???? ???? ???????

عمل‌های سید محمدباقر صدر
از دهه ۱۳۵۰ش شغل‌های سیاسی سید محمد باقر صدر، که در آن مجال یک کدام از استادان پر رنگ حوزه نجف بود، بیشتراز پیش در محافل سیاسی شیعه عراق آیتم دقت قرار گرفت.[۱۰۸] با ارتقا اعتراضات مذهبی که غالباً بوسیله علمای حوزه نجف سازماندهی می شد، سرکوب حزب حکم کننده بعث نیز شدت می‌یافت. انتفاضه صفر ۱۳۹۷/ بهمن ۱۳۵۵ دولت عراق را متوجه نقش رهبری علما در نهضت اسلامی کرد و به همین جهت محدودیت‌هایی را برای وی انجام داشت[۱۰۹] حامیان آیت اللّه صدر در خرداد ماه ۱۳۵۹ انتفاضه رجب را در خانه وی استارت کردند البته این تکان نیز فرجامی زیرا اقدامات گذشته یافت[۱۱۰] و درپی آن، صدر و خواهرش بنت الهدی بازداشت و اعدام شدند.[۱۱۱] آیت الله خویی در اعتراض به‌این فعالیت، درخواست کرد به او اذن دهند از عراق بیرون گردد، البته دولت ضمن رد این درخواست، اکانت‌های او‌را مسدود و بعضا از شاگردانش را بازداشت و توده‌ای از آن‌ها را اعدام کرد.[۱۱۲] مجموعاَ، بعداز موفقیت انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران، دولت عراق اشتباهات بیشتری برای علما و طلاب علم ها شرعی حوزه نجف ساخت و در سود برخی از علمای جنگ جو حوزه به انگیزه تنگناهای شدید در عراق، ناگزیر از مسافرت به دیگر کشورها شدند و عمل سیاسی خویش را در آنجا پی پک پذیرایی ترحیم مشهد گرفتند.[۱۱۳]

مقررات و نظامات درس دادن
برای درس دادن در حوزه علمیه شروط خاصی زیرا سند یا این که سن مطرح وجود ندارد و طلاب آزادانه مدرّسان و استادان خویش را برمی‌گزینند. به این ترتیب، مدرس می بایست از بضاعت علمی و اقتدار ذکر و پیشینه درسی درخور بیان منتفع باشد. در قبال درس دادن، حقوقی به استادان پرداخت نمیشود و نیازهای ضروری معاش آن‌ها را مراجع پیروی تأمین می‌نمایند.[۱۱۴] طلاب رکن دیگر حوزه علمیه نجف‌اند که با داشتن بعضا حالت به علم آموزی درگیر میگردند.[۱۱۵] معیشت طلاب از روش شهریه مکتب، امداد‌های مالی مراجع نجف یا این که مراجع دیگر کشورها، خانواده‌های طلاب، افراد واقعی یا این که مرکز ها خیریه یا این که از محل موقوفات مدرسه ها تأمین می‌گردد.[۱۱۶] برخیً نیز امداد‌های غیرنقدی و تسهیلاتی زیرا اثاثیه التحریر در چنگ طلاب قرار داده می شد[۱۱۷] و هر از گاهی در بعضا مدرسه های (نظیر مکتب قوام) طعام توزیع می شد.[۱۱۸] برخی هم در حوزه نجف ترجیح می‌دادند زندگی خود را از دسترنج خویش تأمین نمایند.[۱۱۹]

