روضه خوان محمد خیابانی، (۱۲۹۷- ۱۳۳۸ق) روضه خوان اهل نبرد، واعظ و آزادی خواه و رهبر "نهضت آزادیستان" در آذربایجان میباشد. عمده آوازه او به خیال قیام علیه وثوق الدوله میباشد. وی در مجلس عضو حزب دموکرات بود. خبرنامه تجدد پایین لحاظ وی منتشر می شد. قیام او با کشته شدن او به آخر پک پذیرایی ترحیم مشهد رسید.
محمد خیابانی شوهر عمه سید علی خامنهای رهبر کشورایران بوده میباشد.
معاش و تحصیلات
روحانی محمد خیابانی در ۱۲۹۷ق در خامنه در آذربایجان شرقی متولد شد. پدرش، حاجی عبدالحمید، در پتروفسک، از شهرهای قفقاز، به بیزنس اشتغال داشت.
تحصیلات ابتدایی را در محل تولد خویش سپری کرد، آنگاه به پتروفسک رفت و در تجارتخانه پدرش به فعالیت پرداخت. او مدتی آن گاه به کشور ایران رجوع و برگشت و در تبریز به علم آموزی علم ها شرعی روی آورد و فقه و اصول را از حاجی میرزا ابوالحسن آقا انگجی یادگرفت.[۱] محمد مغایر دیگر طلاب که به آموزش فقه و اصول قناعت میکردند، ریاضی ها و حکمت و طبیعیات و تاریخ و ادبیات را نیز یادگرفت.[۲] اورا از شاگردان محمدعلی معلم تبریزی نیز برشمردهاند.[۳] [۴] وی در مکتب طالبیه تبریز به درس دادن پرداخت.
او پیشنماز مسجد کریم ومهربانخان محله خیابان تبریز و چندی نیز پیشنماز مسجد جامع تبریز بود.[۵]
خیابانی دو توشه تزویج نموده است که از این دو تزویج، چهار پسر و دو دختر به جاماند. [۶] خانواده او یکسری ماه بعد از کشته شدن او ، به طهران سفر کردند.[۷]
خیابانی در ۲۹ ذیالحجه ۱۳۳۸ق موازی با (۲۱ شهریور ۱۲۹۹ش)[۸] کشته شد. پیکرش را که به صورت موقت در آرامستان امامزاده حمزه تبریز دفن گردیده بود، به شهر ری منتقل کرده و در صحن بقعه عبدالعظیم حسنی به خاک سپردند.
محمد خیابانی شوهر عمه سید علی خامنهای رهبر کشور ایران بوده میباشد.[۹]
مبارزات
عملهای تبریز
خیابانی بعداز به توپ بستن مجلس در ۱۳۲۶ق،به آزادیخواستار پیوست و عضو منتخب انجمنی شوید که وظیفهاش سامان دادن کارها شهر بود.[۱۰] در به عبارتی مجال، انجمن ایالتی تبریز بعد از ناامید شدن از ملازمت عین الدوله –فرمانده نیروهای اعزامی محمدعلی فرمانروا- با مشروطه خواستار، علاوه بر تهیه و تنظیم لایحهای با او اتمام حجت کرد کهاین لایحه را خیابانی به همدم سه بدن دیگر نزد عین الدوله بردند و با او گفتگو کردند که فیضای عاید نشد.[۱۱]
نمایندگی مجلس
خیابانی بعد از فتح طهران و تشکیل مجلس دوم به نمایندگی مجلس تعیین شد. وی به دنبال اولتیماتوم روسیه به دولت جمهوری اسلامی ایران در ۱۳۲۹ق، در مخالفت با آن در مجلس سخنرانی کرد. [۱۲] خیابانی بعداز آنکه دولت صمصام السلطنه اولتیماتوم را به عهده گرفت و مجلس را بست، به مخالفت خویش خاطر نشان کرد و به دنبال دستگیری نمایندگان مخالف راهی قفقاز شد. [۱۳] او بعد از مدتی به تبریز رجوع و برگشت؛ اما به منجر آنکه تبریز در اشغال روسها بود و عمل سیاسی قابلیت نداشت، به کسب و کار روی آورد. [۱۴]
کار در فرقه دموکرات کشورایران
خیابانی اگرچه در مجلس دوم در جبهه نمایندگان فرقه دموکرات کشورایران بود[۱۵]و در نطقهای روزمره خویش در جریان قیام بارها دموکراتها را نیروهای پیشاهنگ ترقی و تجدد در عصر پانزده ساله بعد از نهضت مشروطیت کشورایران می خواند[۱۶]، به طور رسمیً عضو آن فرقه عدم وجود[۱۷]
ولی بعداز انقلاب ۱۹۱۷م. روسیه و مهیا شدن قضیه برای عملهای سیاسی آزادیخواستار، خبرنامه تجدد، ارگان فرقه را در جمادی الآخر ۱۳۳۵ق منتشر شد. [۱۸] و در اوایل ذیقعده ۱۳۳۵ق، در اجلاس ایالتی فرقه در تبریز، خیابانی به رهبری فرقه برگزیده شد.[۱۹]
نامواره مجله تجدد
خیابانی در زمان مسؤولیتش کوشید خلال برقراری رابطه با سازمانهای نقاط دیگر کشور ایران [۲۰]، از موجودیت و استقلال کمیته تبریز در جریان اختلافات دموکراتهای طهران [۲۱] تامین کند.
