???? ???? ???????

محمد بن محمد بن علی بن ابی طالب بن عَلْقَمی (۵۹۱ -۶۵۶ق) معروف به اِبْنِ عَلْقَمی، سیاستمدار شیعه‌مذهب و واپسین وزیر عباسیان. برخی از مورخان اهل سنت که خلق اورا در حادثه تسخیر بغداد ملامت کرده‌اند، از کفایت و کاردانی و دانایی وی در کشورداری به خیر و خوبی کلام پک پذیرایی ترحیم مشهد گفته‌اند.

به دنیاآمدن
او در ۵۹۱ق چشم به جهان گشود.[۱] البته بعضی از منابع، سن اورا به هنگام درگذشت ۶۳ یا این که ۶۶ سال ضبط کرده و به طور ضمنی، تولدش را در ۵۹۰ یا این که ۵۹۳ق صحیح‌خیس دانسته‌اند.[۲] لقب وی ابو طالب میباشد و لقبش موید الدین. بغدادی[۳] و اسدی نیز خطابش کرده اند. ولی به ابن علقمی دارای اسم و رسم گشته میباشد.[۴]

نسب و مذهب
برخی از مورخان ابن علقمی را اهل ایران و اهل قم دانسته‌اند،[۵] لیکن بناکتی او را عرب تبار و از نسل اسد بن خزیمه، از اجداد نبی(ص) به شمار آورده میباشد.[۶] ابن طقطقی که دراین باره به شرح بیشتری کلام گفته، ابن علقمی را از طایفه بنی اسد و از شهر نیل عراق دانسته میباشد که بابا بزرگش نهری موسوم به علقمی در کنار فرات حفر کرد و از این روی این اسم بر وی گذارده شد.[۷]

ابن‌ علقمى‌ سیاستمداری‌ فاضل‌ و شیعى‌ مذهب‌ بود و بر این‌ مذهب‌ تعصب‌ مى‌ورزید.

اساتید
او در اوان جوانی در حله نحو و وقار را نزد ابن ایوب عمیدالرؤساء ـ از پژوهشگران شیعی ـ آموخت. آن‌گاه به بغداد رفت و نزدابوالبقاء عبدالله بن حسین عکبری به فراگیری تلاوت پرداخت. متفحص حلی از سایر عده ای میباشد که ابن علقمی از او دستیابی دانش نموده است.[۸]

در دستگاه عضدالدین
او نزد خالو خویش عضدالدین ابونصر خجسته بن ضحاک قمی که مردی فاضل و از بزرگان دولت عباسی و استاددار خلیفه مستنصر بود، شتافت. ابن علقمی چندی در دستگاه وی به رمز موفقیت و آنگاه در دیوان ابنیه به نیابت او گمارده شد و در آنجا به یاد دادن رشته طومار نگاری و انشای طومار‌های دیوان پرداخت. هنگامی که عضدالدین درگذشت، ابن علقمی نیز مدتی از عمل دیوان گوشه گرفت و کناره نشین شد.

ناظر تشریفات دربار خلافت
اندکی آنگاه زیرا شمس الدین ابوالازهر احمد بن ناقد به استادداری رسید، او را به عمل فراخواند. ابن علقمی تا ماه شوال ۶۲۹ ذمه دار بررسی تشریفات دربار خلافت بود و در‌این مجال در خیانت برکناری موید الدین قمی از منزلت وزارت مستنصر، کمپانی کرد.

در منصب استادداری
در ۱۹ شوال ۶۲۹ق /۸ اوت ۱۲۳۲م ابن ناقد به وزارت رسید. ابن علقمی هم در‌این هنگام از سوی خلیفه در منصب استادداری برقرار شد و خلعت یافت[۹] و این سمت را تا بازه‌های دراز یعنی تا نقطه پایان خلافت مستنصر و یک‌سری سالی از خلافت مستعصم، همچنان برعهده داشت.[۱۰]

وزیر مستعصم
زیرا مستنصر درگذشت، شرف الدین اقبال شرابی و دیگر امیران لشکر، مستعصم را به مکان بابا نشاندند. ابن ناقدِ وزیر مریض بود و ابن علقمی هم ناگزیر به این فرمان بدن در اعطا کرد و به این سان موقع و جایگاه خویش را مراقبت کرد.[۱۱] ۳ سال بعد از آن ابن ناقد درگذشت و در ۸ ربیع الاول ۶۴۳ق /۳ اوت ۱۲۴۵م ابن علقمی به جایش گرد هم آیی. شوکت و رده وی وی در منصب وزارت چنان نقط ی اوج گرفت که گفتند تا به امروز برای هیچ کس از وزیران خلافت عباسی اینگونه وجاهتی نتایج نشده بود.[۱۲] وزارت ابن علقمی ۱۴ سال یعنی تا نقطه پایان عصر عباسیان طولانی شد.[۱۳] وی وزیری محتاط، باکفایت، باخبر و آشنا به کارها مرزوبوم داری بود.[۱۴] و در رياست جز به قوانين و پایگاهّرات توکل نداشت و در کارها وزارت حرفه ای و كاردان بود.[۱۵]

قتل عام شیعه‌ها بغداد
روزگار وزارت ابن علقمی به سبب ساز ضعف مستعصم و هیاهو حال و روز و نیز اختلافی که میان دولتمردان حکومت وجود داشت، خالی از درگیریها و تشنجات خلا. امیران لشکر و دیگر بزرگان بعد از ظهر با وزیر که بر مذهب تشیع بود، دشمنی داشتند.[۱۶]

در ۶۵۵ق مجادلاتی در میان سنیان و ساکنان حوزه‌ کرْخ -محله شیعه نشین بغداد- به وقوع پیوست. ابوبکر فرزند خلیفه به آنجا حمله کرد و در طرفداری از اهل سنت، ساکنان کرخ را قتل عام کرد و تعدادی از سادات بنی‌هاشم را به اسارت گرفت.[۱۷] وزیر از تهاجم سفاکانه فرزند خلیفه برآشفت، ولی راه حل‌ای نداشت و زیرا اقتدار رویارویی آشکار نداشت، در این مورد طومار‌ای به سید تاج الدین محمد بن نصر صلایا حسینی که از بزرگان سادات بعد از ظهر و به روایتی حکم دهنده اربل بود، ارسال کرد و جریان را با غم برایش بازگو کرد.[۱۸]

سقوط بغداد
در ذیحجه ۶۵۵ق هلاکو ظاهراً به تحریک خواجه نصیرالدین به حوالی بغداد رسید و از خلیفه خواست ۳ بدن از بزرگان دولت یعنی وزیر، سلیمان پادشاه و دواتدار را نزد او بفرستد و آن گاه خویش نزد وی بیاید.[۱۹] در محرم ۶۵۶ق هلاکو بغداد را محاصره کرد. ابن علقمی به تنهایی نزد او رفت،[۲۰] از این رو رقیبان وی در شهر شایع کردند که وزیر با مغولان یار میباشد و با آن ها رابطه و طومار نگاری داراست.[۲۱] به گفته وصاف الحضرة ـ که در نقل این رویدادها، به ابن علقمی با لحاظ دشمنی می‌نگریسته میباشد ـ فرستادگان وی پشت سر هم نزد هلاکو می‌آمدند و اورا به باز کردن بغداد برمی‌انگیختند.[۲۲] این در حالی میباشد که ابن‌ابی‌الحدید در انتهای تفصیل خطبه ۱۲۸ نهج البلاغه کلام از مقاومت یکسری روزه سپاه بغداد و توفیق های آن ها در مقابل مغولان آورده می‌گوید: مؤيد الدين علقمى براى اين فتح و پيروزى قيام كرده میباشد هر چندین كه خویش شخصا در آن نبرد شركت نكرده میباشد و از اينكه نمى ‏توانم چنانكه شايد و بايد به مدح وی بپردازم از وی پوزش خواهى كرده‏ و در ابیاتی گفتم: خدا اين وزير را براى ما جاودانه بدارد و اورا با سواران و لشكرهايى از نصرت و پيروزى فرا گيرد؛ سايه بلند پايه‏ اش بر ميهمانان وی مستدام و آب هاى آبشخورش براى آشامندگان صاف و گوارا باد اى پاسبان اسلام، به هنگامى كه نيزه فراخ پيكان كه بانگ خونريزى و حراج برداشته بود بر آن نازل شد...[۲۳] چندی بعد از آن وزیر همپا با خلیفه پیش هلاکو رفت و اندکی آن‌گاه نیز خلیفه به قتل رسید، ولی ابن علقمی گزینه دقت قرار گرفت و منزل‌اش در شهر به محلی تبدیل شد که عموم در آن حمایت داشتند.[۲۴][۲۵]

اختلافات درباره حدیث
۱. اختلاف درباره جای و کاربر رخداد: در منابع اهل سنت مخاطبین تهدید به سه شکل اورده شده میباشد در منابعی نظیر: درست بخاری،[۱۳] درست مسلم،[۱۴] تعبیروتفسیر طبری[۱۵] تعبیر و تفسیر ابن کثیر،[۱۶] تاریخ طبری،[۱۷] البدایه و النهایه،[۱۸] مخاطبین تهدید کافران آورده شده میباشد و آیه مرتبط با اولِ رسالت پيامبر(ص) نام برده میباشد و پيامبر اکرم(ص)‌ در اين زمانه مدعوين را به سوی اسلام دعوت کرده و از بی دینی تهدید دادند. و آن حضرت هنگامی می خواستند عشيره خویش را دعوت و ارعاب نماید بر روی کوه صفا رفتند و فرياد زدند: پک پذیرایی ترحیم مشهد «يا صباحاه يا صباحاه».
در منابعی نظیر: تاریخ طبری،[۱۹] تعبیر و تفسیر طبری،[۲۰] تعبیر و تفسیر ابن کثیر،[۲۱] البدایه و النهایه،[۲۲] خصائص امیرالمومنین علی بن ابی طالب(ع)،[۲۳] المسند،[۲۴] تعبیر و تفسیر ابن کثیر[۲۵] مخاطبان تهدید کافران آورده شده میباشد و علامت می‌دهد که نبی معبود(ص) وقتی که‌این آیه بر آن حضرت نازل شد، به علی(ع) امرکرد که خوراک تنظیم نماید و فرزندان عبدالمطلب را در منزل عمویش ابو طالب دعوت نماید. فرستاده(ص) آن‌ها‌را خواند و اسلام آوردند و فرمود: کسی که درین فرمان با وی بیعت نماید اخوی و صحابی و وصی و جانشین وی خواهد بود که صرفا علی(ع) بیعت نمود.
در منابعی نظیر: درست بخاری،[۲۶] درست مسلم،[۲۷] مخاطبانِ ترساندن را مسلمانها و ارعاب آن‌ها را از عذابِ معصیت میداند.
در منابع شیعه: تعبیروتفسیر القمی،[۲۸] علل الشرایع،[۲۹] الأمالی،[۳۰] البرهان فی تعبیروتفسیر القرآن،[۳۱] مخاطبان اقربای(خاندان) خاصِّ آن حضرت اورده شده میباشد که به امر خداوندمتعال در منزل ابوطالب در جهت ابلاغ علنی رسالت و مسأله خلافت امام علی(ع) میباشد.

