???? ???? ???????

شروط تواتر
برای تواتر، شروطی نقل شده که برخی مرتبط با شنوندگانِ خبر و برخی مرتبط با گویندگان و ناقلان آن می باشد:

وضعیت مستمع
خبر متوالی در صورتیکه برای مستمعٔ آن دانش میاورد که‌این دو شرط را داشته باشد:

مستمع خبر پشت سرهم، نباید پیش از اینً از موارد آن خبر باخبر باشد؛ چون علم آموزی نتیجه ها شود.
مستمع به دلیل یقینِ نادرستی، اعتقاد بر لاف بودن خبر نداشته باشد. ازاین‌رو، مشرکان زیرا به رسول(ص) ایمان ندارند، معجزات پشت سر هم اورا پک پذیرایی ترحیم مشهد نمی‌پذیرند.[۴]
شروط ناقلان
قوانینی که برای ناقلان حدیث پی در پی بیان شده، از این قرار میباشد:

تعداد راویان در هر طبقه به میزانی باشد که توافق عمدی آن ها بر کذب، محال باشد؛ از این رو در پی در پی، عدد خاصی را نمی‌اقتدار معیّن کرد؛ چون یقین بر صحت و عدم توافق بر کذب نزد اشخاص، نسبی میباشد و نادر‌ترین مرز آن، یقین بر عدم توافق بر کذب میباشد. گر چه عدّه‌ای برای تواتر عددی را معیّن کرده‌اند اما با عیب گیری بقیه افراد مواجه شد‌ه‌است.[۵]
آنچه نقل می‌نمایند را خودشان چشم یا این که شنیده باشند خیر اینکه با پیش گویی و برهان به آن سود رسیده باشند.
حالت تواتر در همگی طبقات راویان حدیث نتیجه ها باشد، لذا در شرایطی که موقعیت تا طبقه خاصی نتایج شد، تواتر هم تا به عبارتی طبقه قابل ثابت میباشد.[۶]
نسبت به خبری که نقل می‌نمایند یقین داشته باشند خیر اینکه از روی شک وتردید آن را خبر دهند.[۷]
وضعیت دیگری مانند عدل و داد، اسلام، تشیّع راویان، یا این که وجود امام معصوم(ع) بین راویان، در اعتبار تواتر خبر، شرط نبوده و وجود ندارد.[۸]

اقسام تواتر
احادیث پشت سرهم به دو دسته لفظی و معنوی و اجمالی و تفصیلی تقسیم گردیده‌اند:

متوالی لفظی و معنوی
نوشته‌علمیٔ مهم: تواتر معنوی
خبر پی در پی به لحاظی به لفظی و معنوی تقسیم می شود. پشت سر هم لفظی، خبری میباشد که همگی راویان در همگی طبقات، مضمون آن داستان و خبر را یکسان و با کلمه ها واحد ذکر نمایند؛[۹] مانند عبارت قصه: "انّی تارک فیکم الثقلین" یا این که عبارت "اینجانب کنت مولاه فهذا علیّ مولاه" ، یا این که عبارت "انما الاعمال بالنیات" .[۱۰]

پشت سر هم معنوی، خبری میباشد که کلیه ناقلان و راویان در همگی طبقات، مضمون واحدی را با لغت ها متعدد، نقل می‌نمایند و انطباق در مضمون‌ یا این که به دلالت تضمّنی میباشد،[۱۱] مانند «روایات تلاوت سوره پس از ستایش در نماز در موقعیت گوناگون» به گزارش راویان متعدد، که تلاوت اصل سوره یعنی جزء ویّل در تمامی احادیث یکسان بوده میباشد. یا این که به دلالت التزامی، مانند: خبر شجاعت امام علی(ع) که بر پایه ی احادیث متعدّد و در رویدادها متفاوت گزارش گردیده که از تک تک آنان، شجاعت آن حضرت، به تواتر اثبات میگردد.[۱۲]

تواتر معنوی در احادیث، در مقایسه با احادیث پی درپی لفظی، بیشتر میباشد و اکثر اجزای آئین به ویژه در فروع، دارنده تواتر معنوی می باشند، مثل: تعداد رکعات نماز، مبطلات روزه، عنصرها حج، زکات و….[۱۳]

پی در پی اجمالی و تفصیلی
حدیث پی در پی از جهتی دیگر به تواتر اجمالی و تفصیلی تقسیم میگردد. تواتر تفصیلی به عبارتی میباشد که در چندین سطر پیشین تعریف و تمجید و تقسیم آن ذکر شد. البته تواتر اجمالی آن میباشد که احادیث زیادی که به حد تواتر می‌رسند دربارهٔ موضوعات متفاوتی ذکر گردد به سیرتکامل‌ای که بتوان در‌این احادیث قدر مشترکی پیدا کرد که در کلیهٔ آنان وجود دارااست. این قدر مشترک در روایاتی که محتوای متفاوتی دارا هستند، تواتر اجمالی نامیده می‌گردد.[۱۴]

