مرجعیت شیعهها
بعد از فوت آخوند خراسانی برخی از عموم خراسان -به تصریح خویش اصفهانی - برای پیروی به وی مراجعه کردند.[۱۴]
مرجعیت عامه بعد از آخوند خراسانی به سید محمد کاظم طباطبائی یزدی و میرزا محمد تقی شیرازی منتقل شد و شیرازی، اولیه مرجعی بود که احتیاطات خویش را به اصفهانی ارجاع بخشید.[۱۵]
همینطور نوشتهاند که محمدتقی شیرازی، ابوالحسن اصفهانی و نیز شریعت اصفهانی را بعد از خویش لایق منزلت مرجعیت معرفی پک پذیرایی ترحیم مشهد کرده بود.[۱۶]
بعد از وفات نائینی و حائری یزدی در ۱۳۵۵ق و آقا ضیاء عراقی در ۱۳۶۱ق، مرجعیت تاسی شیعهها در نصیب عمده عالم تشیع در فرد اصفهانی اختصاصی شد.[۱۷] وی، آحاد استفتائات و طومارهایش را خودش پاسخ میبخشید و درخواست دوروبری ها برای استخدام مولف را رد کرد. وی توجیه رد این درخواست را محافظت آبرو و افشا نشدن اسم افرادی که در برخی طومارها به وی ناسزا میگفتند میدانست.[۱۸]
آیتالله بروجردی، در جواب به تنی چند از تاجران تبریز ـ که در طی حیات سید ابوالحسن اصفهانی ـ از او درخواست رساله کرده بودند، نوشت: «رساله دادن برای اینجانب سهل میباشد، البته شَقِّ عصای (دو دستگی) مسلمین میباشد. موقتیً درفش اسلام در اختیار آیتالله اصفهانی میباشد. وی، مرجع مردم می باشند.»[۱۹]
شاگردان
اصفهانی شمار بخش اعظمی از مجتهدان و پژوهشگران فقه و اصول را در حوزه علمیه نجف تربیت کرد؛ برای مثال آنها، میقدرت شخصیتهایی زیرا سید جواد حسینی خامنهای،[۲۰] محمد شریفرازی،[۲۱] سید ابوالقاسم خوانساری ریاضی، سید حسن موسوی بجنوردی، سید محمود حسینی شاهرودی، سید حسین آلعلی شاهرودی، سید محسن طباطبائی حکیم، سید محمدهادی میلانی، هاشم قزوینی[۲۲]، سید محمدحسین طباطبائی، سید محمدرضا گلپایگانی، میرزا هاشم آملی،[۲۳]سید عبدالله موسوی شیرازی و میرزا مهدی آشتیانی را خاطر کرد.[۲۴]
اثرها
اثر ها علمی بازمانده از اصفهانی را میقدرت به۵ مجموعه تقسیم کرد:
در آغاز و اصلیخیس از کلیه، تقریرات شرعی و اصولی اوست که بوسیله عده ای از شاگردان ضبط و کتابت شدهاست.
یک زمان بی نقص از تقریرات وی به دست میرزا حسن سیادتی سبزواری در مسافت سالهای ۱۳۳۸–۱۳۴۵ق در یکسری مجلد مندرج، و ورژنای دیگر از تقریرات وی به وسیله روضه خوان محمدرضا طبسی گردآوریآوری شدهاست.
از این فی مابین، منتخباتی از تقریرات اصفهانی در دانش اصول، نماد دهنده مقام علمی و ثمره به کار گیری ممتد وی از محضر آخوند خراسانی میباشد و شاید مهمترین مثال آنان تقریرات استصحاب اصفهانی به تحریر محمدتقی آملی از شاگردان وی باشد.
مجموعه دوم، کتابت تقریرات شرعی و اصولی استادان اصفهانی میباشد که او آنانرا ضبط و تألیف نموده است.
مهمترین این اثرها، به عبارتی میباشد که نویسندگان معاشطومار اصفهانی از آن بهتفصیل کفایة الاصول آخوند خراسانی تفسیر کردهاند[۲۵] که به احتمال کار کشته می بایست تقریرات اصول آخوند خراسانی بوده باشد.
گروه سوم از اثرها علمی اصفهانی، رسالههای عملیه و فتوایی اوست که مهمترین آنها با تیتر وسیلة النجاة، دربرگیرنده یک عصر بدون نقص فقه از عصمت تا ارث به مدل العروة الوثقی تألیف سید محمدکاظم طباطبایی یزدی میباشد.