۲. اختلاف در عبارات و تعابیر ماجرا: طبق تقریر و برداشت علامه امینی[۳۲] جز صورتی که بیان شد، شش شکل دیگر در منابع نقل گردیده است:

«مَن یبَایعُنی عَلی اَنْ یکونَ اَخی وَ صاحِبی وَ ولیکمْ مِنْ بَعْدی؟»[۳۳] درین نقل، واژه و کلمه «خلیفتی» نیامده ولی تفسیر «اماُّنادرْ» آمده که در نقل در آغاز جان دار وجود ندارد. می‌اقتدار اذعان کرد که‌این نقل، با دقت به معنای «البته»(سرپرست) و «ولایت»(سرپرستی)، آن نقل را تقویت می‌نماید.
«أَیُّمعدودْ یَنْتَدِبُ أَنْ یکونَ أَخِی وَ وَزِیرِی وَ وَصِیی وَ خَلِیفَتِی فِی أُمَّتِی وَ وَلِیَّ آحادِّ مُؤْمِنٍ.... اللَّهُمَّ امْلَأْ جَوْفَهُ عِلْماً وَ فَهْماً وَ حُکماً ثُمَّ قَالَ لِأَبِی طَالِبٍ یا این که أَبَا طَالِبٍ اسْمَعِ الْآنَ لِابْنِک وَ أَطِعْ فَقَدْ جَعَلَهُ اللهُ مِنْ نَبِیّهِ بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَی.»«کدام یک از شما در اين فرمان به معاونت و يارى اینجانب بر مى‌خيزد تا آنكه اخوی و وصىّ اینجانب و جانشين اینجانب در ميان امتم و البتهِّ هر مؤمنی بوده باشد؟...بارالها دلش را از دانش و ادراک و حکمت پرکن.بعد نبی به پدرم (ابوطالب) فرمود: ای ابوطالب از فعلا گوش به امر پسرت باش و از وی اطاعت کن چون که به استیناف پروردگار او‌را همچون هارون برای موسی قرارداده میباشد. [۳۴] این نقل افزون بر آنکه نقل دوم را پوشش می دهد، به حدیث جایگاه نیز اشاره داراست و تأکیدی بر خلافت بلافصل، علی(ع)میباشد.
«مَنْ یؤَاخِینِی وَ یوَازِرُنِی وَ یکونُ وَلِیی وَ وَصِیی بَعْدِی وَ خَلِیفَتِی فِی أَهْلِی وَ یقْضِی دَینِی.»[۳۵] این نقل کلیه تعابیر نقل در آغاز را پوشش میدهد.
«وَ إِنَّ اللهَ لَمْ یبْعَثْ نَبِیا این کهً إِلَّا وَ جَعَلَ لَهُ مِنْ أَهْلِهِ أَخاً وَ وَزِیراً وَ وَارِثاً وَ وَصِیا این کهً وَ خَلِیفَةً فِی أَهْلِهِ فَأَیکمْ یقُومُ فَیبَایعُنِی عَلَی أَنَّهُ أَخِی وَ وَارِثِی وَ وَزِیرِی وَ وَصِیی وَ یکونُ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَی إِلَّا أَنَّهُ لَانَبِی بَعْدِی؟»[۳۶] این نقل نیز کلیه تعابیر نقل ابتدا را پوشش می دهد و افزون بر این، به حدیث رده نیز تصریح دارااست.
«فَأَیکمْ یبَایعُنِی عَلَی أَنْ یکونَ أَخِی وَ صَاحِبِی وَ وَارِثِی....»[۳۷] در‌این نقل، «خلیفتی» نیامده میباشد؛ البته واژه «وارثی» آمده میباشد.
«يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِخَيْرَيِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ. وَقَدْ أَمَرَنِيَ الله تَعَالَى أَنْ أَدْعُوَكُمْ إِلَيْهِ، فَأَيُّكُمْ يُوازِرُنِي عَلَى أَمْرِي هَذَا؟ وَيَكُونُ أَخِي وَ وَصِيِّيْ وَ خَلِيفَتِي فِيكُمْ فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا...وَ يَقُولُونَ لِأَبِي طَالِبٍ: قَدْ أَمَرَكَ أَنْ تَسْمَعَ لِعَلِيٍّ وَتُطِيعَ»[۳۸] این نقل نیز بر اینکه علی (ع) خلیفه بلافصل رسول میباشد، تصریح دارااست.
جستارهای متعلق
آیه تهدید
حدیث سفینه
حدیث خاصف النعل
حدیث سلسلة الذهب
حدیث لوح
حدیث کساء
آیه ولایت
پانویس
طبری، تاریخ الامم والملوک، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۳۱۹؛ امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۳،ص۲۳۸.
روضه خوان موثر، رساله فی معنا المولی، ۱۴۱۳ق، ص۳۹ و ۴۰؛ روضه خوان موثر، الفصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۹۶؛ نباطی بیاضی، الصراط المستقیم، ۱۳۸۴ق، ج۱، ص۳۲۵؛ ج۲، ص۲۹؛ سید بن طاووس، الطرائف، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۲۱، حلی، کشف المراد، ۱۳۸۲ش،ص۱۸۹.
ابن ابی الحدید، تفصیل نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۲۱۰؛امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۲۷۹-۲۸۰.
امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۲۷۹-۲۸۰.
روحانی اثر گذار، رساله فی مفهوم المولی، ۱۴۱۳ق، ص۳۹ و ۴۰.
بلاذری٬ أنساب‏ الأشراف، ۱۴۱۷ق٬ ج‏۲، ص۲۳۷؛ ذهبی٬ تاریخ الإسلام، ۱۴۱۳ق٬ ج‏۳، ص۴۸۴
ابن‌طقطقی٬ الفخری٬ ۱۴۱۸ق٬ ص۱۰۴، ثقفی، الغارات، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۸۰؛ ابن‌ابی الحدید، تفصیل نهج‌البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۶۶؛ علامه حلی، نهج الحق، ۱۴۰۷ق، ص۳۰۲؛ روحانی موثر، الفصول المختاره، ۱۴۱۳ق، ص۹۶؛ ابن‌مزاحم، وقعة الصفین، ۱۴۰۳ق، ص۵۵.

علی بن حسن خُنَیزی (۱۲۹۱-۱۳۶۳ق)، از فقیهان و متکلمان امامی قرن سیزدهم و چهاردهم قمری. به جهت بحرینی بودن خاندانش، او‌را نیز فقید بحرینی می‌شمارند. خنیزی منسوب به قوم آل خنیز میباشد. او تحصیلاتش را در قطیف شروع نمود و در نجف تمام کرد. آن‌گاه به قطیف رجوع و به درس دادن علم ها فقاهتی پرداخت و برای مدتی ذمه ‌دار منصب قضاوت پک پذیرایی ترحیم مشهد نیز شد.

از استادان وی در نجف می‌اقتدار به روحانی الشریعة اصفهانی و محمدکاظم خراسانی اشاره نمود. از او اثراتی چندین در فقه، اصول و سخن به مکان ما‌نده میباشد.

زیست طومار
خویشاوندان
علی بن حسن خنیزی منسوب به آل خُنَیز میباشد این خویشان در بحرین بومی بودند و آنگاه به قطیف مسافرت کردند. از این فامیل عالمان بزرگی ازجمله بابا خنیزی حسن بن مهدی و جدّش برخاسته‌اند.

لقب لقب‌اش را ابوالحسن گذاشتند تا از برادرزاده‌اش (علی بن حسن علی خُنَیزی) که همنام و معاصر وی بود متمایز خواهد شد.[۱]

تولد و درگذشت
علی در ۱۲۹۱ق در قطیف چشم به جهان گشود. و در ۱۳۶۳ق در همانجا درگذشت و در مقبرۀ حبّاکه به خاک ودیعت شد.[۲]

فرزندان
دو بدن از فرزندان وی به اسم عبدالحمید و محمد سعید، شعر سرا و ادیب بودند. عبدالله، کتاب ذِکرَی الامامِ الخنیزی را دربارۀ معاش پدرش به رشتۀ تحریر درآورده که در ۱۳۷۰ق در نجف چاپ شد.[۳]

کار‌های علمی
اساتید
خنیزی در آغاز در قطیف به نگهداری قرآن پرداخت. برخی از استادان مقدمات علم ها شرعی وی عبارتند از:

محمد علی نَهَاش
عبدالله آل نصرالله
منصور جشّی محمد علی آل عبدالجبّار
او در ۱۳۱۳ق عازم مسافرت حج شد و یک‌سال آن‌گاه برای کامل شدن دروس خویش به نجف رفت و نزد فقیهان تحت شاگردی کرد:

محمد هادی همدانی
محمد طه نجف
سید ابوتراب خوانساری
فتح الله بن محمد جواد نمازی دارای اسم و رسم به روضه خوان الشریعة اصفهانی
محمدکاظم خراسانی
اذن قصه
او از سید ابوتراب خوانساری، آخوند محمد کاظم خراسانی، روضه خوان الشریعة اصفهانی و اسدالله شوشتری اذن ماجرا داشت.[۴]

شاگردان
بعضا از شاگردان وی عبارتند از:

علی جشّی
فرج عمران قطیفی
منصور آل سیف[۵]
اثر ها
از خنیزی اثراتی در فقه، اصول و سخن برجای باقیمانده میباشد.