اهم موضعگیریهای کمیته در زمان خیابانی عبارت میباشد از:
اعتراض به مخلوط دولت عینالدوله( این مبادرت از علل عمده سقوط سریع دولت نام برده به شمار میرود.) [۲۲]
استقبال از روی کارآمدن مستوفی الممالک [۲۳]
شغل کمیته بعداز اشغال تبریز از سوی نیروهای عثمانی، با بازدارنده بدون شوخی مواجه شد. عثمانیها برای رویش و بسط جمعیت اتحاد اسلام که در تبریز تشکیل داده بودند، کمیته را تحت فشار قرار دادند و حتی خیابانی را با دو بدن از یارانش بازداشت و به ارومیه و آنگاه به قارص تبعید کردند که رجوع آنان به تبریز تا صفر ۱۳۳۷ زمان برد. [۲۴] با عقب نشینی عثمانیها از آذربایجان، دموکراتها دست به عمل تجدید سازمان فرقه شدند. در به عبارتی مجال خیابانی به تبریز رجوع و رهبری دموکراتها را به دست گرفت. دموکراتها از به عبارتی روزها به دو مجموعه تقسیم شدند: تجددیون به رهبری خیابانی؛ و تنقیدیون که به روش رهبری خیابانی عیب گیری داشتند، به رهبری زین العابدین کاظم زاده. [۲۵]
روضه خوان محمد خیابانی، (۱۲۹۷- ۱۳۳۸ق) روضه خوان اهل نبرد، واعظ و آزادی خواه و رهبر "نهضت آزادیستان" در آذربایجان میباشد. عمده آوازه او به خیال قیام علیه وثوق الدوله میباشد. وی در مجلس عضو حزب دموکرات بود. خبرنامه تجدد پایین لحاظ وی منتشر می شد. قیام او با کشته شدن او به آخر پک پذیرایی ترحیم مشهد رسید.
محمد خیابانی شوهر عمه سید علی خامنهای رهبر کشورایران بوده میباشد.
معاش و تحصیلات
روحانی محمد خیابانی در ۱۲۹۷ق در خامنه در آذربایجان شرقی متولد شد. پدرش، حاجی عبدالحمید، در پتروفسک، از شهرهای قفقاز، به بیزنس اشتغال داشت.
تحصیلات ابتدایی را در محل تولد خویش سپری کرد، آنگاه به پتروفسک رفت و در تجارتخانه پدرش به فعالیت پرداخت. او مدتی آن گاه به کشور ایران رجوع و برگشت و در تبریز به علم آموزی علم ها شرعی روی آورد و فقه و اصول را از حاجی میرزا ابوالحسن آقا انگجی یادگرفت.[۱] محمد مغایر دیگر طلاب که به آموزش فقه و اصول قناعت میکردند، ریاضی ها و حکمت و طبیعیات و تاریخ و ادبیات را نیز یادگرفت.[۲] اورا از شاگردان محمدعلی معلم تبریزی نیز برشمردهاند.[۳] [۴] وی در مکتب طالبیه تبریز به درس دادن پرداخت.
او پیشنماز مسجد کریم ومهربانخان محله خیابان تبریز و چندی نیز پیشنماز مسجد جامع تبریز بود.[۵]
خیابانی دو توشه تزویج نموده است که از این دو تزویج، چهار پسر و دو دختر به جاماند. [۶] خانواده او یکسری ماه بعد از کشته شدن او ، به طهران سفر کردند.[۷]
خیابانی در ۲۹ ذیالحجه ۱۳۳۸ق موازی با (۲۱ شهریور ۱۲۹۹ش)[۸] کشته شد. پیکرش را که به صورت موقت در آرامستان امامزاده حمزه تبریز دفن گردیده بود، به شهر ری منتقل کرده و در صحن بقعه عبدالعظیم حسنی به خاک سپردند.
