در زمان صفویه
تصویر دیرین دیگر از بقعه امام حسین(ع)
در سال ۹۱۴ق. سلطان اسماعیل صفوی بغداد را گشود در دوّمین روز بعداز آن به زیارت امام حسین(ع) رفت و دستور بخشید کنارههای بارگاه را تذهیب نمایند. وی همینطور دوازده چراغدان طلا و جواهرات به بقاع کادو کرد. در ۹۲۰ق فرمان روا اسماعیل، دیگر توشه به زیارت کربلا آمد و امرکرد صندوقی از چوب ساج بر بارگاه بسازند. در ۹۳۲ق فرمانروا اسماعیل دوم، بارگاه مشبک زیبایی که از نقره درست شده به مرقد امام کادو کرد. در ۹۸۳ق علی پاشا ملقّب به «وند زاده» بنای گنبد را مرمت کرد. در ۱۰۳۲ق. پادشاه عباس صفوی بارگاه مسی برای صندوق بارگاه تشکیل داد و گنبد را نیز به سنگهای کاشانی تزیین کرد. در ۱۰۴۸ق. فرمان روا منظور چهارم، از سلاطین عثمانی، کربلا را زیارت کرد و امر اعطا کرد گنبد را از خارج با گچ سپید پک پذیرایی ترحیم مشهد نمایند.[۱۴]
در عصر نادرشاه
در سال ۱۱۳۵ ق. همسر معدود سلطان(دختر پاد شاه حسین صفوی و خواهر فرمان روا طهماسب ثانی) با در مشت گذاشتن اموال فراوانی به متولیان مقبره امام حسین(ع) دستور اعطا کرد تجدید بنا عظیمای ایفا دهند. در ۱۱۵۵ق. معدود فرمانروا کربلا را زیارت کرد و دستور اعطا کرد بناهای جانور را تزیین نمایند. وی همینطور کادوهای گران بهایی به گنجینه مقبره کادو کرد.[۱۵]
پژوهشگری در خصوص اینکه گوهرشاه خانم ـ همسر نادرشاه ـ سال ۱۱۳۵ق. هزینه کردهباشد، این خلل را مطرح نموده است که همسر نادرشاه بیست هزار نادری برای این فعالیت صرف کرد[۱۶]، مبادرت وی در طول حکومت نادرشاه بوده میباشد و نادرشاه سال ۱۱۴۸ق. به حکومت رسید. به این ترتیب همسر نادرشاه سال ۱۱۵۳ق. هزینه نموده است؛[۱۷] چنانکه اینگونه نقلی میباشد.
در عصر قاجار
سال ۱۲۱۱ق. آقا محمدخان قاجار امر کرد گنبد را به طلا و جواهرات آراستند. در ۱۲۱۶ق وهابیها به کربلا یورش آوردند، بارگاه و رواق را ویران کردند و کلیه نفایس مو جود در گنجینه بقعه را ربودند. در ۱۲۲۷ق ساختمان مقبره رو به فرسودگی گذارده بود از همین رو عموم کربلا برای فتحعلیفرمانروا قاجار طومار نوشتند و فرسودگی گنبد را به او استحضار دادند. او با پست کردن یک ناظر برای تحقیق بر هزینهها و شغل مرمت امر کرد سازه را تجدید بنا و ورقهای طلای روی گنبد را ردوبدل نمایند.
سال ۱۲۳۲ق فتحعلیسلطان قاجار بارگاه نقرهای نوای تشکیل داد؛ تراس گنبد را به طلا جواهرات آراست و تمامی آنچه را که وهابیون ویران کرده بودند مرمت کرد. در ۱۲۵۰ق فتحعلیفرمان روا امرکرد گنبد ضریح امام را مرمت و گنبد بقعه حضرت ابوالفضل(ع) را نیز برپا و تذهیب نمایند. از سوی او وکیلش ابراهیم خان شیرازی بررسی بر ایفا کارها و هزینهها را بر ذمه داشت. در ۱۲۷۳ق ناصرالدین سلطان گنبد و بخشی از طلاکاریهای آن را بازسازی کرد و در ۱۲۸۳ق صحن بقاع را گسترش بخشید.[۱۸]
بعضا طلاکاری گنبد از سوی آقا محمدخان قاجار سال ۱۲۱۱ق. را غلط دانسته و ۱۲۰۵ق. را ترجیح دادهاند؛ چون این تاریخ در کتاب تاریخ محمدى آمده که تألیف آن سال ۱۲۱۱ق. نقطه پایان یافته میباشد.[۱۹]