اثرها شرعی

دلائل الاحکام فی تفصیل شرایع الاسلام: در فقه استدلالی که در دو مجلد در ۱۳۹۵ ق در نجف به چاپ رسیده میباشد.
رسالة فی عدة الحامل المتوفی عنها زوجها
المنهج فی العمرة و الحج یا این که نعم المنهج: دو توشه با تقریظ سید محسن حکیم و ابوالقاسم خویی در نجف به چاپ رسید.
شیوه النجاة یا این که رسالة الشّکّیة: درباره شکیات نماز.
رسالة الرضاع یا این که الرضاعیة و نحوه النجاة؛ رسالۀ عملیه اوست.[۶]
اثرها کلامی

الدعوة الاسلامیة الی وحدة اهل السنة و الامامیة یا این که الردّ علی (صراع الحق): در رد الصراع میان الاسلام و الوثنیة عبدالله علی قصیمی که در ۱۳۷۶ق در بیروت چاپ شد‌ه‌است.
لسان الصدق در رد احقاق الحق موسی بن باقر اسکویی
بقیه اثر ها

روضة المسائل فی ثابت اصول الدین بالدلائل
رسالة فی اصول الدین
الخِلسة اینجانب الزمن فی مفهوم التسامح فی ادلة السنن: در اصول فقه
قَبسة العَجلان فی مضمون‌ الکفر و الایمان و الطاعة و العصیان، این چهار تاثیر و رسالۀ دینی عدّة الحاملدر یک مجلد در ۱۳۶۹ق در نجف به چاپ رسید.
المناظرات: بارها در نجف و بیروت به چاپ رسید.[۷]
رجوع به قطیف
خنیزی در ۱۳۲۸ برای زیارت امام رضا (ع) به جمهوری اسلامی ایران هجرت کرد و 1‌سال آن‌گاه به قطیف برگشت و به درس دادن و تربیت شاگردان پرداخت. مدتی نیز ذمه دار منصب قضاوت شوید.[مستلزم منبع]

پانویس
آقا گران قدر طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، قسم۴، ص۱۳۹۰ و پانویس۱؛ امین، اعیان الشیعة، ج۸، ص۲۹۵
آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، قسم۴، ص۱۳۹۱-۱۳۹۲؛ امین، اعیان الشیعة، ج۸، ص۲۹۵
آقا تعالی طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، قسم۴، ص۱۳۹۲-۱۳۹۳
بحرانی، انوار البدرین، ص۳۷۳۳-۳۷۸؛ آقا تبارک طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، قسم۴، ص۱۳۹۱؛ امین، اعیان الشیعة، ج۸، ص۲۹۵
امین، اعیان الشیعة، ج۸، ص۲۹۵؛آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی التصانیف الشیعة، ج۷، ص۲۴۰
آقا گرانقدر طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، قسم۴، ص۱۳۹۲؛ امین، اعیان الشیعة، ج۸، ص۲۹۵-۲۹۶؛ امینی، معجم الرجال الفکر و الادب فی النجف، ص۱۶۰
امین، اعیان الشیعة، ج۸، ص۲۹۵؛ آقا تبارک طهرانی، الذریعة الی التصانیف الشیعة، ج۱۱، ص۸۷، ج۱۷، ص۳۵؛ برای کلیه اثرها نک: خنیزی، ذکری الامام الخنیزی، ص۸۵-۹۱؛ کورکیس عوّاد، معجم المؤلفین العراقیین، ج۱، ص۶۱؛ امینی، معجم المطبوعات النجفیة، ص۲۰۳، ۲۰۴

عبدالنبی نمازی (۱۳۲۴-۱۴۰۲ش) از روحانیان فعال در انقلاب اسلامی کشور ایران و از کارگزاران نظام جمهوری اسلامی. وی از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۹ش نمایندگی آیت‌الله خامنه‌ای در کاشان و امامت آدینه این شهر را بر ذمه داشت. دادگستری آحاد مملکت، نمایندگی مجلس خبرگان رهبری و نمایندگی امام خمینی در سپاه پاسدارانِ بعضا از استان‌های کشور‌ایران، از سایر مسئولیت‌های او پک پذیرایی ترحیم مشهد بوده میباشد.

نمازی در سال‌های پیش از انقلاب اسلامی به عمل‌های مبارزاتی علیه حکومت پهلوی سرگرم بود و به همین عامل از طرف حکومت پهلوی زیر حیث بود. وی در پیکار عراق علیه جمهوری اسلامی ایران مصدوم شد.

نمازی علم‌آموخته ناحیههای علمیه نجف و قم بود. وی اثراتی نیز تألیف نموده است که برای مثال آن‌ها تعبیروتفسیر هدی میباشد.

منزلت
عبدالنبی نمازی، از روحانیان فعال در انقلاب اسلامی کشور ایران بود که در نظام کشور‌ایران مسئولیت‌های مختلفی بر ذمه داشت. در سال ۱۳۹۸ش به پاس سرویس ها نمازی به نظام جمهوری اسلامی، دین نکوداشتی برای وی در کاشان برگزار شد.[۱]

آئین نکوداشت عبدالنبی نمازی در کالج کاشان (۲۸ آذر ۱۳۹۸ش)[۲]
نمازی در سال ۱۳۲۴ش در بوشهر متولد شد.[۳] پدرش احمد از روحانیان حوزه‌ بود که برای تبلیغ به‌یار و همدم خانواده به آبادان رفت.[۴] عبدالنبی نمازی در ۸ بهمن ۱۴۰۲ش در قم درگذشت.[۵] به‌دنبال درگذشت وی نهادها و شخصیت‌های سیاسی و مذهبی مختلفی پیام تسلیت صادر کردند.[۶] همینطور در استان‌های اصفهان[۷] و بوشهر[۸] روز ۱۰ بهمن عزای همگانی اعلام شد. لاشه نمازی در ۱۰ بهمن در قم تشییع و در مقبره حضرت معصومه(س) دفن شد.[۹] آیت‌الله سبحانی از مراجع تاسی بر لاشه وی نماز خواند.[۱۰]

شغل علمی
عبدالنبی تحصیلات حوزوی را در آبادان استارت کرد. وی در سال ۱۳۴۱ش برای ادامه علم آموزی به مکتب بادکوبه در نجف رفت.[۱۱] وی در سال ۱۳۴۸ش برای معالجه بیماری به جمهوری اسلامی ایران برگشت و دولت پهلوی اذن خروج از کشور ایران و رجوع به عراق را به وی نداد. ازاین‌رو، در قم سکونت کرد.[۱۲]

نمازی در حوزه علمیه نجف در درس محمدحسین دین دار نجف‌آبادی، کاظم تبریزی، صدرا بادکوبه‌ای، سید عبدالاعلی سبزواری و علی آزاد قزوینی حاضر شد.[۱۳] همینطور در حوزه علمیه قم در درس محمدعلی اراکی، میرزا هاشم آملی، سید علی فانی اصفهانی، سید محمدرضا گلپایگانی، آقارضا صدر و محمد محمدی گیلانی کمپانی کرد.[۱۴]

نمازی از سال ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۸ش در حوزه علمیه نجف، ادبیات درس دادن می‌نموده است.[۱۵]

تألیفات

تعبیروتفسیر هدی تاثیر عبدالنبی نمازی
تعبیر و تفسیر هدی در چهار جلد
مصباح الشریعة فی تفصیل تحریر الوسیله دربرگیرنده جلدهای کتاب الخمس، کتاب الاجتهاد و التقلید، کتاب صلاة المسافر و کتاب الصوم
رسالة فی وجوب صلاة الجمعه
گناه و اثر ها آن
ولایت فقید
جواب به شک ها پیرامون ولایت فقید
رساله‌ای در اخلاص
صفات و حالت رهبری در اسلام.[۱۶]
کار‌های مبارزاتی

تشییع عبدالنبی نمازی در قم (۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش)[۱۷]
نمازی در سال‌های پیش از انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران به شغل‌های فقهی و سیاسی می‌پرداخت. به همین خیال و خاطر از سوی سازمان داده ها و امنیت حکومت پهلوی پایین لحاظ بود و از دخالت در کارها سیاسی نهی شده بود. وی در محرم سال ۱۳۵۲ش که برای تبلیغ به شیراز رفته بود بازداشت و زندانی شد.[۱۸]

نمازی خودش گفته هنگامی که در نجف بود در اجتماعاتی که در امان از امام خمینی در عراق برگزار میشد حاضر بود و به همین خیال در سال ۱۳۴۸ش که قصد برگشت به عراق را داشت دولت پهلوی از خروج وی از کشور‌ایران خودداری کرد.[۱۹]

حضور در مبارزه کشور ایران و عراق
نمازی در عملیات‌های مختلفی در پیکار کشور‌ایران و عراق حضور داشت. وی در ۵ مرداد ۱۳۶۷ش در عملیات مرصاد از حوزه‌ شانه و پهلو زخمی شد. پیشتر نیز در یکی‌از عملیات‌ها بر تاثیر بمباران شیمایی، از حیطه دیده آسیب دیده گردیده بود.[۲۰]

مسئولیت‌ها
نماینده آیت‌الله خامنه‌ای در کاشان از سال ۱۳۸۵ش[۲۱] تا ۱۳۹۹ش.[۲۲]
امامت آدینه کاشان از سال ۱۳۸۵ش[۲۳] تا ۱۳۹۹ش.[۲۴]
دادستان تک تک جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۳۸۰-۱۳۸۳ش
حکم کننده شرع دادگاه انقلاب اسلامی کرمانشاه[۲۵]
مدیریت دادگاه نظامی سازمان قضایی نیروهای دارای اسلحه غرب کشور‌ایران[۲۶]
نمایندگی امام خمینی در سپاه پاسداران در استان‌های اصفهان، یزد و چهار محال بختیاری در سال ۱۳۶۰ تا نقطه پايان سال ۱۳۶۲ش.[۲۷]
نماینده عموم بوشهر در زمان‌های دوم و سوم مجلس خبرگان رهبری[۲۸]
نمایندگی امام خمینی در واحد داده ها سپاه در سال ۱۳۶۶ش[۲۹]
مسئول آموز‌ش‌های عقیدتی سپاه از سوی آیت‌الله خامنه‌ای بعد از درگذشت امام خمینی[۳۰]
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
نماینده عموم طهران در بدور چهارم مجلس خبرگان رهبری
نماینده عموم اصفهان در عصر پنجم مجلس خبرگان رهبری
تک‌نگاری‌ها
مجاهد مهاجر: معاش‌طومار سفیر ولایت حضرت آیت‌الله نمازی نماینده البته دانا و امام آدینه کاشان تاثیر حسن بابائی
پانویس
«گزارش تصویری آئین نکوداشت حضرت آیت‌الله نمازی نماینده اما‎‌عالم و امام آدینه کاشان»، وبگاه کالج کاشان.
«گزارش تصویری آئین نکوداشت حضرت آیت‌الله نمازی نماینده البته‎‌دانا و امام آدینه کاشان»، وبگاه دانشکده کاشان.
دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، خبرگان ملت، ۱۳۷۹ش، محل کار اولیه، ص۵۰۸.
دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، خبرگان ملت، ۱۳۷۹ش، محل کار نخستین، ص۵۰۹.
«آیت الله عبدالنبی نمازی فوت کرد + ریزه کاری مراسم تشییع»، خبرگزاری ایرنا.

