موفقیت توفیق در اعمال عملی عبادی میباشد که سبب ساز تقرب آدم به پروردگار میگردد. مبنی بر نشانهها قرآن و احادیث، موفقیت صرفا از جانب معبود و لطفی از سوی وی به بندگان میباشد. اندیشمندان فرق کلامی اسلامی مبنی بر مبانی کلامی خویش، نظرها مختلفی را در تعریف و تمجید و منشأ معنی موفقیت ارائه دادهاند. بر پایه ی حیث شیعه و معتزله، موفقیت از مقوله لطف الهی و مبنی بر لحاظ اشاعره، موفقیت، رفتار توان بر طاعت از سوی خداوند پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.
معنای موفقیت
موفقیت در لغت به معنای موافق بودن یا این که موافق گرداندن، واقعه حیث داشتن، موافقت و تصدیق کردن، فی مابین اشخاصی را درست کردن و آشتی دادن، راهنمایی شدن کسی به وسیله آفریدگار و مهیا شدن وضعیت کافی برای جاری ساختن شغل نه برای یک شخص از سوی خداست.[۱] دو معنای اخیر، با معنای اصطلاحی آن نزد متکلمان سازگار میباشد.
مشتقات این ریشه در قرآن چهار توشه به شغل رفته[۲] که صرفا یک گزینه از گویش شعیب (... و ماتوفیقی اِلاّ باللّه...)[۳] ناظر به معنای اصطلاحی موفقیت میباشد. طبق این آیه، موفقیت منحصراً از جانب خداست. روحانی طوسی در تعبیر این آیه، موفقیت را لطفی الهی دانسته که به واسطه آن طاعت جاری ساختن می شود و تأکید نموده است که صرفا معبود می تواند مبنی بر علمی که داراست آدم را چیره بر طاعت بدارد،[۴][۵] بر این مبنا، محققان مسلمان در بخشهای گوناگون از اثر ها خویش، در پیشگفتار آن[۶][یادداشت ۱] یا این که در اولِ هر سوژه[۸] یا این که در انتهای آن،[۹] با لغات گوناگون بهاین مقاله اذعان نمودهاند.
التفات و رده موفقیت در احادیث
التفات اعتقادوباور به موفقیت الاهی از صحبت امام علی(ع) بر اساس غیر وابسته نبودن آیین از موفقیت[۱۰] و نیز کثرت درخواست موفقیت از معبود در دعاهای رسیده از روش شیعه[۱۱][یادداشت ۲] و اهل سنّت[۱۲] دانسته می شود. طبق روایات، ایفا دادن بعضی امور به موفقیت الاهی نتایج شود. به عنوان مثال آنهاست : موفقیت در توبه[۱۳]، موفقیت در آشنایی اولیای فرمان و تمسک به ائمه اطهار[۱۴]، موفقیت در ایفا دادن اموری که رضای خدا در آن میباشد،[۱۵] موفقیت در اجرای امرها الاهی و ادای فرایض،[۱۶] موفقیت در قدردانی از نعمتهای الاهی،[۱۷] موفقیت در حصول دانش و محافظت تجارب ها،[۱۸] موفقیت در همنشینی با پرهیزگاران،[۱۹] و موفقیت در مشاوره با عاقل.[۲۰]
در مجموع، مبنی بر حدیثی از امام علی علیهالسلام هر خیری به موفقیت الاهی نتیجه ها می گردد.[۲۱] روایات دیگری نیز در امر موفقیت وجود داراست، مثلا آنکه: توقف و به کاری دست نیازیدن در هنگام حیرت و سرگردانی، از توفیقات الاهی میباشد؛[۲۲] بهروزی، از اجتماع نیت، اقتدار، موفقیت و وصال به مقصود نتیجه ها میگردد؛[۲۳] بالاترین نعمتها عافیت و بالاترین جايگاه عافیت استعانت و ملازمت موفقیت و بالاترین رتبه موفقیت تایید پند میباشد؛ همینطور حسن نیت استدلال جلب موفقیت و میانهروی در حرف از اثرها موفقیت میباشد و طلب موفقیت به طبعً بایستی با همت خویش شخص هم پا باشد. افزون بر این، موفقیت، اهمیت، عفو وبخشش، اولین نعمت، شایسته ترین سر گروه، برگزیدگان حظّ و فایده، قله برد و بهروزی، کلید مدارا، اساسای سفت، یاریگر عقل و جذبهای الاهی معرفی گردیده است.