ورژن بدون نقص این تاثیر در ۱۳۵۵ق به چاپ رسیده، و ورژنهای خلاصه گردیده آن که دربرگیرنده مسائل گزینه احتیاج مقلدین در معاش بود، ۱۶ توشه در ۴۴ هزار ورژن چاپ شدهاست.[۲۶]
وسیلة النجاة تحت عنوان متنی فتوایی آیتم دقت فقیهان تعالی نسلهای سپس قرار گرفته، که تحریر الوسیلة امام خمینی، شایسته ترین مثال آن میباشد. این کتاب بوسیله ابوالقاسم صفوی اصفهانی (د۱۳۷۰ق) با تیتر صراط النجاة به فارسی ترجمه شد و در ۱۳۳۴ق، و توشه دیگر در ۱۳۴۵ق به چاپ رسید.
همینطور رساله عملیه اصفهانی به لهجه فارسی با اسم ذخیرة الصالحین در زمانه معاش وی ۳ توشه به چاپ رسیده میباشد.[۲۷]
نیز متنی فتوایی با تیتر مناسک حج از وی به فارسی در ۱۳۴۲ق در نجف تکثیر یافته، وهمچنین گزیدهای از رسالههای عملیه وی با اسم منتخب الرسائل[۲۸] ۴۲بار به چاپ رسیده میباشد.[۲۹]
گروه چهارم از اثر ها اصفهانی حاشیه ها وی بر تألیفات بقیه افراد، مانند لبه وی بر تبصرة المتعلمین تاثیر علامه حلی میباشد.[۳۰] که بارها در نجف، کشورایران و هند به چاپ رسیده میباشد.
همینطور لبه بر العروة الوثقی تألیف سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، کناره بر نجاة العباد صاحب و مالک جواهر چاپ مکرر در نجف، کناره بر ذخیرة العباد فاضل شربیانی و کناره بر مناسک الحج روحانی مرتضی انصاری را می بایست حافظه کرد.
گروه پنجم از اثرها اصفهانی، گروهای از فتاوی اوست که به مداد خویش وی وجود ندارد و توسط بقیه افراد براساس فتاوی وی تهیه و تنظیم گردیده است، مثلا:
انیس المقلدین که آن را سید ابوالقاسم صفوی موسوی اصفهانی توده و تألیف نموده است.[۳۱]
تحفة العوام که گزیدهای از فتاوی اصفهانی تألیف خواجه فیاض حسن هندی به گویش اردو میباشد.[۳۲]
رسالهای در احکام عبادات به لهجه ترکی که فی مابین شیعهها کرکوک در عراق متداول بوده میباشد، اما از محل و تاریخ چاپ آن اطلاعی در اختیار وجود ندارد.[۳۳]
مرجعیت شیعهها
بعد از فوت آخوند خراسانی برخی از عموم خراسان -به تصریح خویش اصفهانی - برای پیروی به وی مراجعه کردند.[۱۴]
مرجعیت عامه بعد از آخوند خراسانی به سید محمد کاظم طباطبائی یزدی و میرزا محمد تقی شیرازی منتقل شد و شیرازی، اولیه مرجعی بود که احتیاطات خویش را به اصفهانی ارجاع بخشید.[۱۵]
همینطور نوشتهاند که محمدتقی شیرازی، ابوالحسن اصفهانی و نیز شریعت اصفهانی را بعد از خویش لایق منزلت مرجعیت معرفی پک پذیرایی ترحیم مشهد کرده بود.[۱۶]
بعد از وفات نائینی و حائری یزدی در ۱۳۵۵ق و آقا ضیاء عراقی در ۱۳۶۱ق، مرجعیت تاسی شیعهها در نصیب عمده عالم تشیع در فرد اصفهانی اختصاصی شد.[۱۷] وی، آحاد استفتائات و طومارهایش را خودش پاسخ میبخشید و درخواست دوروبری ها برای استخدام مولف را رد کرد. وی توجیه رد این درخواست را محافظت آبرو و افشا نشدن اسم افرادی که در برخی طومارها به وی ناسزا میگفتند میدانست.[۱۸]
آیتالله بروجردی، در جواب به تنی چند از تاجران تبریز ـ که در طی حیات سید ابوالحسن اصفهانی ـ از او درخواست رساله کرده بودند، نوشت: «رساله دادن برای اینجانب سهل میباشد، البته شَقِّ عصای (دو دستگی) مسلمین میباشد. موقتیً درفش اسلام در اختیار آیتالله اصفهانی میباشد. وی، مرجع مردم می باشند.»[۱۹]
شاگردان
اصفهانی شمار بخش اعظمی از مجتهدان و پژوهشگران فقه و اصول را در حوزه علمیه نجف تربیت کرد؛ برای مثال آنها، میقدرت شخصیتهایی زیرا سید جواد حسینی خامنهای،[۲۰] محمد شریفرازی،[۲۱] سید ابوالقاسم خوانساری ریاضی، سید حسن موسوی بجنوردی، سید محمود حسینی شاهرودی، سید حسین آلعلی شاهرودی، سید محسن طباطبائی حکیم، سید محمدهادی میلانی، هاشم قزوینی[۲۲]، سید محمدحسین طباطبائی، سید محمدرضا گلپایگانی، میرزا هاشم آملی،[۲۳]سید عبدالله موسوی شیرازی و میرزا مهدی آشتیانی را خاطر کرد.[۲۴]
اثرها
اثر ها علمی بازمانده از اصفهانی را میقدرت به۵ مجموعه تقسیم کرد:
در آغاز و اصلیخیس از کلیه، تقریرات شرعی و اصولی اوست که بوسیله عده ای از شاگردان ضبط و کتابت شدهاست.