موفقیت توفیق در اعمال عملی عبادی میباشد که سبب ساز تقرب آدم به پروردگار میگردد. مبنی بر نشانه‌ها قرآن و احادیث، موفقیت صرفا از جانب معبود و لطفی از سوی وی به بندگان میباشد. اندیشمندان فرق کلامی اسلامی مبنی بر مبانی کلامی خویش، نظرها مختلفی را در تعریف و تمجید و منشأ معنی موفقیت ارائه داده‌اند. بر پایه ی حیث شیعه و معتزله، موفقیت از مقوله لطف الهی و مبنی بر لحاظ اشاعره، موفقیت، رفتار توان بر طاعت از سوی خداوند پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.

معنای موفقیت
موفقیت در لغت به معنای موافق بودن یا این که موافق گرداندن، واقعه حیث داشتن، موافقت و تصدیق کردن، فی مابین اشخاصی را درست کردن و آشتی دادن، راهنمایی شدن کسی به وسیله آفریدگار و مهیا شدن وضعیت کافی برای جاری ساختن شغل نه برای یک شخص از سوی خداست.[۱] دو معنای اخیر، با معنای اصطلاحی آن نزد متکلمان سازگار میباشد.

مشتقات این ریشه در قرآن چهار توشه به شغل رفته[۲] که صرفا یک گزینه از گویش شعیب (... و ماتوفیقی اِلاّ باللّه...)[۳] ناظر به معنای اصطلاحی موفقیت میباشد. طبق این آیه، موفقیت منحصراً از جانب خداست. روحانی طوسی در تعبیر این آیه، موفقیت را لطفی الهی دانسته که به واسطه آن طاعت جاری ساختن می شود و تأکید نموده است که صرفا معبود می تواند مبنی بر علمی که داراست آدم را چیره بر طاعت بدارد،[۴][۵] بر این مبنا، محققان مسلمان در بخش‌های گوناگون از اثر ها خویش، در پیشگفتار آن[۶][یادداشت ۱] یا این که در اولِ هر سوژه[۸] یا این که در انتهای آن،[۹] با لغات گوناگون به‌این مقاله اذعان نموده‌اند.

التفات و رده موفقیت در احادیث
التفات اعتقادوباور به موفقیت الاهی از صحبت امام علی(ع) بر اساس غیر وابسته نبودن آیین از موفقیت[۱۰] و نیز کثرت درخواست موفقیت از معبود در دعاهای رسیده از روش شیعه[۱۱][یادداشت ۲] و اهل سنّت[۱۲] دانسته می شود. طبق روایات، ایفا دادن بعضی امور به موفقیت الاهی نتایج شود. به عنوان مثال آنهاست : موفقیت در توبه[۱۳]، موفقیت در آشنایی اولیای فرمان و تمسک به ائمه اطهار[۱۴]، موفقیت در ایفا دادن اموری که رضای خدا در آن میباشد،[۱۵] موفقیت در اجرای امرها الاهی و ادای فرایض،[۱۶] موفقیت در قدردانی از نعمت‌های الاهی،[۱۷] موفقیت در حصول دانش و محافظت تجارب ها،[۱۸] موفقیت در هم‌نشینی با پرهیزگاران،[۱۹] و موفقیت در مشاوره با عاقل.[۲۰]

در مجموع، مبنی بر حدیثی از امام علی علیه‌السلام هر خیری به موفقیت الاهی نتیجه ها می گردد.[۲۱] روایات دیگری نیز در امر موفقیت وجود داراست، مثلا آنکه: توقف و به کاری دست نیازیدن در هنگام حیرت و سرگردانی، از توفیقات الاهی میباشد؛[۲۲] بهروزی، از اجتماع نیت، اقتدار، موفقیت و وصال به مقصود نتیجه ها میگردد؛[۲۳] بالاترین نعمتها عافیت و بالاترین جايگاه عافیت استعانت و ملازمت موفقیت و بالاترین رتبه موفقیت تایید پند میباشد؛ همینطور حسن نیت استدلال جلب موفقیت و میانه‌روی در حرف از اثرها موفقیت میباشد و طلب موفقیت به طبعً بایستی با همت خویش شخص هم پا باشد. افزون بر این، موفقیت، اهمیت، عفو وبخشش، او‌لین نعمت، شایسته ترین سر گروه، برگزیدگان حظّ و فایده، قله برد و بهروزی، کلید مدارا، اساس‌ای سفت، یاریگر عقل و جذبه‌ای الاهی معرفی گردیده است.[۲۴] به معنی استخاره نیز برخی از لغت شناسان گفته‌اند که عبارت میباشد از درخواست موفقیت از خدا چهت نیل به شایسته ترین چیزهایی که بشر خواستار آنهاست.[۲۵] روحانی اثرگذار در کتاب ارشادوراهنمایی به بر خورداری امیرالمؤمنین علیه‌السلام از موفقیت در تمامی اوضاع و حالات اشاره نموده است.[۲۶] [یادداشت ۳]

موفقیت در صحبت اسلامی
موفقیت که در بخش اعظمی از مفاد در کنار تسدید و در مقابل خذلان به فعالیت می‌رود در صحبت اسلامی به مفهومی اصلی تبدیل گردیده که هرمورد از فرق و مذهب ها کلامی، سازه بر مبانی خویش، آن را به طور‌های گوناگون تمجید کرده و توضیح داده‌اند. این معنی کلامی اصولا مأخوذ از تعبیر و تفسیر قرآنی نام برده در آیه ۸۸ سوره هود میباشد که موفقیت را به معبود نسبت داده میباشد و با دیگر آیاتی که هدایت و ضلالت را به پروردگار نسبت میدهد نیز رابطه داراست.[۲۷]

این مضمون‌ سوال‌های کلامی مختلفی تولید نموده است: چنانچه موفقیت کمک رساندن خداوند به عبد و بنده میباشد (این معنی فی الجمله آیتم توافق متکلمان میباشد)، این امداد رساندن را به چه شکل می‌اقتدار توضیح اعطا کرد؟ آیا موفقیت و امداد رساندن معبود به بندگان بر مبنای کار آنهاست یا این که صرف عزم خداست که برای آن نباید در‌پی ادله و علتی بود؟ در‌حالتی که بر مبنای موفقیت کار بندگان میباشد آیا به عبارتی اجرا پیشین نیز بر مبنای موفقیت الاهی نبوده میباشد؟ و در حالتی‌که بالعکس، تنهاً بر مبنای خواست و عزم خداست آیا این خواست و عزم گزافی میباشد و ریشه در انجام و افعال بندگان ندارد؟ آیا موفقیت فقطً در جاری ساختن دادن انجام نیک و عبادات میباشد (به اصطلاح «موفقیت طاعت») یا این که موفقیت در ایمان نیز مدخلیت داراست (به اصطلاح «موفقیت ایمان»)؟ موفقیت در ایمان با دعوا هدایت و ضلالت لینک تام داراست و ذکر دیگری از هدایت میباشد. درصورتی که موفقیت ایمان و هدایت از خداست آیا بندگان در مؤمن یا این که کافر بودن مختارند؟ همچنانکه در‌حالتی که «موفقیت طاعت» از خداست آیا این دستور با کاربر اوامرو نواهی الاهی و ملزم بودن که لازمه شان تفویض انسانی میباشد سازگار میباشد؟[۲۸]

دقت بدین سوال‌ها و لوازمی که هر پاسخی به‌این سوال‌ها می‌توانسته درپی داشته باشد، به موضع گیریهای مختلفی در حوزه سخن انجامیده و هر مجموعه سازه بر مبانی نظری خویش و تعریفی که از این مضمون‌ و مفاهیم در حدود آن، مانند لطف و پاکی و غیر اینها داشته، به گونه ای بدین پرسشها جواب گفته و بر جنبه‌هایی از گفت و گو تأکید نموده است.[۲۹]

قالَ الامام الجواد(ع): الْمُؤْمِنُ يَحْتَاجُ إِلَى تَوْفِيقٍ مِنَ اللَّهِ وَ وَاعِظٍ مِنْ نَفْسِهِ وَ قَبُولٍ مِمَّنْ يَنْصَحُهُ.
امام جواد(ع) فرمود: مؤمن مستلزم سه خصلت میباشد: موفقیت از سوی آفریدگار، واعظی از باطن خویش، تایید از هر که اورا ارشاد میدهد.
تحف العقول، ص۴۵۷
موفقیت از طریقه شیعه و معتزله

مسجد زَیْد بْن صَوْحان (جامع زید بن صوحان) از مساجد سابق کوفه که در جنوب مسجد سهله و در اطراف مسجد صعصعه جای دارد. این سازه بارها بازسازی و نوسازی گردیده و در مفاتیح الجنان، اعمالی برای آن مذکور میباشد.

زید بن صوحان
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: زید بن صوحان
زید بن صوحان از شیعه ها و یاران امام علی(ع) بوده میباشد. وی در مبارزه با ایرانیان از حوزه‌ دست آسیب دیده شد. زید قبل از پیکار جمل، کوفیان را به امان از امام علی(ع)‌ دعوت کرد و خویش به همدم قوم و قبیله‌اش به‌این نزاع رفت و در به عبارتی نیز به شهیدشدن رسید. زید بخش اعظمی از روز ها را روزه می‌گرفت و شب‌ها را به عبادت پک پذیرایی ترحیم مشهد میگذراند.