پژوهشگری طلاکاری گنبد امام حسین(ع) از سوی فتحعلی پادشاه را منکر گردیده است؛ چون با اعتنا به ناب بودن طلاهای آقا محمدخان، بعداز ۲۷ سال سیاه نمیشوند؛ سپهر ـ تالیف کننده دربار قاجار ـ این مبادرت فتحعلى سلطان را ضبط نکرده در حالی که طلاکارى گنبد حضرت معصومه(س) از سوی اورا گزارش نموده است؛ ناصرالدین سلطان سال ۱۲۸۷ق. به کربلا هجرت کرد و در سفرنامهاش یادآور گردیده که طلاى مو جود در گنبد از اقدامات آقامحمدخان میباشد؛ ادیب الملک سال ۱۲۷۲ به کربلا مسافرت کرد و در سفرنامهاش طلاى گنبد را از آن آقامحمدخان ضبط نموده است. این محقق احتمال داده فتحعلى پادشاه طلاى گنبد را تعمیر کرده یا این که قسمتی اندک از آن که باقى باقیمانده بود، کامل شدن کرد.[۲۰]
در عصرهای آن گاه
بخشی از مناره بقاع امام حسین(ع)
در سال ۱۳۵۸ق. سیفالدین طاهر، داعی اسماعیلی بارگاه نقرهای را به ضریحی جدید بدل کرد. در ۱۳۶۰ق وی یکیاز گلدستهها را که ویران گردیده بود را از تازه ایجاد کرد. در ۱۳۶۷ق منزلها و همینطور مدرسه ها فقاهتی همسایه صحن به مقصود توسعه و گسترش آن تخریب شد. در ۱۳۷۰ق ضلع شرقی مقبره ساخته، بدان افزوده و حیاطها و طاقها با کاشیهای باارزش زینت داده شد. در ۱۳۷۱ق گنبد، مرمت و به آجرهای طلا جواهرات آذین شد.
در سال ۱۳۷۳ق آینهکاریهای سقف و رواقهای بقعه تماما تجدید بنا و کاشیهای معرّقی از اصفهان برای آرایش کردن بقاع امام حسین(ع) و حضرت عبّاس به کربلا آورده شد. در امسال بخش بالای تراس قبله (تراس طلا و جواهرات) را طلاکاری کردند. در ۱۳۸۳ق هیأت مرمت مقبره برای نمای دیوارهای بیرونی بقاع سنگهایی از ایتالیا وارد کرد. در سال ۱۳۸۳ق هیأت مرمت بقعه به برتر کردن تراسها و نماکاری دیوارهای آنها با کاشی مبادرت کرد. در ۱۳۸۸ق ردیفهایی سنگی از کشور ایران وارد کردند و به برداشتن سقف دیرین حیاط پرداختند.
در سال ۱۳۹۲ق. کلنگ تاسیس بنای تازه حیاط طلا جواهرات بر زمین زده شد. در ۱۳۹۴ق طرح مرمت و هماهنگ سازی صحن تدوین شد. این طرح مشتمل بر تاسیس دوباره حیاط، تخریب کردن ضلع غربی صحن و همینطور نماکاری دیوارها با کاشی بود. در ۱۳۹۵ق عمل تعمیرات مقبره امام حسین(ع) و مقبره حضرت عباس(ع) با کاشیکاری دیوارهای جلوی صحن و ساختن کتابخانه و موزه در ضلع غربی مقبره امام(ع) پیگیری شد. در ۱۳۹۶ق وزارت اوقاف به تزیین و مرمت حیاط طلا جواهرات بوسیله کاشی مُعَرَّق و خاتمکاری پرداخت.[۲۱]
در سالهای اخیر صحن بقاع مسقف شدهاست. مسقف شدن صحن سبب ساز شده تا گنبد و منارهها از مسافت بدور قابل رؤیت نباشد.[۲۲] برای حل این نقص ستادبازسازی عتبات عالیات کشور ایران با هماهنگ شدن با مقامات عراقی در صدد اجرای طرح مرتفع کردن گنبد بقعه امام حسین(ع) میباشند. مبنی بر این طرح، طول گنبد ۷/۵ متر ارتقا مییابد تا از رویه بدور نیز گنبد قابل مشاهده باشد.[۲۳]
تخریب بقعه
نوشتهیعلمیهای مهم: تخریب مقبره امام حسین (ع) و حمله وهابیها به کربلا
تخریب بقعه امام حسین(ع)، در عصرهای متعدد به وسیله معارضان اهلبیت، برای مثال خلفای عباسی صورت گرفته میباشد؛ منصور، هارون الرشید و متوکل هرکدام به تخریب مقبره امام حسین(ع) مبادرت کردهاند. از این بین مهم ترین و پر اسم و رسمترین تخریب بهفرمان متوکل شکل گرفت. حمله وهابیها به کربلا نیز در سال ۱۲۱۶ق بدین ضریح جراحت دور از شوخی وارد کرد و واپسین تخریب، با حمله بعثیها در حین صدام اتفاق افتاد.