[۲۴] به معنی استخاره نیز برخی از لغت شناسان گفتهاند که عبارت میباشد از درخواست موفقیت از خدا چهت نیل به شایسته ترین چیزهایی که بشر خواستار آنهاست.[۲۵] روحانی اثرگذار در کتاب ارشادوراهنمایی به بر خورداری امیرالمؤمنین علیهالسلام از موفقیت در تمامی اوضاع و حالات اشاره نموده است.[۲۶] [یادداشت ۳]
موفقیت در صحبت اسلامی
موفقیت که در بخش اعظمی از مفاد در کنار تسدید و در مقابل خذلان به فعالیت میرود در صحبت اسلامی به مفهومی اصلی تبدیل گردیده که هرمورد از فرق و مذهب ها کلامی، سازه بر مبانی خویش، آن را به طورهای گوناگون تمجید کرده و توضیح دادهاند. این معنی کلامی اصولا مأخوذ از تعبیر و تفسیر قرآنی نام برده در آیه ۸۸ سوره هود میباشد که موفقیت را به معبود نسبت داده میباشد و با دیگر آیاتی که هدایت و ضلالت را به پروردگار نسبت میدهد نیز رابطه داراست.[۲۷]
این مضمون سوالهای کلامی مختلفی تولید نموده است: چنانچه موفقیت کمک رساندن خداوند به عبد و بنده میباشد (این معنی فی الجمله آیتم توافق متکلمان میباشد)، این امداد رساندن را به چه شکل میاقتدار توضیح اعطا کرد؟ آیا موفقیت و امداد رساندن معبود به بندگان بر مبنای کار آنهاست یا این که صرف عزم خداست که برای آن نباید درپی ادله و علتی بود؟ درحالتی که بر مبنای موفقیت کار بندگان میباشد آیا به عبارتی اجرا پیشین نیز بر مبنای موفقیت الاهی نبوده میباشد؟ و در حالتیکه بالعکس، تنهاً بر مبنای خواست و عزم خداست آیا این خواست و عزم گزافی میباشد و ریشه در انجام و افعال بندگان ندارد؟ آیا موفقیت فقطً در جاری ساختن دادن انجام نیک و عبادات میباشد (به اصطلاح «موفقیت طاعت») یا این که موفقیت در ایمان نیز مدخلیت داراست (به اصطلاح «موفقیت ایمان»)؟ موفقیت در ایمان با دعوا هدایت و ضلالت لینک تام داراست و ذکر دیگری از هدایت میباشد. درصورتی که موفقیت ایمان و هدایت از خداست آیا بندگان در مؤمن یا این که کافر بودن مختارند؟ همچنانکه درحالتی که «موفقیت طاعت» از خداست آیا این دستور با کاربر اوامرو نواهی الاهی و ملزم بودن که لازمه شان تفویض انسانی میباشد سازگار میباشد؟[۲۸]
دقت بدین سوالها و لوازمی که هر پاسخی بهاین سوالها میتوانسته درپی داشته باشد، به موضع گیریهای مختلفی در حوزه سخن انجامیده و هر مجموعه سازه بر مبانی نظری خویش و تعریفی که از این مضمون و مفاهیم در حدود آن، مانند لطف و پاکی و غیر اینها داشته، به گونه ای بدین پرسشها جواب گفته و بر جنبههایی از گفت و گو تأکید نموده است.[۲۹]
قالَ الامام الجواد(ع): الْمُؤْمِنُ يَحْتَاجُ إِلَى تَوْفِيقٍ مِنَ اللَّهِ وَ وَاعِظٍ مِنْ نَفْسِهِ وَ قَبُولٍ مِمَّنْ يَنْصَحُهُ.
امام جواد(ع) فرمود: مؤمن مستلزم سه خصلت میباشد: موفقیت از سوی آفریدگار، واعظی از باطن خویش، تایید از هر که اورا ارشاد میدهد.