تاریخچه
مسجد زید در جنوب غربی مسجد سهله واقع گردیده و منسوب به زید بن صوحان از اصحاب حضرت علی(ع) میباشد .[۱] بنای اساسی مسجد، تخریب گردیده و در واپسین نوسازی به سال ۱۳۹۵ق، بنای جدیدی به مکان آن ساخته‌اند. این مسجد ۱۶۵ متر مربع مساحت دارااست.[۲]

اجرا
روحانی عباس قمی در مفاتیح الجنان، به جاری ساختن مسجد زید پرداخته و دعایی را که زید بن صوحان در نماز شب می‌خوانده، آورده میباشد. اجرا این مسجد بدین تفصیل میباشد که دو رکعت نماز در آن می‌گزاری، بعد از آن دست‌ها را می‌گشایی و می گویی:[۳]

متن ترجمه
إِلَهِی قَدْ مَدَّ إِلَیک الْخَاطِئُ الْمُذْنِبُ یدَیهِ بِحُسْنِ ظَنِّهِ بِک إِلَهِی قَدْ جَلَسَ الْمُسِیءُ بَینَ یدَیک مُقِرّاً لَک بِسُوءِ عَمَلِهِ وَ رَاجِیا این کهً مِنْک الصَّفْحَ عَنْ زَلَلِهِ إِلَهِی قَدْ رَفَعَ إِلَیک الظَّالِمُ کفَّیهِ رَاجِیا این کهً لِمَا لَدَیک فَلَا تُخَیبْهُ بِرَحْمَتِک مِنْ فَضْلِک إِلَهِی قَدْ جَثَا الْعَائِدُ إِلَی الْمَعَاصِی بَینَ یدَیک خَائِفاً مِنْ یوْمٍ تَجْثُو فِیهِ الْخَلَائِقُ بَینَ یدَیک إِلَهِی جَاءَک الْعَبْدُ الْخَاطِئُ فَزِعاً مُشْفِقاً وَ رَفَعَ إِلَیک طَرْفَهُ حَذِراً رَاجِیا این کهً وَ فَاضَتْ عَبْرَتُهُ مُسْتَغْفِراً نَادِماً وَ عِزَّتِک وَ جَلَالِک مَا أَرَدْتُ بِمَعْصِیتِی مُخَالَفَتَک وَ مَا عَصَیتُک إِذْ عَصَیتُک وَ أَنَا بِک جَاهِلٌ وَ لَا لِعُقُاینترنتَتِک مُتَعَرِّضٌ وَ لَا لِنَظَرِک مُسْتَخِفٌّ وَ لَکنْ سَوَّلَتْ لِی نَفْسِی وَ أَعَانَتْنِی عَلَی ذَلِک شِقْوَتِی وَ غَرَّنِی سِتْرُک الْمُفیسَی عَلَی فَمِنَ الْآنَ مِنْ عَذَابِک مَنْ یسْتَنْقِذُنِی وَ بِحَبْلِ مَنْ أَعْتَصِمُ إِنْ قَطَعْتَ حَبْلَک عَنِّی فَیا این که سَوْأَتَاهْ غَداً مِنَ الْوُقُوفِ [الْمَوْقِفِ بَینَ یدَیک إِذَا قِیلَ لِلْمُخِفِّینَ جُوزُوا وَ لِلْمُثْقِلِینَ حُطُّوا أَ فَمَعَ الْمُخِفِّینَ أَجُوزُ أَمْ مَعَ الْمُثْقِلِینَ أَحُطُّ وَیلِی مجموعَّمَا کبُرَ سِنِّی کثُرَتْ ذُنُاینترنتِی وَیلِی آحادَّمَا طَالَ عُمْرِی کثُرَتْ مَعَاصِی فَمعدودْ أَتُاینترنتُ وَ معدودْ أَعُودُ أَ مَا آنَ لِی أَنْ أَسْتَحْیی مِنْ رَبِّی اللَّهُمَّ فَبِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی یا این که أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ خَیرَ الْغافِرِینَ. پس شیون کن و شکل به خاک گذار و بگو: ارْحَمْ مَنْ أَسَاءَ وَ اقْتَرَفَ وَ اسْتَکانَ وَ اعْتَرَفَ. پس بگذار طرف راست رو را و بگو: إِنْ کنْتُ بِئْسَ الْعَبْدُ فَأَنْتَ نِعْمَ الرَّبُ. پس بگذار طرف چپ را و بگو: عَظُمَ الذَّنْبُ مِنْ عَبْدِک فَلْیحْسُنِ الْعَفْوُ مِنْ عِنْدِک یا این که کرِیمُ. پس برگرد به هم اکنون سجود و صد سکو بگو: الْعَفْوَ الْعَفْوَ ای آفریدگار این عبد غلط پیشه گنهکار دو دست امیدش را بسوی تو دراز کرده و با حسن ظن به درگاه کرمت آمده،‌ای معبود این مخلوق زشت بد کار در پیشگاه حضرتت پایگاه و معترف به بدکاری خویش و از لغزش و خطاهایش به رحمت تو امیدوار میباشد،‌ ای خداوند این مخلوق ستمکار به آن درگاه لطف و عفو و بخشش دو دست امیدواری دراز کرده پس تواش از کرم محروم مساز،‌ ای خداوند این عبد و بنده که هی به عصیان گشوده میشود در حضورت آمده و ترسان از روز محشر میباشد.‌ ای پروردگار این عبد و بنده خطاکار ترسان و هراسان به سویت آمده و دیده به سوی تو باز با بیم و آرزو و اشک دیده بر چهره روان و به اظهار ندامت از تو آمرزش می‌طلبد، و به عزت و جلال تو که عصیانم به قصد مخالفت با تو عدم وجود در حالی که عصیان تو کردم جاهل به معرفتت نبودم، و هدف تعدی بر عقاب و استخفاف به عظمتت خلا، و لیکن نفس من‌را به خاطر انداخت و بدبختی بر گناهم تامین کرد و ستاریت و پرده‌پوشی تو منرا به گناه مغرور تشکیل داد، پس در حال حاضر از قهر و عذابت من‌را که نجات تواند اعطا کرد؟ و در حالتی که تو حرفه امیدم را جدا کنی به کدام حرفه دیگر چنگ زنم؟ پس‌ای وای از رسوایی فردای اینجانب زمانی که حضور حضرتت بایستم و به سبکباران فقیه ملائکه گویند از اینجا زود بگذرید و بسنگین باران عصیان گویند از اینجا بدوزخ در افتید، و اینجانب نمی‌دانم اکنون خویش را که آیا با مدل باران میگذرم یا این که با گرانباران بدوزخ درمی افتم‌ای وای بر اینجانب که هر چه بر تندرست افزوده شد بر گناهانم اضافه شوید، و‌ای بر اینجانب که هر چه قدمت اینجانب وقتگیر شوید بر ایفا بدم خاطر نشان نمود چه بسیار توبه کردم و گشوده توبه را شکسته و به عصیان پرداختم آیا نرسید وقتی که از خدای خویش رودربایسی کنم،‌ ای پروردگار پس تورا عهدوپیمان می ‌دهم به حق محمد و آل محمد که از گناهان اینجانب درگذر و بر حالم ترحم کن ای مهربانترین مهربانان دانا و شایسته ترین آمرزندگان. پس شیون کن و شکل به خاک گذار و بگو:‌ای خداوند ترحم کن در حق هر کس بد کرد و فرو در گناه شد و گشوده تضرع کرد و اعتراف نمود. پس بگذار طرف راست رو را و بگو:‌ای معبود در صورتی‌که بد مخلوق‌ای هستم تو پسندیده خدایی هستی و پسندیده پروردگاری. پس بگذار طرف چپ را و بگو: خدایا در حالتی که گناه از عبد‌ات تبارک میباشد بخشش از تو بسیار پسندیده میباشد‌ ای خدای مهربان. پس برگرد به حالا سجود و بگو: الْعَفْوَ الْعَفْوَ.