در زمان صفویه
تصویر دیرین دیگر از بقعه امام حسین(ع)
در سال ۹۱۴ق. سلطان اسماعیل صفوی بغداد را گشود در دوّمین روز بعداز آن به زیارت امام حسین(ع) رفت و دستور بخشید کنارههای بارگاه را تذهیب نمایند. وی همینطور دوازده چراغدان طلا و جواهرات به بقاع کادو کرد. در ۹۲۰ق فرمان روا اسماعیل، دیگر توشه به زیارت کربلا آمد و امرکرد صندوقی از چوب ساج بر بارگاه بسازند. در ۹۳۲ق فرمانروا اسماعیل دوم، بارگاه مشبک زیبایی که از نقره درست شده به مرقد امام کادو کرد. در ۹۸۳ق علی پاشا ملقّب به «وند زاده» بنای گنبد را مرمت کرد. در ۱۰۳۲ق. پادشاه عباس صفوی بارگاه مسی برای صندوق بارگاه تشکیل داد و گنبد را نیز به سنگهای کاشانی تزیین کرد. در ۱۰۴۸ق. فرمان روا منظور چهارم، از سلاطین عثمانی، کربلا را زیارت کرد و امر اعطا کرد گنبد را از خارج با گچ سپید پک پذیرایی ترحیم مشهد نمایند.[۱۴]
در عصر نادرشاه
در سال ۱۱۳۵ ق. همسر معدود سلطان(دختر پاد شاه حسین صفوی و خواهر فرمان روا طهماسب ثانی) با در مشت گذاشتن اموال فراوانی به متولیان مقبره امام حسین(ع) دستور اعطا کرد تجدید بنا عظیمای ایفا دهند. در ۱۱۵۵ق. معدود فرمانروا کربلا را زیارت کرد و دستور اعطا کرد بناهای جانور را تزیین نمایند. وی همینطور کادوهای گران بهایی به گنجینه مقبره کادو کرد.[۱۵]
پژوهشگری در خصوص اینکه گوهرشاه خانم ـ همسر نادرشاه ـ سال ۱۱۳۵ق. هزینه کردهباشد، این خلل را مطرح نموده است که همسر نادرشاه بیست هزار نادری برای این فعالیت صرف کرد[۱۶]، مبادرت وی در طول حکومت نادرشاه بوده میباشد و نادرشاه سال ۱۱۴۸ق. به حکومت رسید. به این ترتیب همسر نادرشاه سال ۱۱۵۳ق. هزینه نموده است؛[۱۷] چنانکه اینگونه نقلی میباشد.
در عصر قاجار
سال ۱۲۱۱ق. آقا محمدخان قاجار امر کرد گنبد را به طلا و جواهرات آراستند. در ۱۲۱۶ق وهابیها به کربلا یورش آوردند، بارگاه و رواق را ویران کردند و کلیه نفایس مو جود در گنجینه بقعه را ربودند. در ۱۲۲۷ق ساختمان مقبره رو به فرسودگی گذارده بود از همین رو عموم کربلا برای فتحعلیفرمانروا قاجار طومار نوشتند و فرسودگی گنبد را به او استحضار دادند. او با پست کردن یک ناظر برای تحقیق بر هزینهها و شغل مرمت امر کرد سازه را تجدید بنا و ورقهای طلای روی گنبد را ردوبدل نمایند.
سال ۱۲۳۲ق فتحعلیسلطان قاجار بارگاه نقرهای نوای تشکیل داد؛ تراس گنبد را به طلا جواهرات آراست و تمامی آنچه را که وهابیون ویران کرده بودند مرمت کرد. در ۱۲۵۰ق فتحعلیفرمان روا امرکرد گنبد ضریح امام را مرمت و گنبد بقعه حضرت ابوالفضل(ع) را نیز برپا و تذهیب نمایند. از سوی او وکیلش ابراهیم خان شیرازی بررسی بر ایفا کارها و هزینهها را بر ذمه داشت. در ۱۲۷۳ق ناصرالدین سلطان گنبد و بخشی از طلاکاریهای آن را بازسازی کرد و در ۱۲۸۳ق صحن بقاع را گسترش بخشید.[۱۸]
بعضا طلاکاری گنبد از سوی آقا محمدخان قاجار سال ۱۲۱۱ق. را غلط دانسته و ۱۲۰۵ق. را ترجیح دادهاند؛ چون این تاریخ در کتاب تاریخ محمدى آمده که تألیف آن سال ۱۲۱۱ق. نقطه پایان یافته میباشد.[۱۹]