تابعیت طلاب
اکثر اوقات طلاب نجف غیر ساکن بوده و تابعیت‌های گوناگونی داشتند؛ پاکستانی، هندی، تبتی، اهل سوریه، لبنانی، بحرینی، شکاف، افغانستانی، اهل ایران و غیره؛ و از کلیه پرشمارتر ایرانیان بودند.[۱۲۰] خلال ایرانیان، که همواره یکی‌از مرکزها علمی خویش را نجف قرار داده بودند، طلاب علم ها فقاهتی جبل ادله نیز از دوران شهید اولیه (نصفه دوم قرن هشتم) از لبنان به نجف سفر می‌کردند و در دوران سید جواد عاملی (متوفی ۱۲۲۶ق) بر تعداد آن‌ها درین شهر افزوده شد.[۱۲۱] مدرسه ها، معمولا تابعیت شاگرد را ملاک تایید قرار نمی‌دادند، البته بعضی از مدرسه ها را بانیان آن‌ها برای تابعیت خاصی سازه می‌کردند، به عنوان مثال مکتب عاملیین خاص لبنانی‌ها، مکتب هندی از آنِ هندیان، و مکتب ایروانی ویژه ترکان بود.[۱۲۲] گاهی نیز اختلافاتی پیش می‌آمد.[۱۲۳] در سال‌های اخیر، بعداز سقوط رژیم بعثی، به ندرت طلاب از کشورهای متعدد برای علم آموزی به نجف می روند.

تعداد اساتید و طلاب
تعداد استادان و طلاب حوزه نجف به وضعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی عراق و نجف بستگی داشت.[۱۲۴] از جمله پیش از اشغال بدون نقص عراق در ۱۳۳۵ بوسیله انگلیسی‌ها، شمار طلاب نجف را بیشتراز ده هزار و نزدیک به ۱۳۷۶ق/ ۱۳۳۶ش در حدود دو هزار نفر برآورد کرده‌اند.[۱۲۵] در حال و روز بحرانی، تعداد آن ها رو به کاهش می‌بنیان و بعضا روانه منطقههای علمیه دیگر شهرها می‌شدند، چنانکه بارها طاعون استدلال این نوع مهاجرتها شد[۱۲۶] یا این که بعد از تنگناهایی که رژیم عراق در ۱۳۴۹ش/ ۱۹۷۰ ساخت، حوزه علمیه قم پذیرای اکثری از طلاب و استادان حوزه نجف شد.[۱۲۷]

عمل‌های سید محمدباقر صدر
از دهه ۱۳۵۰ش شغل‌های سیاسی سید محمد باقر صدر، که در آن مجال یک کدام از استادان پر رنگ حوزه نجف بود، بیشتراز پیش در محافل سیاسی شیعه عراق آیتم دقت قرار گرفت.[۱۰۸] با ارتقا اعتراضات مذهبی که غالباً بوسیله علمای حوزه نجف سازماندهی می شد، سرکوب حزب حکم کننده بعث نیز شدت می‌یافت. انتفاضه صفر ۱۳۹۷/ بهمن ۱۳۵۵ دولت عراق را متوجه نقش رهبری علما در نهضت اسلامی کرد و به همین جهت محدودیت‌هایی را برای وی انجام داشت[۱۰۹] حامیان آیت اللّه صدر در خرداد ماه ۱۳۵۹ انتفاضه رجب را در خانه وی استارت کردند البته این تکان نیز فرجامی زیرا اقدامات گذشته یافت[۱۱۰] و درپی آن، صدر و خواهرش بنت الهدی بازداشت و اعدام شدند.[۱۱۱] آیت الله خویی در اعتراض به‌این فعالیت، درخواست کرد به او اذن دهند از عراق بیرون گردد، البته دولت ضمن رد این درخواست، اکانت‌های او‌را مسدود و بعضا از شاگردانش را بازداشت و توده‌ای از آن‌ها را اعدام کرد.[۱۱۲] مجموعاَ، بعداز موفقیت انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران، دولت عراق اشتباهات بیشتری برای علما و طلاب علم ها شرعی حوزه نجف ساخت و در سود برخی از علمای جنگ جو حوزه به انگیزه تنگناهای شدید در عراق، ناگزیر از مسافرت به دیگر کشورها شدند و عمل سیاسی خویش را در آنجا پی پک پذیرایی ترحیم مشهد گرفتند.[۱۱۳]

