???? ???? ???????

محمد بن محمدباقر حسینی مختاری، ملقب به سید بهاءالدین، عالم، محدّث، متکلم و ادیب شیعی قرن دوازدهم و از شاگردان علامه مجلسی و روحانی حر عاملی. وی بیش تر از شصت تاثیر در فقه، حرف، حدیث و ادبیات فارسی و عربی دارااست. وی اولیه معنی کننده مقتل لهوف به فارسی پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.

زیست‌طومار
تحصیلات
او نزدیک به ۱۰۸۰ق در نائین اصفهان دیده به جهان گشود. در اصفهان نزد استادانی زیرا محمد باقر مجلسی و فاضل هندی به حصول دانش پرداخت و از آن ها و روضه خوان حر عاملی اذن ماجرا حدیث گرفت.[۱]

اقامت در اصفهان
بهاءالدین بعد از اتمام تحصیلات، در اصفهان اقامت گزید و از فقهای دارای اسم و رسم آنجا شد.[۲] در منابع از شاگردان و نزدیکان او کمتر کلام به بین آمده، جز از پسر عمویش، ناصرالدین احمد مختاری سبزواری، که از شاگردان فاضل هندی بوده میباشد.[۳] آقا تعالی طهرانی[۴] از وجود زندگینامه خویشْنوشت سیدبهاءالدین گزارش داده میباشد. با این کلیه، مطالب در زمینه ی معاش وی در منابع معدود میباشد. از گزارشی درباره یکی اثرها کلامی او می‌اقتدار اخذ که مدتی در کابل به رمز برده و آنگاه به مشهد رفته میباشد، البته از جزئیات این سفرها اطلاعی وجود ندارد.[۵]

درگذشت
سالِ وفات حسینی مختاری را با اعتنا به تاریخ تألیف بعضا آثارش، دربین سال‌های ۱۱۳۰ تا ۱۱۴۰ق دانسته‌اند.[۶] او را در دارالسلطنه اصفهان به خاک سپردند؛[۷] البته خوانساری[۸] قبر اورا در آنجا نیافته و احتمال داده که مدفن وی برای مثال قبوری بوده که در حمله افغان‌ها به اصفهان از میان رفته میباشد. بعضا گفته‌اند که وی در یکی روستاهای فِرِیدَن، از توابع اصفهان، دفن گردیده‌است.[۹]

اثرها
حسینی مختاری بیشتراز شصت تاثیر در فقه، حرف، حدیث و ادبیات فارسی و عربی داراست[۱۰] که اکثری از آنان گستردن اثر ها پیشینیان یا این که لبه‌ای بر آنهاست.

اثر ها فقاهتی
اثرها شرعی اصلی او عبارت‌اند از:

سه تاثیر درباره ارث به گویش فارسی، با اسم‌های لَطائف المیراث لِطائفِ الوُرّاث، قِسامُ المواریث و اَقسامُ التَّواریث، و تَقویمُ المیراثِ فی تَقسیمِ التُّراث، که به سه شکل مفصّل، میانگین و مختصر تألیف گردیده‌اند.[۱۱]
تفصیل بِدایةُالهِدایة، که گستردن قسمت عباداتِ هدایةالامّة تألیف حرّ عاملی میباشد.[۱۲]
مَقالیدُالقُصود و مَوالیدُالعُقود (صِیغ العقود)، در توضیح صیغه‌های متعدد عقود. ورژن‌ای خطی از آن در کتابخانه آیت اللّه گلپایگانی وجود دارااست.[۱۳]
اِنارةُ الطُروس فی تفصیل عبارةالدُّروس، در تفصیل بخشی از سوژه نذر الدُّروسُ الشَّرعیة فی فقه الامامیه، تاثیر شهید نخستین.[۱۴]
حسینی مختاری رساله‌های فقاهتی زیادی نیز نگاشته میباشد، برای مثال درباره «‌قاعده ید» و احکام مردگان[۱۵]
او بر بعضا منابع اصولی نیز لبه نوشته میباشد، به عنوان مثال بر مَدانا ُالدّین و مَلاذالُمجتهدین، تاثیر حسن بن زین الدین (مالک معالم) و اشاراتُ الاصولِ محمدابراهیم کلباسی اصفهانی[۱۶]
اثر ها کلامی و فلسفی
مهم ترین اثرها کلامی و فلسفی حسینی عبارت‌اند از:

