???? ???? ???????

در نگاه فلسفی، تأثیر مخلصانه بودن شغل بر تکامل نفس و بهروزی ابدی آدم، تأثیری طبیعی و تکوینی میباشد، خیر قرار دادی.[۲۵] شغل فارغ از پاکی نیت، کالبد بی‌جان میباشد و این علت میباشد که در بین خوی بیرونی و جان و روح فاعل، لینک و پیوند برقرار می‌نماید. در عرفان، اخلاص به پیراستگی شغل از هرگونه آمیختگی تمجید گردیده،[۲۶] و بیست و چهار‌مین خانه سیر و سلوک دانسته شد‌ه‌است.[۲۷] بعضا گفته‌اند: در حالتی‌که آیین را که دسته معارف الهی و مسائل اخلاقی و احکام عملی میباشد، محاسبه کنیم صرفا به یک چیز منتهی می‌گردد و آن اخلاص میباشد؛ یعنی بشر، ذات و افعالش را بر این مبنا قرار دهد که تمامی برای معبود واحد قهّار پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.[۲۸]

در فقه
در فقه اخلاص این میباشد که مکلَّف در شغل عبادی خویش جز قصد نزدیکی و عبودیّت برای آفریدگار، هیچ انگیزۀ دیگری (خواه به نحو استقلال یا این که انضمام) نداشته باشد. آن گروه از تکالیف که قصد تَقَرُّب به معبود، شرط صحّت آن‌هاست، «تَعَبُّدی» نامیده‌ میشود، در قبال «تَوَصُّلی» که صحّت آن به قصدِ تقرّب منوط وجود ندارد. اخلاص در نیّتِ شغلِ عبادی، شرط و عبادت فارغ از آن فسخ میباشد. ریا و دورویی در مقابل اخلاص جای دارد که موجب بطلان کار عبادی میباشد.[۲۹]

قصد تبعی در کار عبادی
وجود پاره‌ای هدف ها تَبَعی( غیر اساسی) در عبادت با اخلاص منافات نداشته و موجب بطلان کار نمی شود. به‌این جهت فقها در مسألۀ اخذ مزد برای نماز و روزۀ میّت، بر منافات نداشتن آن با قصد نزدیکی تصریح کرده‌اند.[۳۰]

قصد دنیایی از برخی عبادات
به لحاظ اکثری از فقیهان، در صورتی اصل کارِ عبادی، برای خداوند باشد، قصد بعضا از فایده‌‌های دنیایی به طور تَبَعی و، با واقعیت اخلاص منافات نداشته، سبب ساز فسخ شدن فعالیت نمیشود. مانند این‌که کسی از روزه تصاحب کردن، افزون بر جاری ساختن امر معبود قصد سالم و بهداشت نیز داشته باشد یا این که در وضو به دست آوردن، خنک شدن را نیز قصد نماید یا این که از قرائت نماز شب، قصد خریداری نمودن روزی بیش‌خیس نیز داشته باشد.[۳۱]

خطورات خیالی حین عبادت
حضرت زهرا درود الله علیها:
مَن اَصعَدَ اِلَی اللهِ خالِصَ عِبادَتِه اَهبَطَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ اِلَیهِ اَفضَلَ مَصلَحَتِه (هر کس عبادت های خالصانه خویش را به سوی معبود فرستد، معبود بلندمرتبه‌، برگزیدگان مصلحت را به سویش فرو خواهد ارسال کرد.)

عدة الداعی، ص ۲۳۳

در صورتی‌که کسی شغل عبادی را خالصانه جاری ساختن دهد، اما از این‌که در قبال دیدگان عموم میباشد، خشنود گردد یا این که هنگام اجرا دادن کار، خطوراتی از ذهنش عبور نماید، سبب ساز از فی مابین رفتن اخلاص و فسخ شدن کار نمیشود.[۳۲]

عدم منافات هراس از عقوبت یا این که آرزو اجر با اخلاص
پرستش پروردگار به‌خیال خوف از عقوبت الهی یا این که به آرزو اجر و نعمت خدا، اخلاص در فعالیت را از دربین نمی‌موفقیت. در جاری ساختن توصّلی، شرط محرک آخرتی میباشد و درصورتی که بشر، جاری ساختن مباح را هم با اخلاص جاری ساختن دهد، به آفریدگار مجاورت گردیده،[۳۳] استحقاق اخذ اجر و سود الهی را خواهد یافت.