تحف العقول، ص۴۵۷
موفقیت از طریقه شیعه و معتزله
موفقیت توفیق در اعمال عملی عبادی میباشد که سبب ساز تقرب آدم به پروردگار میگردد. مبنی بر نشانهها قرآن و احادیث، موفقیت صرفا از جانب معبود و لطفی از سوی وی به بندگان میباشد. اندیشمندان فرق کلامی اسلامی مبنی بر مبانی کلامی خویش، نظرها مختلفی را در تعریف و تمجید و منشأ معنی موفقیت ارائه دادهاند. بر پایه ی حیث شیعه و معتزله، موفقیت از مقوله لطف الهی و مبنی بر لحاظ اشاعره، موفقیت، رفتار توان بر طاعت از سوی خداوند پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.
معنای موفقیت
موفقیت در لغت به معنای موافق بودن یا این که موافق گرداندن، واقعه حیث داشتن، موافقت و تصدیق کردن، فی مابین اشخاصی را درست کردن و آشتی دادن، راهنمایی شدن کسی به وسیله آفریدگار و مهیا شدن وضعیت کافی برای جاری ساختن شغل نه برای یک شخص از سوی خداست.[۱] دو معنای اخیر، با معنای اصطلاحی آن نزد متکلمان سازگار میباشد.
مشتقات این ریشه در قرآن چهار توشه به شغل رفته[۲] که صرفا یک گزینه از گویش شعیب (... و ماتوفیقی اِلاّ باللّه...)[۳] ناظر به معنای اصطلاحی موفقیت میباشد. طبق این آیه، موفقیت منحصراً از جانب خداست. روحانی طوسی در تعبیر این آیه، موفقیت را لطفی الهی دانسته که به واسطه آن طاعت جاری ساختن می شود و تأکید نموده است که صرفا معبود می تواند مبنی بر علمی که داراست آدم را چیره بر طاعت بدارد،[۴][۵] بر این مبنا، محققان مسلمان در بخشهای گوناگون از اثر ها خویش، در پیشگفتار آن[۶][یادداشت ۱] یا این که در اولِ هر سوژه[۸] یا این که در انتهای آن،[۹] با لغات گوناگون بهاین مقاله اذعان نمودهاند.
التفات و رده موفقیت در احادیث
التفات اعتقادوباور به موفقیت الاهی از صحبت امام علی(ع) بر اساس غیر وابسته نبودن آیین از موفقیت[۱۰] و نیز کثرت درخواست موفقیت از معبود در دعاهای رسیده از روش شیعه[۱۱][یادداشت ۲] و اهل سنّت[۱۲] دانسته می شود. طبق روایات، ایفا دادن بعضی امور به موفقیت الاهی نتایج شود. به عنوان مثال آنهاست : موفقیت در توبه[۱۳]، موفقیت در آشنایی اولیای فرمان و تمسک به ائمه اطهار[۱۴]، موفقیت در ایفا دادن اموری که رضای خدا در آن میباشد،[۱۵] موفقیت در اجرای امرها الاهی و ادای فرایض،[۱۶] موفقیت در قدردانی از نعمتهای الاهی،[۱۷] موفقیت در حصول دانش و محافظت تجارب ها،[۱۸] موفقیت در همنشینی با پرهیزگاران،[۱۹] و موفقیت در مشاوره با عاقل.[۲۰]
در مجموع، مبنی بر حدیثی از امام علی علیهالسلام هر خیری به موفقیت الاهی نتیجه ها می گردد.[۲۱] روایات دیگری نیز در امر موفقیت وجود داراست، مثلا آنکه: توقف و به کاری دست نیازیدن در هنگام حیرت و سرگردانی، از توفیقات الاهی میباشد؛[۲۲] بهروزی، از اجتماع نیت، اقتدار، موفقیت و وصال به مقصود نتیجه ها میگردد؛[۲۳] بالاترین نعمتها عافیت و بالاترین جايگاه عافیت استعانت و ملازمت موفقیت و بالاترین رتبه موفقیت تایید پند میباشد؛ همینطور حسن نیت استدلال جلب موفقیت و میانهروی در حرف از اثرها موفقیت میباشد و طلب موفقیت به طبعً بایستی با همت خویش شخص هم پا باشد. افزون بر این، موفقیت، اهمیت، عفو وبخشش، اولین نعمت، شایسته ترین سر گروه، برگزیدگان حظّ و فایده، قله برد و بهروزی، کلید مدارا، اساسای سفت، یاریگر عقل و جذبهای الاهی معرفی گردیده است.