محمد خیابانی شوهر عمه سید علی خامنهای رهبر کشور ایران بوده میباشد.[۹]
مبارزات
عملهای تبریز
خیابانی بعداز به توپ بستن مجلس در ۱۳۲۶ق،به آزادیخواستار پیوست و عضو منتخب انجمنی شوید که وظیفهاش سامان دادن کارها شهر بود.[۱۰] در به عبارتی مجال، انجمن ایالتی تبریز بعد از ناامید شدن از ملازمت عین الدوله –فرمانده نیروهای اعزامی محمدعلی فرمانروا- با مشروطه خواستار، علاوه بر تهیه و تنظیم لایحهای با او اتمام حجت کرد کهاین لایحه را خیابانی به همدم سه بدن دیگر نزد عین الدوله بردند و با او گفتگو کردند که فیضای عاید نشد.[۱۱]
نمایندگی مجلس
خیابانی بعد از فتح طهران و تشکیل مجلس دوم به نمایندگی مجلس تعیین شد. وی به دنبال اولتیماتوم روسیه به دولت جمهوری اسلامی ایران در ۱۳۲۹ق، در مخالفت با آن در مجلس سخنرانی کرد. [۱۲] خیابانی بعداز آنکه دولت صمصام السلطنه اولتیماتوم را به عهده گرفت و مجلس را بست، به مخالفت خویش خاطر نشان کرد و به دنبال دستگیری نمایندگان مخالف راهی قفقاز شد. [۱۳] او بعد از مدتی به تبریز رجوع و برگشت؛ اما به منجر آنکه تبریز در اشغال روسها بود و عمل سیاسی قابلیت نداشت، به کسب و کار روی آورد. [۱۴]
کار در فرقه دموکرات کشورایران
خیابانی اگرچه در مجلس دوم در جبهه نمایندگان فرقه دموکرات کشورایران بود[۱۵]و در نطقهای روزمره خویش در جریان قیام بارها دموکراتها را نیروهای پیشاهنگ ترقی و تجدد در عصر پانزده ساله بعد از نهضت مشروطیت کشورایران می خواند[۱۶]، به طور رسمیً عضو آن فرقه عدم وجود[۱۷]
ولی بعداز انقلاب ۱۹۱۷م. روسیه و مهیا شدن قضیه برای عملهای سیاسی آزادیخواستار، خبرنامه تجدد، ارگان فرقه را در جمادی الآخر ۱۳۳۵ق منتشر شد. [۱۸] و در اوایل ذیقعده ۱۳۳۵ق، در اجلاس ایالتی فرقه در تبریز، خیابانی به رهبری فرقه برگزیده شد.[۱۹]
نامواره مجله تجدد
خیابانی در زمان مسؤولیتش کوشید خلال برقراری رابطه با سازمانهای نقاط دیگر کشور ایران [۲۰]، از موجودیت و استقلال کمیته تبریز در جریان اختلافات دموکراتهای طهران [۲۱] تامین کند.
اهم موضعگیریهای کمیته در زمان خیابانی عبارت میباشد از:
اعتراض به مخلوط دولت عینالدوله( این مبادرت از علل عمده سقوط سریع دولت نام برده به شمار میرود.) [۲۲]
استقبال از روی کارآمدن مستوفی الممالک [۲۳]
شغل کمیته بعداز اشغال تبریز از سوی نیروهای عثمانی، با بازدارنده بدون شوخی مواجه شد. عثمانیها برای رویش و بسط جمعیت اتحاد اسلام که در تبریز تشکیل داده بودند، کمیته را تحت فشار قرار دادند و حتی خیابانی را با دو بدن از یارانش بازداشت و به ارومیه و آنگاه به قارص تبعید کردند که رجوع آنان به تبریز تا صفر ۱۳۳۷ زمان برد. [۲۴] با عقب نشینی عثمانیها از آذربایجان، دموکراتها دست به عمل تجدید سازمان فرقه شدند. در به عبارتی مجال خیابانی به تبریز رجوع و رهبری دموکراتها را به دست گرفت. دموکراتها از به عبارتی روزها به دو مجموعه تقسیم شدند: تجددیون به رهبری خیابانی؛ و تنقیدیون که به روش رهبری خیابانی عیب گیری داشتند، به رهبری زین العابدین کاظم زاده. [۲۵]
راهنمای انتخاب پک پذیرایی ترحیم مشهد برای مراسم ختم