مراتب اخلاص نزد عرفا
امام خمینی برای اخلاص مراتبی بیان کرده‌اند:

سکو نخستین: تطهیر فعالیت میباشد -چه فعالیت قلبى یا این که شغل ظاهری- از شبهه رضاى عبد و جلب قلوب آنها، چه براى خوش‌آمد گویی آن ها یا این که براى جلب سود یا این که براى غیر آن.
جايگاه دوم: تطهیر فعالیت میباشد از خریداری نمودن منافع دنیایی هر یک سری که علت و محرک آن التفات الهی باشد تا به‌این واسطه التفات فرماید. مثل قرائت نماز شب براى گسترش روزى و بجا آوردن نماز ویّل ماه(به عنوان مثال) براى سالم از آفات آن ماه و دیگر هدف های دنیوى.
جايگاه سوّم: پاک سازی شغل میباشد از این‌که به‌خیال پردیس‌های جسمانی و حورالعین و قصر‌ها و امثال آن از لذات جسمانی، جاری ساختن عبادی خود را جاری ساختن دهد.
سکو چهارم: آن میباشد که کار را تصفیه نماید از خوف عقاب و عذاب‌های جسمانى که وعده داده گردیده‌است٬ و از واهمه حدود و تعزیرات دنیایی.
جايگاه پنجم: تطهیر شغل میباشد از وصال به لذّات روحی مستمر و خویش را در جرگه فرشتگان وارد کردن، این رتبه نیز گرچه سکو گران قدر و مقصد عالى و مهمى میباشد، ولى از منظر عارفان حقیقی و واقعی این رتبه نیز دارنده نقصان بوده و سالک آن نیز در زمره کاسبان به شمار می‌رود.
سکو ششم: پاک سازی آن میباشد از خوف عدم استحصال بدین لذّات و محروم شدن از این بهروزی‌ها.
درجه هفتم: تطهیر کار میباشد از اینکه به‌خیال پردیس لقاء الهی شغل نماید و این رتبه از مهم ترین هدف ها اهل معرفت و سالکان کوی دوست میباشد.
و نوع عموم از استحصال به آن ناتوانند و کمتر کسی از اهل معرفت به‌این خوشبختی می‌رسند، ولی این جايگاه سکو پایانی عروج آنها وجود ندارد، بلکه از مقامات معمولى آنها به‌شمار می‌رود.

و بعداز این سکو، مراتب دیگرى میباشد که از حدود خلوص بیرون بوده، ذکر آن مراتب از صبر اینجا بیرون میباشد.[۳۴]

در نگاه فلسفی، تأثیر مخلصانه بودن شغل بر تکامل نفس و بهروزی ابدی آدم، تأثیری طبیعی و تکوینی میباشد، خیر قرار دادی.[۲۵] شغل فارغ از پاکی نیت، کالبد بی‌جان میباشد و این علت میباشد که در بین خوی بیرونی و جان و روح فاعل، لینک و پیوند برقرار می‌نماید. در عرفان، اخلاص به پیراستگی شغل از هرگونه آمیختگی تمجید گردیده،[۲۶] و بیست و چهار‌مین خانه سیر و سلوک دانسته شد‌ه‌است.[۲۷] بعضا گفته‌اند: در حالتی‌که آیین را که دسته معارف الهی و مسائل اخلاقی و احکام عملی میباشد، محاسبه کنیم صرفا به یک چیز منتهی می‌گردد و آن اخلاص میباشد؛ یعنی بشر، ذات و افعالش را بر این مبنا قرار دهد که تمامی برای معبود واحد قهّار پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.[۲۸]

در فقه
در فقه اخلاص این میباشد که مکلَّف در شغل عبادی خویش جز قصد نزدیکی و عبودیّت برای آفریدگار، هیچ انگیزۀ دیگری (خواه به نحو استقلال یا این که انضمام) نداشته باشد. آن گروه از تکالیف که قصد تَقَرُّب به معبود، شرط صحّت آن‌هاست، «تَعَبُّدی» نامیده‌ میشود، در قبال «تَوَصُّلی» که صحّت آن به قصدِ تقرّب منوط وجود ندارد. اخلاص در نیّتِ شغلِ عبادی، شرط و عبادت فارغ از آن فسخ میباشد. ریا و دورویی در مقابل اخلاص جای دارد که موجب بطلان کار عبادی میباشد.[۲۹]

قصد تبعی در کار عبادی
وجود پاره‌ای هدف ها تَبَعی( غیر اساسی) در عبادت با اخلاص منافات نداشته و موجب بطلان کار نمی شود. به‌این جهت فقها در مسألۀ اخذ مزد برای نماز و روزۀ میّت، بر منافات نداشتن آن با قصد نزدیکی تصریح کرده‌اند.[۳۰]