[۲۴] به معنی استخاره نیز برخی از لغت شناسان گفتهاند که عبارت میباشد از درخواست موفقیت از خدا چهت نیل به شایسته ترین چیزهایی که بشر خواستار آنهاست.[۲۵] روحانی اثرگذار در کتاب ارشادوراهنمایی به بر خورداری امیرالمؤمنین علیهالسلام از موفقیت در تمامی اوضاع و حالات اشاره نموده است.[۲۶] [یادداشت ۳]
موفقیت در صحبت اسلامی
موفقیت که در بخش اعظمی از مفاد در کنار تسدید و در مقابل خذلان به فعالیت میرود در صحبت اسلامی به مفهومی اصلی تبدیل گردیده که هرمورد از فرق و مذهب ها کلامی، سازه بر مبانی خویش، آن را به طورهای گوناگون تمجید کرده و توضیح دادهاند. این معنی کلامی اصولا مأخوذ از تعبیر و تفسیر قرآنی نام برده در آیه ۸۸ سوره هود میباشد که موفقیت را به معبود نسبت داده میباشد و با دیگر آیاتی که هدایت و ضلالت را به پروردگار نسبت میدهد نیز رابطه داراست.[۲۷]
این مضمون سوالهای کلامی مختلفی تولید نموده است: چنانچه موفقیت کمک رساندن خداوند به عبد و بنده میباشد (این معنی فی الجمله آیتم توافق متکلمان میباشد)، این امداد رساندن را به چه شکل میاقتدار توضیح اعطا کرد؟ آیا موفقیت و امداد رساندن معبود به بندگان بر مبنای کار آنهاست یا این که صرف عزم خداست که برای آن نباید درپی ادله و علتی بود؟ درحالتی که بر مبنای موفقیت کار بندگان میباشد آیا به عبارتی اجرا پیشین نیز بر مبنای موفقیت الاهی نبوده میباشد؟ و در حالتیکه بالعکس، تنهاً بر مبنای خواست و عزم خداست آیا این خواست و عزم گزافی میباشد و ریشه در انجام و افعال بندگان ندارد؟ آیا موفقیت فقطً در جاری ساختن دادن انجام نیک و عبادات میباشد (به اصطلاح «موفقیت طاعت») یا این که موفقیت در ایمان نیز مدخلیت داراست (به اصطلاح «موفقیت ایمان»)؟ موفقیت در ایمان با دعوا هدایت و ضلالت لینک تام داراست و ذکر دیگری از هدایت میباشد. درصورتی که موفقیت ایمان و هدایت از خداست آیا بندگان در مؤمن یا این که کافر بودن مختارند؟ همچنانکه درحالتی که «موفقیت طاعت» از خداست آیا این دستور با کاربر اوامرو نواهی الاهی و ملزم بودن که لازمه شان تفویض انسانی میباشد سازگار میباشد؟[۲۸]
دقت بدین سوالها و لوازمی که هر پاسخی بهاین سوالها میتوانسته درپی داشته باشد، به موضع گیریهای مختلفی در حوزه سخن انجامیده و هر مجموعه سازه بر مبانی نظری خویش و تعریفی که از این مضمون و مفاهیم در حدود آن، مانند لطف و پاکی و غیر اینها داشته، به گونه ای بدین پرسشها جواب گفته و بر جنبههایی از گفت و گو تأکید نموده است.[۲۹]
قالَ الامام الجواد(ع): الْمُؤْمِنُ يَحْتَاجُ إِلَى تَوْفِيقٍ مِنَ اللَّهِ وَ وَاعِظٍ مِنْ نَفْسِهِ وَ قَبُولٍ مِمَّنْ يَنْصَحُهُ.
امام جواد(ع) فرمود: مؤمن مستلزم سه خصلت میباشد: موفقیت از سوی آفریدگار، واعظی از باطن خویش، تایید از هر که اورا ارشاد میدهد.
تحف العقول، ص۴۵۷
موفقیت از طریقه شیعه و معتزله
پک پذیرایی ترحیم مشهد برای مراسم ختم در مسجد؛ چه ترکیبی مناسبتر است؟