یک زمان بی نقص از تقریرات وی به دست میرزا حسن سیادتی سبزواری در مسافت سالهای ۱۳۳۸–۱۳۴۵ق در یکسری مجلد مندرج، و ورژنای دیگر از تقریرات وی به وسیله روضه خوان محمدرضا طبسی گردآوریآوری شدهاست.
از این فی مابین، منتخباتی از تقریرات اصفهانی در دانش اصول، نماد دهنده مقام علمی و ثمره به کار گیری ممتد وی از محضر آخوند خراسانی میباشد و شاید مهمترین مثال آنان تقریرات استصحاب اصفهانی به تحریر محمدتقی آملی از شاگردان وی باشد.
مجموعه دوم، کتابت تقریرات شرعی و اصولی استادان اصفهانی میباشد که او آنانرا ضبط و تألیف نموده است.
مهمترین این اثرها، به عبارتی میباشد که نویسندگان معاشطومار اصفهانی از آن بهتفصیل کفایة الاصول آخوند خراسانی تفسیر کردهاند[۲۵] که به احتمال کار کشته می بایست تقریرات اصول آخوند خراسانی بوده باشد.
گروه سوم از اثرها علمی اصفهانی، رسالههای عملیه و فتوایی اوست که مهمترین آنها با تیتر وسیلة النجاة، دربرگیرنده یک عصر بدون نقص فقه از عصمت تا ارث به مدل العروة الوثقی تألیف سید محمدکاظم طباطبایی یزدی میباشد.
ورژن بدون نقص این تاثیر در ۱۳۵۵ق به چاپ رسیده، و ورژنهای خلاصه گردیده آن که دربرگیرنده مسائل گزینه احتیاج مقلدین در معاش بود، ۱۶ توشه در ۴۴ هزار ورژن چاپ شدهاست.[۲۶]
وسیلة النجاة تحت عنوان متنی فتوایی آیتم دقت فقیهان تعالی نسلهای سپس قرار گرفته، که تحریر الوسیلة امام خمینی، شایسته ترین مثال آن میباشد. این کتاب بوسیله ابوالقاسم صفوی اصفهانی (د۱۳۷۰ق) با تیتر صراط النجاة به فارسی ترجمه شد و در ۱۳۳۴ق، و توشه دیگر در ۱۳۴۵ق به چاپ رسید.
همینطور رساله عملیه اصفهانی به لهجه فارسی با اسم ذخیرة الصالحین در زمانه معاش وی ۳ توشه به چاپ رسیده میباشد.[۲۷]
نیز متنی فتوایی با تیتر مناسک حج از وی به فارسی در ۱۳۴۲ق در نجف تکثیر یافته، وهمچنین گزیدهای از رسالههای عملیه وی با اسم منتخب الرسائل[۲۸] ۴۲بار به چاپ رسیده میباشد.[۲۹]
گروه چهارم از اثر ها اصفهانی حاشیه ها وی بر تألیفات بقیه افراد، مانند لبه وی بر تبصرة المتعلمین تاثیر علامه حلی میباشد.[۳۰] که بارها در نجف، کشورایران و هند به چاپ رسیده میباشد.
همینطور لبه بر العروة الوثقی تألیف سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، کناره بر نجاة العباد صاحب و مالک جواهر چاپ مکرر در نجف، کناره بر ذخیرة العباد فاضل شربیانی و کناره بر مناسک الحج روحانی مرتضی انصاری را می بایست حافظه کرد.
گروه پنجم از اثرها اصفهانی، گروهای از فتاوی اوست که به مداد خویش وی وجود ندارد و توسط بقیه افراد براساس فتاوی وی تهیه و تنظیم گردیده است، مثلا:
انیس المقلدین که آن را سید ابوالقاسم صفوی موسوی اصفهانی توده و تألیف نموده است.[۳۱]
تحفة العوام که گزیدهای از فتاوی اصفهانی تألیف خواجه فیاض حسن هندی به گویش اردو میباشد.[۳۲]
رسالهای در احکام عبادات به لهجه ترکی که فی مابین شیعهها کرکوک در عراق متداول بوده میباشد، اما از محل و تاریخ چاپ آن اطلاعی در اختیار وجود ندارد.[۳۳]
پک پذیرایی ترحیم مشهد برای مراسم ختم در مسجد؛ چه ترکیبی مناسبتر است؟