پژوهشگری طلاکاری گنبد امام حسین(ع) از سوی فتحعلی پادشاه را منکر گردیده است؛ چون با اعتنا به ناب بودن طلاهای آقا محمدخان، بعداز ۲۷ سال سیاه نمیشوند؛ سپهر ـ تالیف کننده دربار قاجار ـ این مبادرت فتحعلى سلطان را ضبط نکرده در حالی که طلاکارى گنبد حضرت معصومه(س) از سوی اورا گزارش نموده است؛ ناصرالدین سلطان سال ۱۲۸۷ق. به کربلا هجرت کرد و در سفرنامهاش یادآور گردیده که طلاى مو جود در گنبد از اقدامات آقامحمدخان میباشد؛ ادیب الملک سال ۱۲۷۲ به کربلا مسافرت کرد و در سفرنامهاش طلاى گنبد را از آن آقامحمدخان ضبط نموده است. این محقق احتمال داده فتحعلى پادشاه طلاى گنبد را تعمیر کرده یا این که قسمتی اندک از آن که باقى باقیمانده بود، کامل شدن کرد.[۲۰]
در عصرهای آن گاه
بخشی از مناره بقاع امام حسین(ع)
در سال ۱۳۵۸ق. سیفالدین طاهر، داعی اسماعیلی بارگاه نقرهای را به ضریحی جدید بدل کرد. در ۱۳۶۰ق وی یکیاز گلدستهها را که ویران گردیده بود را از تازه ایجاد کرد. در ۱۳۶۷ق منزلها و همینطور مدرسه ها فقاهتی همسایه صحن به مقصود توسعه و گسترش آن تخریب شد. در ۱۳۷۰ق ضلع شرقی مقبره ساخته، بدان افزوده و حیاطها و طاقها با کاشیهای باارزش زینت داده شد. در ۱۳۷۱ق گنبد، مرمت و به آجرهای طلا جواهرات آذین شد.
در سال ۱۳۷۳ق آینهکاریهای سقف و رواقهای بقعه تماما تجدید بنا و کاشیهای معرّقی از اصفهان برای آرایش کردن بقاع امام حسین(ع) و حضرت عبّاس به کربلا آورده شد. در امسال بخش بالای تراس قبله (تراس طلا و جواهرات) را طلاکاری کردند. در ۱۳۸۳ق هیأت مرمت مقبره برای نمای دیوارهای بیرونی بقاع سنگهایی از ایتالیا وارد کرد. در سال ۱۳۸۳ق هیأت مرمت بقعه به برتر کردن تراسها و نماکاری دیوارهای آنها با کاشی مبادرت کرد. در ۱۳۸۸ق ردیفهایی سنگی از کشور ایران وارد کردند و به برداشتن سقف دیرین حیاط پرداختند.
در سال ۱۳۹۲ق. کلنگ تاسیس بنای تازه حیاط طلا جواهرات بر زمین زده شد. در ۱۳۹۴ق طرح مرمت و هماهنگ سازی صحن تدوین شد. این طرح مشتمل بر تاسیس دوباره حیاط، تخریب کردن ضلع غربی صحن و همینطور نماکاری دیوارها با کاشی بود. در ۱۳۹۵ق عمل تعمیرات مقبره امام حسین(ع) و مقبره حضرت عباس(ع) با کاشیکاری دیوارهای جلوی صحن و ساختن کتابخانه و موزه در ضلع غربی مقبره امام(ع) پیگیری شد. در ۱۳۹۶ق وزارت اوقاف به تزیین و مرمت حیاط طلا جواهرات بوسیله کاشی مُعَرَّق و خاتمکاری پرداخت.[۲۱]
در سالهای اخیر صحن بقاع مسقف شدهاست. مسقف شدن صحن سبب ساز شده تا گنبد و منارهها از مسافت بدور قابل رؤیت نباشد.[۲۲] برای حل این نقص ستادبازسازی عتبات عالیات کشور ایران با هماهنگ شدن با مقامات عراقی در صدد اجرای طرح مرتفع کردن گنبد بقعه امام حسین(ع) میباشند. مبنی بر این طرح، طول گنبد ۷/۵ متر ارتقا مییابد تا از رویه بدور نیز گنبد قابل مشاهده باشد.[۲۳]
تخریب بقعه
نوشتهیعلمیهای مهم: تخریب مقبره امام حسین (ع) و حمله وهابیها به کربلا
تخریب بقعه امام حسین(ع)، در عصرهای متعدد به وسیله معارضان اهلبیت، برای مثال خلفای عباسی صورت گرفته میباشد؛ منصور، هارون الرشید و متوکل هرکدام به تخریب مقبره امام حسین(ع) مبادرت کردهاند. از این بین مهم ترین و پر اسم و رسمترین تخریب بهفرمان متوکل شکل گرفت. حمله وهابیها به کربلا نیز در سال ۱۲۱۶ق بدین ضریح جراحت دور از شوخی وارد کرد و واپسین تخریب، با حمله بعثیها در حین صدام اتفاق افتاد.
چگونه بهترین پک پذیرایی برای مراسم ترحیم را انتخاب کنیم؟