دو توشه تلخیص الشّافی فی الامامة، تاثیر شریف مرتضی. تلخیص ابتدا، که در آن پاره‌ای از مناظره‌های حکم کننده عبدالجبار معتزلی و شریفِ مرتضی آمده میباشد، اِرتِشافُ الصّافی مِن سُدروغ ِالشّافی اسم داراست و تلخیص دوم، که معدود وسعت‌خیس میباشد، صَفوةُالصّافی مِن رَغوةِ الشّافی نامیده گردیده است.[۱۷]
التُحفةُالزِّینیة، که اُرجوزه یا این که گروه شعری میباشد در پوسته مثنوی درباره مسائل کلامی[۱۸]
حَثیثُ الفُلْجَة فی شَرْحِ حَدیثِ الفُرْجة، در تفصیل حدیث پنجم از باب «‌حدوث العالم‌» کتاب التوحید کافی.
اَمانُ الایمانِ مِن اَخطارِ الاَذهان.
حَدائقُ العارفِ فی طَرائقِ المعارف[۱۹]
او دو تاثیر کلامی ـ حدیثی نیز داشته میباشد: کناره بر تفصیل سیدعلی خان مدنی بر الصحیفة السّجادیة، و گستردن نیمه‌تمام زیارت جامعه کبیره[۲۰]
حسینی مختاری در دانش منطق، لسان المیزان و گستردن آن و نیز تفصیل تهذیب المنطق تفتازانی را نگاشت و بر گستردن شمسیه و گستردن مطالع، هر دو از قطب الدین رازی، کناره نوشت. در ریاضی ها نیز شرحی بر خلاصةالحساب روحانی بهائی نوشت.[۲۱] همینطور نصیب طبیعیات کتاب الشفاء ابوعلی سینا را با اسم مِصْفاة السَّفاء لاِستصفاءِ الشِّفاء تفصیل کرد.[۲۲]

ادبیات
اثر ها حسینی مختاری در ادبیات مشتمل میباشد بر:

سه تفصیل (مختصر، میانگین و تبارک) بر الفوائدالصَّمدیة روضه خوان بهائی.
گفتارهای حکیمانه موزونی به مدل مقامات حریری و شذورالذهب زمخشری با اسم زَواهرُالجَواهر فی نَوادرالزَّواجِر، که چاپ گردیده است.[۲۳]
کناره بر المُطوَّل تفتازانی.
کتابی در دانش نحو به اسم نحو میر.[۲۴]
لبه‌ای بر کتاب الاشباه و النظایر جلال الدین سیوطی: در آن از برخی منابع نقل نموده است که سیوطی در اواخر قدمت به مذهب شیعه گرویده بود.[۲۵]
تَفریجُ القاصد لِتوضیحِ المقاصد نامید که تاریخ بهائیین (یعنی روحانی بهائی و بهاءالدین حسینی مختاری): تفصیل و تکمله‌ای بر کتاب توضیح المقاصد بهاءالدین عاملی (روحانی بهائی).[۲۶]
ترجمه لهوف
سید بهاء‌الدین مختاری را اولیه معنی کننده مقتل لهوف به فارسی دانسته‌اند. [۲۷] اسم این ترجمه اولیه توشه در کتاب «الشریعة الی استدراک الذریعة» نوشته سید محمد طباطبائی آمده میباشد.[۲۸] ترجمه سید بهاء‌الدین ترجمه صرف وجود ندارد و وی احادیث و اشعار دیگری برای مثال اشعار محتشم کاشانی را نیز بدین ترجمه افزوده میباشد.[۲۹]

محمد بن محمدباقر حسینی مختاری، ملقب به سید بهاءالدین، عالم، محدّث، متکلم و ادیب شیعی قرن دوازدهم و از شاگردان علامه مجلسی و روحانی حر عاملی. وی بیش تر از شصت تاثیر در فقه، حرف، حدیث و ادبیات فارسی و عربی دارااست. وی اولیه معنی کننده مقتل لهوف به فارسی پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.