مقررات و نظامات درس دادن
برای درس دادن در حوزه علمیه شروط خاصی زیرا سند یا این که سن مطرح وجود ندارد و طلاب آزادانه مدرّسان و استادان خویش را برمی‌گزینند. به این ترتیب، مدرس می بایست از بضاعت علمی و اقتدار ذکر و پیشینه درسی درخور بیان منتفع باشد. در قبال درس دادن، حقوقی به استادان پرداخت نمیشود و نیازهای ضروری معاش آن‌ها را مراجع پیروی تأمین می‌نمایند.[۱۱۴] طلاب رکن دیگر حوزه علمیه نجف‌اند که با داشتن بعضا حالت به علم آموزی درگیر میگردند.[۱۱۵] معیشت طلاب از روش شهریه مکتب، امداد‌های مالی مراجع نجف یا این که مراجع دیگر کشورها، خانواده‌های طلاب، افراد واقعی یا این که مرکز ها خیریه یا این که از محل موقوفات مدرسه ها تأمین می‌گردد.[۱۱۶] برخیً نیز امداد‌های غیرنقدی و تسهیلاتی زیرا اثاثیه التحریر در چنگ طلاب قرار داده می شد[۱۱۷] و هر از گاهی در بعضا مدرسه های (نظیر مکتب قوام) طعام توزیع می شد.[۱۱۸] برخی هم در حوزه نجف ترجیح می‌دادند زندگی خود را از دسترنج خویش تأمین نمایند.[۱۱۹]

تابعیت طلاب
اکثر اوقات طلاب نجف غیر ساکن بوده و تابعیت‌های گوناگونی داشتند؛ پاکستانی، هندی، تبتی، اهل سوریه، لبنانی، بحرینی، شکاف، افغانستانی، اهل ایران و غیره؛ و از کلیه پرشمارتر ایرانیان بودند.[۱۲۰] خلال ایرانیان، که همواره یکی‌از مرکزها علمی خویش را نجف قرار داده بودند، طلاب علم ها فقاهتی جبل ادله نیز از دوران شهید اولیه (نصفه دوم قرن هشتم) از لبنان به نجف سفر می‌کردند و در دوران سید جواد عاملی (متوفی ۱۲۲۶ق) بر تعداد آن‌ها درین شهر افزوده شد.[۱۲۱] مدرسه ها، معمولا تابعیت شاگرد را ملاک تایید قرار نمی‌دادند، البته بعضی از مدرسه ها را بانیان آن‌ها برای تابعیت خاصی سازه می‌کردند، به عنوان مثال مکتب عاملیین خاص لبنانی‌ها، مکتب هندی از آنِ هندیان، و مکتب ایروانی ویژه ترکان بود.[۱۲۲] گاهی نیز اختلافاتی پیش می‌آمد.[۱۲۳] در سال‌های اخیر، بعداز سقوط رژیم بعثی، به ندرت طلاب از کشورهای متعدد برای علم آموزی به نجف می روند.

تعداد اساتید و طلاب
تعداد استادان و طلاب حوزه نجف به وضعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی عراق و نجف بستگی داشت.[۱۲۴] از جمله پیش از اشغال بدون نقص عراق در ۱۳۳۵ بوسیله انگلیسی‌ها، شمار طلاب نجف را بیشتراز ده هزار و نزدیک به ۱۳۷۶ق/ ۱۳۳۶ش در حدود دو هزار نفر برآورد کرده‌اند.[۱۲۵] در حال و روز بحرانی، تعداد آن ها رو به کاهش می‌بنیان و بعضا روانه منطقههای علمیه دیگر شهرها می‌شدند، چنانکه بارها طاعون استدلال این نوع مهاجرتها شد[۱۲۶] یا این که بعد از تنگناهایی که رژیم عراق در ۱۳۴۹ش/ ۱۹۷۰ ساخت، حوزه علمیه قم پذیرای اکثری از طلاب و استادان حوزه نجف شد.[۱۲۷]