جستارهای متعلق
مسجد صعصعة بن صوحان
پانویس
علوی، راهنمای مصور مسافرت زیارتی عراق، ۱۳۸۹ش، ص۲۲۸.
مسجدهای دارای اسم و رسم کوفه، مقر استحضار‌رسانی شمسا.
قمی، مفاتیح‌الجنان، تکثیر اسوه، ص۴۰۷.
منابع
قمی، عباس، مفاتیح الجنان، اسوه، قم. بی‌تا.
علوی، سیداحمد (توده)، راهنمای مصور مهاجرت زیارتی عراق، قم، دارای شهرت، ۱۳۸۹ش.
مسجدهای دارای اسم و رسم کوفه، مقر اگاهی‌رسانی شمسا، تاریخ بازدید: ۲۱ آبان ۱۳۹۹ش.
نبو
مساجد
ایالات متحده عربی
مسجدالحرام • مسجدالنبی • مسجد قبا • مسجد شجره • مسجد ردالشمس • مسجد خیف • مسجد غدیر خم • مسجد قبلتین • مسجد تنعیم • مسجد الاجابة (مکه) • مسجد الاجابة (مدینه) • مسجد جن • مسجد غمامه • مساجد سبعه • مسجد حمزه (مدینه) • مسجد علی بن ابی‌طالب (مدینه)
عراق
مسجد کوفه • مسجد سهله • مسجد براثا • مسجد حنانه • مسجد روحانی طوسی • مسجد روحانی انصاری • مسجد هندی • مسجد الخضراء • مسجد صعصعه • مسجد زید بن صوحان • مسجد عمران بن شاهین • مسجد الحمراء • مسجد جامع بصره • مسجد جواهری
کشور ایران
مسجد جمکران • مسجد گوهرشاد • مسجد آقابزرگ کاشان • مسجد جامع اصفهان • مسجد امام اصفهان • مسجد حکیم اصفهان • مسجد سلماسی • مسجد روضه خوان لطف‌الله • مسجد جامع یزد • مسجد اعظم قم • مسجد امام حسن عسکری قم • مسجد سید اصفهان • مسجد امام خمینی • مسجد سید عزیز‌الله • مسجد کبود • مسجد نصیرالملک • مسجد جامع قم • مسجد جامع کرمان • مسجد ملک کرمان • مسجد ارک طهران • مسجد نماینده قانونی شیراز • مسجد کرامت • مسجد فیل • مسجد هدایت طهران • مسجد جامع عتیق شیراز • مسجد لرزاده • مسجد صاحب و مالک‌الامر تبریز • مسجد الجواد • مسجد جاوید • مسجد امین‌الدوله • مسجد ابوذر (طهران) • مسجد جلیلی • مسجد قبا (طهران) • مسجد جامع نارمک • مسجد فرط
فلسطین
مسجدالاقصی • مسجد صخره
سوریه، مصر، یمن و...
مسجد جامع اموی، مسجد حکم دهنده مصر • مسجد جیوشی، مسجد امام علی صنعا • جامع الامام الصادق (بحرین)
مرتبط
مسجد • مسجد جامع • محراب • مناره • منبر • عمران مسجد • خبرگزاری شبستان • روز جهانی مسجد
نماز • مسجدالنبی
نبو
عراق
شهرها و بخشها
دربین النهرین • نجف • کربلا • سامرا • کاظمین • حله • بغداد • بصره • کوفه • اربیل • نخیله • حوأب • دجیل • جزیره • ذی‌قار • کناسه کوفه • کرخ
شخصیت‌ها
سید محسن حکیم • سید محمدباقر صدر • سید محمد صدر • بنت‌الهدی صدر • سید محمدباقر حکیم • سید محمدسعید حکیم • سید عبدالعزیز حکیم • سید عمار حکیم • سید محمدمهدی حکیم • سید یاسین موسوی • سید مقتدی صدر• نوری مالکی • ابراهیم جعفری • حیدر عبادی • باقر شریف قرشی • احمد وائلی • ابومهدی المهندس • صدام حسین
جای ‌های زیارتی
بقعه امام علی • بقعه امام حسین • بقاع کاظمین • بقاع عسکریین • آرامستان وادی‌السلام • بقاع حضرت عباس(ع) • مرقد طفلان مسلم • سرداب مقدس • مرقد حر بن یزید ریاحی • منزلت صافی‌صفا • منزل امام علی(ع) در کوفه
احزاب و تیم‌ها
حزب الدعوة الاسلامیة • مجلس اعلای اسلامی • ترکمانان • کردهای فیلی • شبک‌ها • خویشاوندان حکیم • جیش المهدی • قوم صدر • جماعة العلماء فی النجف الاشرف • سازمان بدر • حشد الشعبی • حزب بعث عراق • کتائب حزب‌الله عراق • عصائب اهل الحق • کتائب سیدالشهداء عراق • مقاومت اسلامی نجباء
مساجد
مسجد کوفه • مسجد سهله • مسجد براثا • مسجد حنانه • مسجد هندی • مسجد روحانی انصاری • مسجد روحانی طوسی • مسجد الخضراء • مسجد صعصعة بن صوحان • مسجد زید بن صوحان • مسجد عمران بن شاهین • مسجد الحمراء • مسجد جامع بصره
مرکزها علمی و کتابخانه‌ها
حوزه علمیه نجف • حوزه علمیه بغداد • حوزه علمیه حله • حوزه علمیه کربلا • حوزه علمیه سامرا • کتابخانه علامه امینی • کتابخانه حکیم • مکتب علمیه آیت‌الله بروجردی • کتابخانه مقبره امام علی • مکتب آخوند • مکتب سید یزدی • مکتب خلیلی • مکتب شربیانی • فهرست مدرسه های علمیه نجف • مکتب قوام • جامعة النجف الدینیة • مکتب غرویه • مکتب قزوینی • مکتب ایروانی • مکتب بخارایی
رویدادهای اصلی
نزاع جمل • نزاع نهروان • صلح امام حسن(ع) • حادثه کربلا • قیام مختار • قیام توابین • قیام زید بن علی • نبرد کشور ایران و عراق • تخریب بقعه امام حسین(ع) • تخریب بقاع عسکریین(ع) • کشتار دجیل
مطبوعات و رسانه‌ها
مجلة الاضواء • کانال العهد • کانال الاتجاه • کانال الغدیر • کانال الفرات • کانال النعیم • خبرنامه بیوت المتقین
قیام‌ها
انتفاضه شعبانیه • انتفاضه صفر • انقلاب ۱۹۲۰ عراق
متعلق
حائر حسینی • معاودین • عتبات عالیات • ایفا مسجد کوفه • فهرست کتابخانه‌های نجف • عراق عرب • ستاد تجدید بنا عتبات عالیات • مدرسه کلامی بغداد • مدرسه حدیثی حله • موقوفه اود • روش العلماء
سوریه

منزلت‌ها:
مساجد کوفه
بناهای تاریخی شیعه در کوفه
جای ‌های دارنده انجام منحصر

میرزا محمد بدون نقص کِشمیری دِهلوی (۱۱۵۰-۱۲۳۵ق) معروف به شهید رابع، متکلم، عالم و طبیب امامی قرن دوازدهم و سیزدهم هجری قمری در هند بوده میباشد. بدون نقص دهلوی را در علم ها مختلفی همانند ادبیات عرب، طب، حرف اسلامی، فقه، تاریخ و رجال دارای تخصص دانسته و کتاب‌هایی همانند «نُزهۀ اثنا‌عشریه»، «تاريخ العلماء»، «تنبيه اهل الكمال و الاِنصاف» را از اثر ها وی معرفی کرده‌اند. کتاب «نُزهه اثنا‌عشریه» در مسئله مسائل اعتقادی، دینی و رجالی مندرج میباشد. بی نقص دهلوی در دانش طب فراگیرِ محمد شریف دهلوی و در علم ها دينى دانش آموزِ سيد رَحم‌ على (مؤلف کتاب بَدر الدُجىٰ) پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.

به‌گفته علامه امینی در کتاب شُهداء الفَضیلة، محمد بدون نقص دهلوی در سال ۱۲۳۵ق به فرمان یکی‌از سلاطین نواحی دهلی مسموم شد و به شهیدشدن رسید. محل دفن محمد بی نقص دهلوی را در زیارتگاه پنجه شریف دهلی هند دانسته‌اند.

معاش‌طومار
محمد بن التفات احمدخان کشمیری دهلوی متکلم، دانا و طبیب امامی قرن دوازدهم و سیزدهم هجری قمری در هند بوده میباشد.[۱] به‌گفته گستردن‌درحال حاضر نگاران، دهلوی به‌‌ خیال درمان مُهاراجۀ کشمیر (فرمانروا کشمیر) به کشمیری کنیه یافت. تخلص شعری وی «بدون نقص» بوده میباشد.[۲]

به نقل از کتاب مَطلَع اَنوار (حاوی وضع دانشوران شیعه پاکستان و هند) وی در سال ۱۱۵۰ق در دهلی هند متولد شد.[۳] محمد بی نقص دهلوی در دانش طب دانش آموز محمد شریف دهلوی بود و علم ها دينى را نزد اساتیدی همانند سيد رَحم‌ على مؤلف کتاب «بَدر الدُجىٰ» فرا گرفت.[۴] محمدعلی آزاد کشمیری (درگذشت: ۱۳۰۹ق) در کتاب نُجوم السَّماء، محمد بدون نقص دهلوی را در علم ها مختلفی همانند ادبیات عرب، طب، سخن اسلامی، فقه، تاریخ و رجال دارای تخصص دانسته میباشد.[۵]

شهید شدن
به‌گفته علامه امینی (درگذشت: ۱۳۹۰ق)، در کتاب شُهداء الفَضیلة، محمد بدون نقص دهلوی به خیال و خاطر تکثیر و توزیع کتاب‌هایش، در سال ۱۲۳۵ق و به امر یکی‌از سلاطین نواحی دهلی مسموم شد و به شهید شدن رسید.[۶] به‌گزارش کتاب «نجوم السماء فی تراجم العلماء»، تن وی در زیارتگاه پنجه شریف، بنا شده در شهر دهلی هند به خاک ودیعه شد.[۷] کتاب باخبر انوار از محمد بی نقص دهلوی با کنیه شهید رابع حافظه کرده‌ میباشد.[۸] بر روی قبرش عبارتِ «در شيونش به گريه بگو وا محمدا» درج شده میباشد.[۹]

اثرها
به گفته محمدعلی آزاد کشمیری، محمد بی نقص دهلوی اثراتی همانند تاريخ العلماء، تنبيه اهل الكمال و الاِنصاف، نهاية الدراية (گستردن کتاب الوجيزة روضه خوان بهائى)، رساله رؤيت بارى‌تعالى، رساله بَداء و رساله‌ای در دانش بديع را به حرفه تحریر درآورده میباشد.[۱۰] وی تنی چند از کتاب‌های درج شده بوسیله عالمان اهل‌سنت همانند الامامة و السیاسة، اَنساب سمعانى (حاوی نسبت‌هاى پر اسم و رسم در احادیث)، كنز العُمّال، درست بخاری، درست مسلم، ملل و نحل شهرستانی و تاریخ طبری را نیز خلاصه نموده است.[۱۱]

نزهة اثنا عشریه
نوشته‌ی علمیٔ مهم: نزهه اثناعشریه (کتاب)
کتاب نزهة اثنا عشریه در ردّ شبهه ها واردشده بر اعتقادات شیعه ها درج شده میباشد.[۱۲] روحانی عباس قمی کتاب «نُِزهۀ اثنا عشریه» را مشهورترین تاثیر کلامی محمد بدون نقص دهلوی معرفی کرده و آن را در رد کتاب تُحفۀ اثنا‌عشریه (نوشته عبدالعزیز دهلوی) معرفی می‌نماید.[۱۳] بی نقص دهلوی این کتاب را به «نُصرة المؤمنین و زُلَّة الشَّیاطین» کنیه بخشید.[۱۴] به‌گزارش نُجوم السَّماء، این کتاب دوازده جلد داراست.[۱۵] پنج جلد از این کتاب تکثیر یافته و به تبیین موضوعات تحت پرداخته میباشد:[۱۶]

جلد نخستین: شامل رد ادعای بی‌مبنا بودن مذهب شيعه و معرفی فِرَق و دسته‌های مو جود در آن؛
جلد سوم: شامل رد بهتان‌های دروغین نسبت به عالمان قبلی شیعه؛
جلد چهارم: حاوی مسائلی از دانش رجال؛
جلد پنجم: حاوی مسائل اعتقادی (الٰهیات)؛
جلد نهم: حاوی مسائل دینی.

رُوح‌ُ القُدُس به‌معنای روح تمیز، موجودی تمیز از عیب‌ها و خللها میباشد. موجوداتی زیرا جبرئیل، موجودی از فقیه فرمان، نیروی غیبی، عقل فعال، روح‌الارواح و والا ملائکه از مصادیق روح القدس معرفی گردیده‌اند. در منابع اسلامی وظایفی همانند رساندن وحی به پیامبران، کمک رساندن به مؤمنان، مبدأ دانش پیامبران، منشأ القاء حکم و دانش به اهل‌بیت(ع) و شفاعت در روز قیامت به روح‌القدس نسبت داده‌ پک پذیرایی ترحیم مشهد گردیده‌است.