قصد دنیایی از برخی عبادات
به لحاظ اکثری از فقیهان، در صورتی اصل کارِ عبادی، برای خداوند باشد، قصد بعضا از فایده‌‌های دنیایی به طور تَبَعی و، با واقعیت اخلاص منافات نداشته، سبب ساز فسخ شدن فعالیت نمیشود. مانند این‌که کسی از روزه تصاحب کردن، افزون بر جاری ساختن امر معبود قصد سالم و بهداشت نیز داشته باشد یا این که در وضو به دست آوردن، خنک شدن را نیز قصد نماید یا این که از قرائت نماز شب، قصد خریداری نمودن روزی بیش‌خیس نیز داشته باشد.[۳۱]

خطورات خیالی حین عبادت
حضرت زهرا درود الله علیها:
مَن اَصعَدَ اِلَی اللهِ خالِصَ عِبادَتِه اَهبَطَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ اِلَیهِ اَفضَلَ مَصلَحَتِه (هر کس عبادت های خالصانه خویش را به سوی معبود فرستد، معبود بلندمرتبه‌، برگزیدگان مصلحت را به سویش فرو خواهد ارسال کرد.)

عدة الداعی، ص ۲۳۳

در صورتی‌که کسی شغل عبادی را خالصانه جاری ساختن دهد، اما از این‌که در قبال دیدگان عموم میباشد، خشنود گردد یا این که هنگام اجرا دادن کار، خطوراتی از ذهنش عبور نماید، سبب ساز از فی مابین رفتن اخلاص و فسخ شدن کار نمیشود.[۳۲]

عدم منافات هراس از عقوبت یا این که آرزو اجر با اخلاص
پرستش پروردگار به‌خیال خوف از عقوبت الهی یا این که به آرزو اجر و نعمت خدا، اخلاص در فعالیت را از دربین نمی‌موفقیت. در جاری ساختن توصّلی، شرط محرک آخرتی میباشد و درصورتی که بشر، جاری ساختن مباح را هم با اخلاص جاری ساختن دهد، به آفریدگار مجاورت گردیده،[۳۳] استحقاق اخذ اجر و سود الهی را خواهد یافت.

مراتب اخلاص نزد عرفا
امام خمینی برای اخلاص مراتبی بیان کرده‌اند:

سکو نخستین: تطهیر فعالیت میباشد -چه فعالیت قلبى یا این که شغل ظاهری- از شبهه رضاى عبد و جلب قلوب آنها، چه براى خوش‌آمد گویی آن ها یا این که براى جلب سود یا این که براى غیر آن.
جايگاه دوم: تطهیر فعالیت میباشد از خریداری نمودن منافع دنیایی هر یک سری که علت و محرک آن التفات الهی باشد تا به‌این واسطه التفات فرماید. مثل قرائت نماز شب براى گسترش روزى و بجا آوردن نماز ویّل ماه(به عنوان مثال) براى سالم از آفات آن ماه و دیگر هدف های دنیوى.
جايگاه سوّم: پاک سازی شغل میباشد از این‌که به‌خیال پردیس‌های جسمانی و حورالعین و قصر‌ها و امثال آن از لذات جسمانی، جاری ساختن عبادی خود را جاری ساختن دهد.
سکو چهارم: آن میباشد که کار را تصفیه نماید از خوف عقاب و عذاب‌های جسمانى که وعده داده گردیده‌است٬ و از واهمه حدود و تعزیرات دنیایی.
جايگاه پنجم: تطهیر شغل میباشد از وصال به لذّات روحی مستمر و خویش را در جرگه فرشتگان وارد کردن، این رتبه نیز گرچه سکو گران قدر و مقصد عالى و مهمى میباشد، ولى از منظر عارفان حقیقی و واقعی این رتبه نیز دارنده نقصان بوده و سالک آن نیز در زمره کاسبان به شمار می‌رود.
سکو ششم: پاک سازی آن میباشد از خوف عدم استحصال بدین لذّات و محروم شدن از این بهروزی‌ها.
درجه هفتم: تطهیر کار میباشد از اینکه به‌خیال پردیس لقاء الهی شغل نماید و این رتبه از مهم ترین هدف ها اهل معرفت و سالکان کوی دوست میباشد.
و نوع عموم از استحصال به آن ناتوانند و کمتر کسی از اهل معرفت به‌این خوشبختی می‌رسند، ولی این جايگاه سکو پایانی عروج آنها وجود ندارد، بلکه از مقامات معمولى آنها به‌شمار می‌رود.

و بعداز این سکو، مراتب دیگرى میباشد که از حدود خلوص بیرون بوده، ذکر آن مراتب از صبر اینجا بیرون میباشد.[۳۴]