شروط تواتر
برای تواتر، شروطی نقل شده که برخی مرتبط با شنوندگانِ خبر و برخی مرتبط با گویندگان و ناقلان آن می باشد:

وضعیت مستمع
خبر متوالی در صورتیکه برای مستمعٔ آن دانش میاورد که‌این دو شرط را داشته باشد:

مستمع خبر پشت سرهم، نباید پیش از اینً از موارد آن خبر باخبر باشد؛ چون علم آموزی نتیجه ها شود.
مستمع به دلیل یقینِ نادرستی، اعتقاد بر لاف بودن خبر نداشته باشد. ازاین‌رو، مشرکان زیرا به رسول(ص) ایمان ندارند، معجزات پشت سر هم اورا پک پذیرایی ترحیم مشهد نمی‌پذیرند.[۴]
شروط ناقلان
قوانینی که برای ناقلان حدیث پی در پی بیان شده، از این قرار میباشد:

تعداد راویان در هر طبقه به میزانی باشد که توافق عمدی آن ها بر کذب، محال باشد؛ از این رو در پی در پی، عدد خاصی را نمی‌اقتدار معیّن کرد؛ چون یقین بر صحت و عدم توافق بر کذب نزد اشخاص، نسبی میباشد و نادر‌ترین مرز آن، یقین بر عدم توافق بر کذب میباشد. گر چه عدّه‌ای برای تواتر عددی را معیّن کرده‌اند اما با عیب گیری بقیه افراد مواجه شد‌ه‌است.[۵]
آنچه نقل می‌نمایند را خودشان چشم یا این که شنیده باشند خیر اینکه با پیش گویی و برهان به آن سود رسیده باشند.
حالت تواتر در همگی طبقات راویان حدیث نتیجه ها باشد، لذا در شرایطی که موقعیت تا طبقه خاصی نتایج شد، تواتر هم تا به عبارتی طبقه قابل ثابت میباشد.[۶]
نسبت به خبری که نقل می‌نمایند یقین داشته باشند خیر اینکه از روی شک وتردید آن را خبر دهند.[۷]
وضعیت دیگری مانند عدل و داد، اسلام، تشیّع راویان، یا این که وجود امام معصوم(ع) بین راویان، در اعتبار تواتر خبر، شرط نبوده و وجود ندارد.[۸]

اقسام تواتر
احادیث پشت سرهم به دو دسته لفظی و معنوی و اجمالی و تفصیلی تقسیم گردیده‌اند:

متوالی لفظی و معنوی
نوشته‌علمیٔ مهم: تواتر معنوی
خبر پی در پی به لحاظی به لفظی و معنوی تقسیم می شود. پشت سر هم لفظی، خبری میباشد که همگی راویان در همگی طبقات، مضمون آن داستان و خبر را یکسان و با کلمه ها واحد ذکر نمایند؛[۹] مانند عبارت قصه: "انّی تارک فیکم الثقلین" یا این که عبارت "اینجانب کنت مولاه فهذا علیّ مولاه" ، یا این که عبارت "انما الاعمال بالنیات" .[۱۰]

پشت سر هم معنوی، خبری میباشد که کلیه ناقلان و راویان در همگی طبقات، مضمون واحدی را با لغت ها متعدد، نقل می‌نمایند و انطباق در مضمون‌ یا این که به دلالت تضمّنی میباشد،[۱۱] مانند «روایات تلاوت سوره پس از ستایش در نماز در موقعیت گوناگون» به گزارش راویان متعدد، که تلاوت اصل سوره یعنی جزء ویّل در تمامی احادیث یکسان بوده میباشد. یا این که به دلالت التزامی، مانند: خبر شجاعت امام علی(ع) که بر پایه ی احادیث متعدّد و در رویدادها متفاوت گزارش گردیده که از تک تک آنان، شجاعت آن حضرت، به تواتر اثبات میگردد.[۱۲]

تواتر معنوی در احادیث، در مقایسه با احادیث پی درپی لفظی، بیشتر میباشد و اکثر اجزای آئین به ویژه در فروع، دارنده تواتر معنوی می باشند، مثل: تعداد رکعات نماز، مبطلات روزه، عنصرها حج، زکات و….[۱۳]

پی در پی اجمالی و تفصیلی
حدیث پی در پی از جهتی دیگر به تواتر اجمالی و تفصیلی تقسیم میگردد. تواتر تفصیلی به عبارتی میباشد که در چندین سطر پیشین تعریف و تمجید و تقسیم آن ذکر شد. البته تواتر اجمالی آن میباشد که احادیث زیادی که به حد تواتر می‌رسند دربارهٔ موضوعات متفاوتی ذکر گردد به سیرتکامل‌ای که بتوان در‌این احادیث قدر مشترکی پیدا کرد که در کلیهٔ آنان وجود دارااست. این قدر مشترک در روایاتی که محتوای متفاوتی دارا هستند، تواتر اجمالی نامیده می‌گردد.[۱۴]