روح‌القدس در ادبیات مسیحی اُقنوم سوم از اقنوم‌های سه‌گانه (بابا، پسر و روح‌القدس) میباشد؛ ولی بعضا از متکلمان مسیحی، الوهیتش را نپذیرفته‌اند. کلمه و واژه روح القدس در قرآن، کتاب ها مقدس و در ادبیات فارسی و عربی مصرف شده میباشد. کتاب «نظارت فلسفی و عرفانی روح‌القدس در متن ها شرعی» تاثیر فاطمه علی‌پور به تبیین منزلت روح‌القدس در دین زرتشت، یهود، مسیحیت و اسلام پرداخته میباشد.

مضمون‌‌شناسی و منزلت
روح‌‌القدس به‌معنای روح منزه، موجودی میباشد که از عیب‌ها و اختلالها پاک میباشد.[۱] در قاموس کتاب مقدس آمده ست، روح‌القدس را مقدس می گویند به دلیل آنکه از کارهایش تقدیس قلب‌های مؤمنان میباشد و به واسطه عشق و علاقه‌ای که به آفریدگار و مسیح دارااست، اورا روح‌الله و روح مسیح نیز می‌نامند.[۲]

این واژه و کلمه در قرآن و کتاب مقدس به فعالیت رفته میباشد؛ قرآن از نازل شدن قرآن بوسیله روح‌القدس[۳] و تأیید حضرت عیسی بوسیله وی[۴] کلام گفته میباشد. این کلمه و واژه در ادبیات فارسی نیز به کار گیری می شود مانند:

نتیجه روح‌القدس ار گشوده حفاظت فرماید
سایرافراد هم بکنند آنچه مسیحا میکرد[۵]

روح‌القدس که می باشد؟
درباره واقعیت روح‌القدس فرض ها مختلفی نام برده میباشد:

جبرئیل: تنی چند از مفسران روح‌القدس را جبرئیل دانسته‌اند.[۶] نامیدن جبرئیل به روح‌القدس به روحانیت و قداست وی و نیز نقشش در زنده نگه داشتن آیین اشاره داراست.[۷]
موجودی از فقیه فرمان: علامه طباطبایی روح‌القدس را موجودی از فقیه فرمان و غیر از فرشتگان می داند که آنان‌را در رساندن وحی به انبیا ملازمت می‌نموده است.[۸]
گران قدر ملائکه: در روایتی از امام راستگو(ع)، روح القدس فرشته‌ای گرانقدر‌خیس از جبرئیل و میکائیل معرفی گردیده که همپا رسول اکرم(ص) بوده و بعد از رسول(ص)، همپا امامان شیعه میباشد.[۹] در بعضی از احادیث روح‌القدس، به عبارتی روح دانسته گردیده که در قرآن[۱۰] از نزول وی به یاروهمدم فرشتگان در شب قدر حرف بیان شده میباشد.[۱۱]
نیروی غیبی: روح‌القدس نام اعظم[۱۲] یا این که نیروی غیبی[۱۳] که عیسی مسیح با آن مردگان را زنده میکرد. این نیرو به طور ضعیف‌خیس در وجود تمامی مؤمنان جای‌دارد و آنها‌را کمک می‌نماید و از گناه بازمی‌داراست.[۱۴]
صادر اولیه: به گفته سید حیدر آملی، حکما رخداد‌لحاظ دارا هستند که صادر اولیه عقل میباشد؛ اما آن را با اسم‌های مختلفی به عنوان مثال روح‌القدس و عقل فعال خوانده‌اند.[۱۵]
روح الارواح: در برخی از اثرها عرفا، از روح‌القدس تحت عنوان روح‌الارواح حافظه گردیده که عبد و بنده خداوند وجود ندارد؛ بلکه وجهی از وجوه پروردگار میباشد که روح مخلوقات به آن قائم میباشد.[۱۶]
وظایف
در قرآن کریم ومهربان و روایات وظایفی به روح‌القدس منسوب شده میباشد.

ابلاغ وحی به پیامبران: بنابر اینکه روح القدس جبرئیل باشد جابجایی و ابلاغ پیام خداوند به پیامبران از وظایف وی میباشد.
مؤید و امداد‌کننده پیامبران و اولیای الهی: در آیاتی از قرآن که کلام از تأیید عیسی مسیح بوسیله روح القدس به فی مابین آمده، بنابر حیث مفسران تأیید به معنای تقویت و امداد میباشد.[۱۷] بعضا نیز در اینجا انجیل را مصداق روح‌القدس دانسته‎اند.[۱۸]
مبدأ دانش انبیا: در برخی از احادیث از وجود پنج روح در وجود انبیا و اوصیا ذکر شده گردیده که روح‌القدس به عنوان مثال آنهاست و بوسیله آن پیامبران شی ءها را می شناسند.[۱۹]
القا حکم الهی به اهل‌بیت(ع): بر اساس احادیث، اهل‌بیت مطابق حکم پروردگار، داود پیامبر و چیزی که روح‌القدس بر قلبشان القا می‌نماید، قضاوت می‌نمایند.[۲۰]
شفاعت در قیامت: بر محور حدیثی از نبی اسلام(ص) اول شفاعت‌کننده در روز قیامت روح‌القدس میباشد.[۲۱]
کمک‌رسانی به مؤمنان: مبنی بر احادیث روح‌القدس تا هنگامی که مؤمنان نبی(ص) و اهل بیت(ع) را پشتیبانی نمایند، آنها‌را امداد می‌نماید.[۲۲] به نقل از ابن اَثیر تاریخ‌نگار اسلامی، فرستاده(ص) از پروردگار خواست حسان بن اثبات شعر سرا عرب در عصر نادانی که در پناه از نبی(ص) و هجو معاندان اسلام شعر می‌سرود، را تا هنگامی که از رسول(ص) پشتیانی می‌نماید، آیتم تأیید روح‌القدس قرار دهد.[۲۳]
الوهیت
در ادبیات مسیحی روح‌القدس، اقنوم سوم از اقنوم‌های سه‌گانه (بابا، پسر و روح‌القدس) میباشد.[۲۴] در کتاب مقدس حیات به وی منسوب شده میباشد.[۲۵] مبتنی بر کتاب مقدس، مؤمنان در هنگام توبه روح‌القدس را در مییابند و وی آن‌ها‌را از آلودگی‌های گناه منزه می‌نماید؛[۲۶] اما متکلمان مسیحی درباره الوهیت روح‌القدس اختلاف‌لحاظ دارا‌هستند. برخی از آن ها شخصیت الهی روح‌القدس را انکار کرده و او‌را فرشته می دانند.[۲۷] برخی دیگر بر این باورند که روح‌القدس جانور مستقلی وجود ندارد؛ بلکه تجلی خدا میباشد و به الوهیتش معتقدند.[۲۸]

تک‌نگاری
کتاب «چک فلسفی و عرفانی روح‌القدس در متن ها فقهی» تاثیر فاطمه علی‌پور به تبیین رده روح‌القدس در دین زرتشت، یهود، مسیحیت و اسلام پرداخته میباشد. همینطور در‌این کتاب نظر ها فلسفی و عرفانی اندیشمندان مسلمان چک و محاسبه گردیده‌است.[۲۹]

سیده نُصرت بیگم امین (۱۲۷۴ـ۱۳۶۲ش) بر اساس با(۱۳۱۲ـ۱۴۰۳ق) دارای شهرت به بانو امین، مالک تعبیر مخزن العرفان، عالم، عارف و مفسر شیعی میباشد. وی اثر ها متعددش را با اسم بانوی اهل ایران منتشر نموده است. بانو امین، نزد فقیهانی زیرا سید علی نجف‌آبادی شاگردی کرد و از محمدرضا نجفی اصفهانی، روضه خوان عبدالکریم حائری و دیگرانی اذن داستان و اجتهاد اخذ کرد. آیت‌الله مرعشی نجفی، علامه امینی و دیگرانی از وی اذن قصه پک پذیرایی ترحیم مشهد اخذ کرده‌اند.

سیده نُصرت امین، در مسائل اجتماعی و فرهنگی نیز حضور فعال داشت؛ وی با ضابطه ممانعت عفاف و حجاب حکومت پهلوی به نبرد برخاست و مدارسی را تأسیس کرد.

مقام
شخصیت‌های علمی و معنوی فراوانی دربارهٔ رده و جایگاه علمی و معنوی بانو امین نظریات کرده‌اند. محمدتقی جعفری درین زمینه گفته میباشد: «لحاظ به مقامات عالیۀروحی که بانوی اهل ایران در آن غالب گردیده‌اند بایستی وی را از تیم نابغه‌ای از پژوهشگران به شمار آورد که به اضافۀ فرا دریافت کردن علم به به دنیاآمدن نو معاش نایل می گردند.» و نیز گفته میباشد: «با اعتنا به اثر ها علمی که از خانم امین در دسترس ما قرار گرفته، به صورت انقطاع می‌اقتدار وی را یکی‌از علمای برجستۀ فقید تشیع معرفی نمود.»[۱]

سید محسن امین به گزارش سید شهاب الدین مرعشی نجفی دربارهٔ بانو امین گفته میباشد: «او یگانهٔ زمانه در آن فرصت و حجت زنان عصرش بود.[۲] مرتضی مطهری در ذکر ماجرای دیدار خویش با بانو امین میگوید: «از بانو مجتهدۀ امین سؤالی کردم و زمانی وی آغاز به پاسخگویی کرد، دیدم که اینجانب بایستی دست و پای خودم را گردآوری کنم.»[۳]

شخصیت‌هایی همانند علامه امینی، رحیم ارباب، علامه طباطبایی، سید شهاب الدین مرعشی نجفی، محمدتقی جعفری، مرتضی مطهری، سید هاشم حداد و سید محمدحسین تهرانی،[۴] با درایت از رده و رده علمی و معنوی بانو امین به دیدار وی رفتند و در قضیه‌های علمی مرتبط با خویش با وی حرف گفتند.[مستلزم منبع]

معاش‌طومار
بانو امین در سال ۱۳۱۲ق، مبنی بر با ۳۰ خرداد ماه ۱۲۷۴ش، در اواخر سلطنت ناصرالدین پادشاه در اصفهان دیده به جهان گشود.[۵]

