خوب رقم بخورد. وزارت به جا مانده بایستی تحقیق عالیه داشته باشد و از پروژه بازدید میدانی داشته باشد.
«فاجعه مرمتی» گنبد مسجد امام جبرانشدنی میباشد؟
نیازی اذعان کرد: بدیهی میباشد کسی از اولِ نوسازی پژوهش نداشته میباشد، چنانچه کسی هم داعیه مینماید تحقیق داشته، لاف میگوید، زیرا درصورتی که یک دارای تخصص معدودسوابق تجدید بنا هم از پروسه عمل بازدید می کرد به طبع یک سری اختلال مهم وارد میکرد.
متخصص پژوهشکده پناه و بازسازی اثر ها فرهنگی ـ تاریخی در پی این پرسش را مطرح کرد که براساس چه شاخصهایی نوسازی گنبد مسجد امام را بدین پیمانکار واگذار کردهاند؟ اعلامکرد: در صورتی روزمه و مدرک قابل دفاعی از شغل های قبلی پیمانکار مسجد امام وجود دارااست می بایست همگانی نمایند. تجدید بنا تاثیر شاخصی همانند گنبد مسجد امام به طرح مرمتی نیاز دارااست، طرح بازسازی مسجد امام کجاست؟ سود تجدید بنا گنبد نشانه می دهد که ابدا طرح جامع مرمتی وجود نداشته میباشد. می بایست پیش از آغاز عمل، پیمانکار، گنبد را مستندنگاری، زخمنگاری و نقشهبرداری میکرد. حتی از قبلی بایستی معلوم می شد از چه مصالحی قرار میباشد استعمال نماید، از چه مثال کاشیهایی استعمال مینماید. کاشیها چطور قرار میباشد پخته شوند. شغل های آزمایشگاهی روی کاشیهای اساسی جاری ساختن داده میباشد؟ ترکیبات رنگی لعاب کاشی بر پایه ی کاشیهای تاریخی، چگالی، مقاومت و درصد تخلخل، رطوبت و دمای کاشی و همگی مسائل در آن طرح جامع تجدید بنا بایستی نظر می شد و براساس آن، تجدید بنا را با بررسی وزارت به جا مانده، ناظر ساکن اداره ارثیه استان اصفهان و حتی ناظر سوم برای مثال از دانشکده هنر اصفهان ایفا میدادند که به حیث میرسد هیچ یک از این امور جاری ساختن نشده میباشد.
وی درباره گفتگوها مدیرکل ارثیه فرهنگی استان اصفهان مبنی اینکه سنگینی و فشار داربستهای ۱۱ ساله، از عامل ها مخرب و تاثیرگذار در خروجی بازسازی بوده میباشد، بیان کرد: هرچند بخشی از دست اندرکاران گفته شده می تواند در صورت امروز گنبد مؤثر بوده باشد، به عنوان مثال روی کاشیهای گنبد از روغنی مستعمل که اینک گرد و غبار گوشه و کنار روی آن نشسته و سبب گردیده رنگ کاشیها یه خرده تغییر تحول نماید، یا این که رنگ درز فی مابین کاشیها عوض شده میباشد، ولی این دلیلی که آوردهاند "داربست فشار آورده میباشد"، چه معنا میدهد؟ یعنی داربست فشار وارد کرده و تَرک گنبد را مبتلا فرورفتگی و انحنا نموده است!؟ این کلام یعنی آنقدر عمل ضعیف انجام یافته که در قبال یک داربست مقاومت نداشته میباشد، پس این چه مرمتی میباشد؟!