زیست‌طومار
تحصیلات
او نزدیک به ۱۰۸۰ق در نائین اصفهان دیده به جهان گشود. در اصفهان نزد استادانی زیرا محمد باقر مجلسی و فاضل هندی به حصول دانش پرداخت و از آن ها و روضه خوان حر عاملی اذن ماجرا حدیث گرفت.[۱]

اقامت در اصفهان
بهاءالدین بعد از اتمام تحصیلات، در اصفهان اقامت گزید و از فقهای دارای اسم و رسم آنجا شد.[۲] در منابع از شاگردان و نزدیکان او کمتر کلام به بین آمده، جز از پسر عمویش، ناصرالدین احمد مختاری سبزواری، که از شاگردان فاضل هندی بوده میباشد.[۳] آقا تعالی طهرانی[۴] از وجود زندگینامه خویشْنوشت سیدبهاءالدین گزارش داده میباشد. با این کلیه، مطالب در زمینه ی معاش وی در منابع معدود میباشد. از گزارشی درباره یکی اثرها کلامی او می‌اقتدار اخذ که مدتی در کابل به رمز برده و آنگاه به مشهد رفته میباشد، البته از جزئیات این سفرها اطلاعی وجود ندارد.[۵]

درگذشت
سالِ وفات حسینی مختاری را با اعتنا به تاریخ تألیف بعضا آثارش، دربین سال‌های ۱۱۳۰ تا ۱۱۴۰ق دانسته‌اند.[۶] او را در دارالسلطنه اصفهان به خاک سپردند؛[۷] البته خوانساری[۸] قبر اورا در آنجا نیافته و احتمال داده که مدفن وی برای مثال قبوری بوده که در حمله افغان‌ها به اصفهان از میان رفته میباشد. بعضا گفته‌اند که وی در یکی روستاهای فِرِیدَن، از توابع اصفهان، دفن گردیده‌است.[۹]

اثرها
حسینی مختاری بیشتراز شصت تاثیر در فقه، حرف، حدیث و ادبیات فارسی و عربی داراست[۱۰] که اکثری از آنان گستردن اثر ها پیشینیان یا این که لبه‌ای بر آنهاست.

اثر ها فقاهتی
اثرها شرعی اصلی او عبارت‌اند از:

سه تاثیر درباره ارث به گویش فارسی، با اسم‌های لَطائف المیراث لِطائفِ الوُرّاث، قِسامُ المواریث و اَقسامُ التَّواریث، و تَقویمُ المیراثِ فی تَقسیمِ التُّراث، که به سه شکل مفصّل، میانگین و مختصر تألیف گردیده‌اند.[۱۱]
تفصیل بِدایةُالهِدایة، که گستردن قسمت عباداتِ هدایةالامّة تألیف حرّ عاملی میباشد.[۱۲]
مَقالیدُالقُصود و مَوالیدُالعُقود (صِیغ العقود)، در توضیح صیغه‌های متعدد عقود. ورژن‌ای خطی از آن در کتابخانه آیت اللّه گلپایگانی وجود دارااست.[۱۳]
اِنارةُ الطُروس فی تفصیل عبارةالدُّروس، در تفصیل بخشی از سوژه نذر الدُّروسُ الشَّرعیة فی فقه الامامیه، تاثیر شهید نخستین.[۱۴]
حسینی مختاری رساله‌های فقاهتی زیادی نیز نگاشته میباشد، برای مثال درباره «‌قاعده ید» و احکام مردگان[۱۵]
او بر بعضا منابع اصولی نیز لبه نوشته میباشد، به عنوان مثال بر مَدانا ُالدّین و مَلاذالُمجتهدین، تاثیر حسن بن زین الدین (مالک معالم) و اشاراتُ الاصولِ محمدابراهیم کلباسی اصفهانی[۱۶]
اثر ها کلامی و فلسفی
مهم ترین اثرها کلامی و فلسفی حسینی عبارت‌اند از:

دو توشه تلخیص الشّافی فی الامامة، تاثیر شریف مرتضی. تلخیص ابتدا، که در آن پاره‌ای از مناظره‌های حکم کننده عبدالجبار معتزلی و شریفِ مرتضی آمده میباشد، اِرتِشافُ الصّافی مِن سُدروغ ِالشّافی اسم داراست و تلخیص دوم، که معدود وسعت‌خیس میباشد، صَفوةُالصّافی مِن رَغوةِ الشّافی نامیده گردیده است.[۱۷]
التُحفةُالزِّینیة، که اُرجوزه یا این که گروه شعری میباشد در پوسته مثنوی درباره مسائل کلامی[۱۸]
حَثیثُ الفُلْجَة فی شَرْحِ حَدیثِ الفُرْجة، در تفصیل حدیث پنجم از باب «‌حدوث العالم‌» کتاب التوحید کافی.
اَمانُ الایمانِ مِن اَخطارِ الاَذهان.
حَدائقُ العارفِ فی طَرائقِ المعارف[۱۹]
او دو تاثیر کلامی ـ حدیثی نیز داشته میباشد: کناره بر تفصیل سیدعلی خان مدنی بر الصحیفة السّجادیة، و گستردن نیمه‌تمام زیارت جامعه کبیره[۲۰]
حسینی مختاری در دانش منطق، لسان المیزان و گستردن آن و نیز تفصیل تهذیب المنطق تفتازانی را نگاشت و بر گستردن شمسیه و گستردن مطالع، هر دو از قطب الدین رازی، کناره نوشت. در ریاضی ها نیز شرحی بر خلاصةالحساب روحانی بهائی نوشت.[۲۱] همینطور نصیب طبیعیات کتاب الشفاء ابوعلی سینا را با اسم مِصْفاة السَّفاء لاِستصفاءِ الشِّفاء تفصیل کرد.[۲۲]

ادبیات
اثر ها حسینی مختاری در ادبیات مشتمل میباشد بر:

سه تفصیل (مختصر، میانگین و تبارک) بر الفوائدالصَّمدیة روضه خوان بهائی.
گفتارهای حکیمانه موزونی به مدل مقامات حریری و شذورالذهب زمخشری با اسم زَواهرُالجَواهر فی نَوادرالزَّواجِر، که چاپ گردیده است.[۲۳]
کناره بر المُطوَّل تفتازانی.
کتابی در دانش نحو به اسم نحو میر.[۲۴]
لبه‌ای بر کتاب الاشباه و النظایر جلال الدین سیوطی: در آن از برخی منابع نقل نموده است که سیوطی در اواخر قدمت به مذهب شیعه گرویده بود.[۲۵]
تَفریجُ القاصد لِتوضیحِ المقاصد نامید که تاریخ بهائیین (یعنی روحانی بهائی و بهاءالدین حسینی مختاری): تفصیل و تکمله‌ای بر کتاب توضیح المقاصد بهاءالدین عاملی (روحانی بهائی).[۲۶]
ترجمه لهوف
سید بهاء‌الدین مختاری را اولیه معنی کننده مقتل لهوف به فارسی دانسته‌اند. [۲۷] اسم این ترجمه اولیه توشه در کتاب «الشریعة الی استدراک الذریعة» نوشته سید محمد طباطبائی آمده میباشد.[۲۸] ترجمه سید بهاء‌الدین ترجمه صرف وجود ندارد و وی احادیث و اشعار دیگری برای مثال اشعار محتشم کاشانی را نیز بدین ترجمه افزوده میباشد.[۲۹]