بابا سیده نصرت امین، سید محمدعلی حسینی اصفهانی ملقب به امین‌التجار، از بازرگانان سرشناس و متدین اصفهان و نوهٔ علامه سید معصوم حسینی خاتون‌آبادی، و مادرش زهرا دختر حاج سیدمهدی ملقب به جناب از فامیل جنابی‌های اصفهان میباشد. نصرت امین در سیزده سالگی با پسر عمویش، حاج میرزا آقا دارای اسم و رسم به معلوم التجار، از بازرگانان دارای اسم و رسم و متدین اصفهان، تزویج کرد. ثمرهٔ این تزویج هشت فرزند بود که هفت نفر از آن‌ها در زمان حیات بانو و در زمانه کودکی به انگیزه بیماری‌های ناشناختهٔ آن فرصت و سرایت بیماری‌های واگیر‌دار در گذشتند.[۶]

وفات
امین در دو‌شنبه ۲۳ خرداد ماه ۱۳۶۲ش، موازی با ۳۰ شعبان ۱۴۰۳ق، در به عبارتی شهر در سپری شد و در تخت فولاد به‌خاک ودیعت شد.[۷]

زمانه علم آموزی

بانو امین
بانو امین سوادآموزی را از پنج سالگی در مدرسه‌منزل استارت کرد و از یازده سالگی به یاددادن لهجه عربی درگیر شد. وی در ۲۰ سالگی علم آموزی علم ها فقاهتی و صرف و نحو را به صورت دورازشوخی شروع کرد و از محضر اساتید مجتهدی که به منزلش می‌آمدند سود گرفت. وی از ابوالقاسم زفره‌ای و علی‌اصغر شریف مقدمات را فراگرفت و در ۳۲ سالگی به آموزش فقه، اصول و حکمت نزد سید علی نجف‌آبادی پرداخت و بیشتر تحصیلات بانو در محضر وی اعمال گرفت.[۸]

اُم‌بَشیر همسر امام حسن مجتبی(ع) که سه فرزند از وی با اسم‌های : زید، ام‌الحسن و ام‌الحسین داشته میباشد. ام‌بشیر دختر صحابی نبی اکرم با اسم عَقَبَة بن پک پذیرایی ترحیم مشهد عَمرو بود.

زندگینامه
ام‌بشیر با اسم فاطمه [۱] فرزند یک کدام از انصار و اصحاب نبی(ص) با اسم عقبة بن عمرو بن ثعلبه بود.[۲]

او پیش از امام حسن(ع)، همسر سعید بن زید بن قدمت بن نفیل بود و بعد از امام حسن(ع)، همسر عبدالرحمن بن عبدالله بن ابی‌ربیعه شد.[۳]

فرزندان
فرزندان ام‌بشیر از امام حسن مجتبی(ع) سه نفرند: زید و دو خواهرش ام‌الحسن و ام‌الحسین.[۴] ام‌الحسن که اسم او در بعضا از منابع نفیسه نام برده میباشد،[۵] همسر عبدالله بن زبیر شد.[۶] بعضا از نویسندگان به مکان ام‌الحسین از ام‌الخیر ذکر شده‌اند.[۷]

طبق نوشته ابونصر بخاری، زید، بزرگتر از حسن مثنی دیگر فرزند امام حسن(ع) بوده میباشد.[۸]

ام‌بشیر از سه همسرش دارنده فرزند بوده میباشد.[۹] ابن سعد از تاریخ‌نگاران (درگذشت: ۲۳۰قمری)، أم‌زيد صغری، همسر مختار بن ابی‌عبید را فرزند أم‌بشير از سعید می داند.[۱۰] یوسف بن عبدالرحمن مزّی به گزارش زبیر بن بکار، فرزندان ام‌بشیر از سعید را ام‌سعید و از عبدالرحمان، قدمت مذکور میباشد.[۱۱]

پانویس
ابن عنبة، عمدة الطالب فی أنساب آل أبی طالب، ۱۴۱۷ق، ص۶۵.
ابن عساكر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۹، ص۳۷۷.
ابن حجر العسقلانی، فتح الباری، ج۷، ص۳۱۹؛ بدرالدین عینی، عمدة القاری گستردن صحيح البخاری، ج۱۷، ص۱۱۲.
روضه خوان موثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰.
زبير بن بكار، جمهرة نسب قريش و أخبارها، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۹۷.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۷۳.
ابن عساكر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۹، ص۳۷۷.
بخاری، راز السلسلة العلویة، ۱۴۱۳ق، ص۲۰.
بدرالدین عینی، عمدة القاری گستردن صحيح البخاری، ج۱۷، ص۱۱۲.
ابن سعد، الطبقات الکبری‏، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۲۹۲.
مزّی، تهذیب الکمال، ۱۴۰۰ق، ج۱۰، ص۵۲.
منابع
ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، بازرسی، محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اولیه، ۱۴۱۰ق.
ابن عساكر، تاریخ مدینة دمشق، مطالعه: علی شیری، بیروت، دارالفكر للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۴۱۵ق.
ابن عنبه حسنی، سید احمد بن علی، عمدة الطالب فی أنساب آل أبی طالب‏، قم، انتشارات انصاریان، ۱۴۱۷ق.
ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری گستردن درست البخاری، پژوهشگر: محمدفؤاد عبدالباقی، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
بخاری، آسان بن عبدالله، رمز السلسلة العلویة، انتشارات شریف الرضی، ۱۴۱۳ق.
بدرالدین عینی، محمود بن أحمد، عمدة القاری گستردن صحيح البخاری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌جا، بی‌تا.
بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، مطالعه: سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ نخستین، ۱۴۱۷ق.
زبير بن بكار، جمهرة نسب قريش و أخبارها، پژوهشگر: محمود محمدشاكر، ریاض، داراليمامة، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
روضه خوان اثر گذار، الارشاد، مطالعه: مؤسسة آل البیت(ع)، قم، كنگره شيخ مفيد، چاپ نخستین، ۱۴۱۳ق.
مزّی، يوسف بن عبدالرحمن، تهذیب الکمال، پژوهشگر: بشار عواد پر اسم و رسم، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۰ق.
نبو
امام حسن مجتبی علیه‌السلام
نسب
محمد بن عبدالله (پدربزرگ مادری) • علی بن ابی‌طالب (بابا) • فاطمه بنت محمد (مامان)
لقب‌ها
مهربان اهل‌بیت • مجتبی • حسنین(ع) • لقب‌ها و القا‌ب
همسران
ام اسحاق • جعده دختر اشعث • ام بشیر • خوله دختر خواسته فرازی • همسران امام حسن(ع)
فرزندان
فاطمه • قاسم بن حسن(ع) • عبدالله بن حسن • ابوبکر بن حسن • حسن مثنی • قدمت بن حسن بن علی • زید بن حسن
برادران و خواهران
امام حسین(ع) • حضرت زینب(ع) • ام‌کلثوم • محمد حنفیه • حضرت عباس(ع)
نوادگان دارای اسم و رسم
عبدالله محض • سیده نفیسه • قتیل باخمرا • نفس زکیه • عبدالله بن محمد اشتر علوی • عبدالعظیم حسنی
فضائل
آیه پاکسازی • آیه مباهله • آیه مودت • سوره بشر • حدیث کساء • آیه اطعام • الحسن و الحسین امامان قاما وی قعدا • سیدا شباب اهل الجنة
اصحاب
عمرو بن حمق خزاعی • حجر بن عدی • رشید هجری • عدی بن حاتم • عبدالله بن عباس • سعد بن مسعود ثقفی • قیس بن سعد • عبیدالله بن عباس • اصحاب امام حسن مجتبی ← ادامه
کتابشناسی
صلح الحسن • الحیاة السیاسیة للامام الحسن • بلاغة الامام الحسن
مرتبط
صلح امام حسن • مباهله • اصحاب کساء • پنج‌بدن • اهل‌بیت(ع) • ائمه بقیع • چهارده معصوم • امامان شیعه • تنهاترین سردار (گروه تلویزیونی) • ادریسیان • حَسَنیون مراکش • تشییع امام حسن(ع)
یاران امام حسن
نبو
ما‌درها، همسران و دختران معصومان
زنان
نبی
خدیجه • سوده • عایشه • حفصه • زینب دختر خزیمه • ام‌حبیبه • ام‌سلمه • زینب دختر جحش • ماریه قبطیه • جویریه • صفیه • میمونه
امام علی
حضرت فاطمه • خوله حنفیه • ام‌حبیب • ام‌البنین • لیلی دختر مسعود • اسماء • ام‌سعید • امامه
امام حسن
ام بشیر • خوله • ام‌اسحاق • حفصه • هند • جعده
امام حسین
رباب • لیلا • ام‌اسحاق • شهربانو
بقیه ائمه
فاطمه • ام‌فروه • ام‌حکیم • فاطمه • حمیده • نجمه • سبیکه • ام‌حبیب • سمانه مغربیه • ام ادب دختر مأمون • حُدَیث • نرجس
مادرها
آمنه بنت وهب • فاطمه بنت اسد • حضرت خدیجه کبری درود الله علیها • حضرت فاطمه زهرا درود الله علیها • شهربانو مامان امام سجاد • فاطمه مامان امام باقر • ام‌فروه مامان امام درست گو(ع) • حمیده مامان امام کاظم • نجمه مامان امام رضا(ع) • سبیکه مامان امام جواد • سمانه مامان امام هادی • حدیث (مامان امام حسن عسکری) • نرجس مامان امام فرصت
دختران
دختران نبی
زینب • رقیه • ام کلثوم • فاطمه(س)
امام علی
زینب کبری • ام کلثوم • رقیه • ام‌الحسن • رمله • نفیسه • ام هانی • فاطمه
امام مجتبی
ام الحسن • ام‌الحسین • طلحه • فاطمه • ام‌سلمه • رقیه
امام حسین
سکینه • فاطمه • رقیه
امام کاظم
فاطمه معصومه (س) • فاطمه صغری • رقیه • حکیمه • ام‌أبیها • رقیه صغری • کلثوم • ام‌جعفر • لبابه • زینب • خدیجه • علیه • آمنه • حسنه • بریهه • عایشه • ام‌سلمه • میمونه • م‌کلثوم
بقیه ائمه
خدیجه • فاطمه • علّیه • ام‌کلثوم • زینب • ام‌سلمه • ام‌فروه • اسماء • فاطمه • فاطمه • امامه • زینب • حکیمه • عایشه
زنان تأثیرگذار از دید شیعه