نیازی خاطر نشان کرد: در گنبد مسجد امام ایرادات فاحش دیگری چهره داده، از جمله نقوش مشکل دارااست، رنگ و طرح کاشی مشکل داراست. روی کاشی را ساب زدهاند. عالی مشخص میباشد ناشیانه عمل شدهاست و پیمانکار هر کاری منظور در گنبد اعمال داده میباشد. دلیل همگی اینها، عدم وجود بررسی درست و اصولی و خلا طرح جامع بازسازی برای گنبد مسجد جامع عباسی/امام میباشد. رعایت نکردن این دو زمینه سبب مجموع اتفاقات مسجد امام گردیده و آنچه امروز در گنبد مشاهده میگردد. هم اکنون ارثیه فرهنگی بگوید به ما ربطی نداشته و ما اگاهی نداشتیم. وزارت به جا مانده هم از آن طرف ابراز بیاطلاعی نماید. پرسش ما از آنان این میباشد آیا مایحتاج عدم وجود یک کمیته فنی برای نوسازی این تاثیر با ارزش تشکیل میدادند، از چندین متخصص در قسمت یادگرفتن، ستادی، تشکلهای صنفی دعوت میکردند و حیث دیگر متخصصان را درباره طرح بازسازی آن میگرفتند. تا ۲۰ سال پیش ما کمیته فنی تزئینات داشتیم، طرح در آن کمیته با حیث چند دارای تخصص رسیدگی می شد، پیمانکار از طرح خویش مدد یا این که رفع گونه های میکرد، ولی دیگر اینگونه شیوهای نیست، مشورت کردن از ارثیه فرهنگی رخت بربسته میباشد، همگی به طور انفرادی شغل مینمایند و هنگامی هم که فعالیت وخیم میگردد تقصیرها را گردن یکدیگر میاندازند. در ماجرای مسجد امام کلیه ما مسؤول هستیم، می بایست آن را صحیح به نسل آتی جابجایی دهیم و در صورتیکه قرار میباشد آن را اینطوری تحویل دهیم، عالی میباشد ابدا دست نزنیم.
این متخصص نوسازی همینطور اظهار کرد: با وجود خیل عظیم متخصصان جايگاه یک تجدید بنا، نمیدانم با چه تفکری بازسازی اثرها پر ارزش و شاخص و گران بها را به گروهی ناشناخته واگذار مینمایند و در انتها هم هیچکس مسؤولیت شغل را قبول نمینماید و کلیه هم کارایی داراهستند دیگری را تقصیر کار بدانند. در ماجرای مسجد امام به هیچ وجه درنگ نمیکردند مورد رسانهای گردد، اندیشه میکردند شغل را همینطوری تحویل می دهند و تک تک می شود.
«فاجعه مرمتی» گنبد مسجد امام جبرانشدنی میباشد؟
مسجد جامع عباسی که در حال حاضر به اسم مسجد امام دارای اسم و رسم میباشد و به آن مسجد پاد شاه نیز گفته میگردد، ۱۵ دی ماه سال ۱۳۱۰ در فهرست اثر ها ملی تصویب گردیده، این مسجد یاور با تیم میدان نقش دنیا در فهرست اثر ها جهانی یونسکو نیز تصویب شدهاست.
سازه بر توضیحات مدیرکل به جا مانده فرهنگی استان اصفهان، گنبد این مسجد در یک قرن اخیر بیشتراز سه توشه تجدید بنا شدهاست؛ یک توشه در سالهای ۱۳۱۶.۱۳۲۸ که نوسازی کلی شد، در دهه ۴۰ که بازسازیهای جزئی روی گنبد اعمال شد و در غایت دهه هشتاد که بی نقص بازسازی شد.
درین دهه یک توشه گنبد را از سال ۱۳۷۹ تا حدود سال ۸۵ بی نقص نوسازی کردند که شغل با تعیین اصفهان تحت عنوان پایتخت فرهنگی دنیا اسلام متوقف و داربستها گشوده شد، درحالی که نوسازی سه رخنه آن از ۱۶ رخنه باقیمانده بود، در فیض سال ۱۳۸۹ توشه دیگر داربستها را روی گنبد دانش کردند تا تجدید بنا را نقطه پایان دهند کهاین پروسه تا سال ۱۴۰۱، بیشتراز ۱۱ سال زمان برد. علیرضا ایزدی به استناد این بازسازیها در حال حاضر ادعا دارد: «دیگر هیچ کاشی اصیل صفوی روی گنبد باقی نمانده میباشد.»
نقل شده میباشد روی گنبد مسجد جامع عباسی/ امام بیش تر از ۵۰۰ هزار قطعه کاشی عمل گردیدهاست. این گنبد یکی شاهکارهای معماری اصفهان میباشد که بهشکل دو قالب (دو پوش) سازه گردیده است. طول گنبد داخلی ۳۸ متر و گنبد فرنگی ۵۴ متر میباشد.
پک پذیرایی ترحیم مشهد برای مراسم ختم در مسجد؛ چه ترکیبی مناسبتر است؟